Tin tứcPhóng viên Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM đã phỏng vấn Giáo sư Đào Xuân Học – Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về vấn đề này.
* VOH: Theo ông thì khó khăn lớn nhất đối với công tác phòng chống thiên tai nói chung và riêng với đợt mưa lũ lần này là gì?
- Giáo sư Đào Xuân Học: Chính phủ rất quan tâm, vừa cho thành lập Tổng Cục phòng chống thiên tai, tuy nhiên ở địa phương thì chưa hoàn chỉnh bộ máy. Tính chuyên nghiệp của đội ngũ ở các địa phương còn rất hạn chế và chúng ta cũng chưa đào tạo ở cấp huyện, xã.
Thứ hai là hệ thống cơ sở dữ liệu, Trung ương thì có một chút chứ địa phương thì hầu như không có. Cho nên việc nắm bắt thông tin liên quan đến thiệt hại bão lũ, bão lũ về, mực nước hồ chứa, an toàn của dân cư bên dưới hồ chứa chủ yếu thông qua điện thoại. Điện thoại thì không phải lúc nào cũng liên lạc được trong khi mưa bão lớn.
* VOH: Cứ mỗi khi có bão lũ thì chúng ta lại có thiệt hại về người và tài sản, theo ông nguyên nhân là gì?
- Giáo sư Đào Xuân Học: Mỗi lần thiên tai thì số người thiệt mạng liên quan đến thiên tai khá nhiều ở Việt Nam. Đầu tiên phải nói là kỹ năng liên quan đến phòng, chống, giảm nhẹ thiên tai của người dân còn rất hạn chế.
Chính phủ cũng rất quan tâm, cho xây dựng chương trình quản lý thiên tai dựa vào cộng đồng, trong đó có nội dung nâng cao kỹ năng phòng, chống, giảm nhẹ thiên tai. Tuy nhiên, do nguồn lực hạn chế, đến giờ đã thực hiện 6 năm nhưng kết quả rất khiêm tốn.
Thứ hai là người dân một số vùng miền cũng còn chủ quan.
Thứ ba là việc tổ chức phòng, chống, giảm nhẹ thiên tai có nhiều nội dung, đặc biệt tổ chức ở làng, xã thực hiện chưa tốt.
Ngoài ra, những công trình phát triển kinh tế - xã hội theo quy định của Chính phủ phải tích hợp là công trình phòng chống, giảm nhẹ thiên tai - nhưng nước ta chưa làm tốt nên đôi khi những công trình này còn gây thiệt hại nặng thêm.
* VOH: Theo ông thì người dân và đặc biệt là các lực lượng chức năng cần có cách ứng phó như thế nào để có thể chủ động giảm thiểu thiệt hại có thể xảy ra?
- Giáo sư Đào Xuân Học: Ở Việt Nam có một phương châm mà cộng đồng quốc tế đánh giá rất cao là phương châm “4 tại chỗ”: chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, vật tư và phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ.
Lực lượng tại chỗ có nhiệm vụ phân công, đôn đốc, theo dõi. Lực lượng này bao gồm những người có liên quan đến phòng, chống thiên tai, lực lượng để cứu hộ các gia đình neo đơn, người mới sinh nở khi lũ về, lực lượng y tế dự phòng…
Về vật tư và phương tiện tại chỗ, trong thời bao cấp thì chúng ta làm rất tốt. Các địa phương có rất nhiều đá ở các khu vực đê xung yếu, bờ kè, tre ở từng gia đình để khi cần thì lực lượng chức năng đi chặt mà không cần phải hỏi… Hiện nay thì vẫn có địa phương làm tốt nhưng cũng không ít địa phương làm chưa tốt.
Hậu cần tại chỗ thì gồm hậu cần cho gia đình, hậu cần của từng huyện, từng tỉnh có dự trữ, nhất là những vùng dễ bị chia cắt khi lũ về để có thực phẩm dự trữ cho dân. Tôi cho rằng đó là những chỉ dẫn rất tốt cho người dân mà mỗi vùng miền khi cần.
* VOH: Chúng ta có thể tham khảo gì từ kinh nghiệm phòng chống thiên tai của các nước trên thế giới?
- Giáo sư Đào Xuân Học: Các giải pháp khoa học công nghệ chung trên thế giới thì bây giờ cũng tiếp cận chung với nhau, nhưng về công tác thủy lợi, phòng chống thiên tai thì liên quan rất nhiều đến đặc điểm địa hình, khí hậu của từng nước, do đó cần có những nghiên cứu tổng hợp.
Ví dụ như ở Áo, người ta xây dựng các tường bê tông trên nền đá rất vững chắc, nhưng ở Việt Nam thì chúng ta không thể làm những bức tường bê tông như thế trên nền bùn được. Về kỹ thuật thì phải nghiên cứu sâu, kỹ lưỡng để xem có thể áp dụng ở đâu, như thế nào trên nước mình.
* VOH: Ông có kiến nghị gì đến Chính phủ cũng như các địa phương để có thể thực hiện tốt công tác phòng, chống, giảm nhẹ hậu quả thiên tai trong thời gian tới?
- Giáo sư Đào Xuân Học: Thiên tai sẽ xảy ra thường xuyên hơn và mọi nơi trên đất nước Việt Nam đều không thể chủ quan xem thường việc đó.
Thứ hai là Chính phủ đã quan tâm cho xây dựng Tổng Cục phòng chống thiên tai, tuy nhiên đó mới là cấp Nhà nước, tôi nghĩ cần tiếp tục phát triển xuống cấp cơ sở để mang tính chuyên nghiệp, nề nếp hơn. Thậm chí trong giai đoạn đầu, người đứng đầu Chính phủ làm trưởng ban phòng chống lụt bão để rèn nề nếp một thời gian.
Tiếp đến là hệ thống cơ sở dữ liệu cũng cần hoàn chỉnh để việc điều hành thuận lợi hơn. Ngoài ra còn phải nghiêm túc thực hiện việc quản lý thiên tai dựa vào cộng đồng, tức là cấp cơ sở, làng, xã là nơi thực hiện phòng chống, giảm nhẹ thiên tai tốt nhất thì chúng ta phải đẩy mạnh đầu tư, tất nhiên có sự hỗ trợ của Nhà nước.
Những năm qua, chúng ta cũng nhận được nhiều sự hỗ trợ từ quốc tế để phòng chống, giảm nhẹ thiên tai thì cũng nên thực hiện dần để trở thành nề nếp.
* VOH: Cám ơn Giáo sư!