Đài tiếng nói nhân dân TPHCM
The Voice of Ho Chi Minh City People
  • Cây gai: từ nguyên liệu làm bánh, làm lưới đánh cá đến vị thuốc quý nên được trồng tại nhà

    (VOH) - Cây gai thường được người dân lấy sợi để dệt làm lưới đánh cá và dùng lá để làm bánh gai hay bánh ít. Ngoài ra, dược liệu này còn có tác dụng chữa được nhiều bệnh khác trong Đông y.

    Đặc điểm của cây gai

    Cây gai (Boehmeria nivea) còn có tên gọi khác là cây lá gai, trữ ma, tầm ma, tầm gai, là loài thực vật có hoa thuộc họ Gai (Urticaceae), phân bố chủ yếu ở vùng Đông Á. Đây là loài cây sống lâu năm, có thân cao 1 - 2,5 m. Lá mọc so le, kích thước tương đối lớn, rộng 4 - 8cm, dài 7 - 15cm, phiến lá hình tim và mép có răng cưa. Mặt dưới của lá màu trắng vì có nhiều lông trắng bạc, cuống lá màu đỏ có lông mềm. Cụm hoa mọc thành chụm dày đặc ở kẽ lã, hoa đực và hoa cái riêng. Toàn cây có tinh dầu thơm mùi quýt. 

    Cây gai thường được trồng hoặc mọc hoang ở nơi ẩm ướt. Lá và rễ cây gai đều dùng làm thuốc, được thu hái về rửa sạch đất, cắt thái miếng hoặc để nguyên rồi phơi khô hay sấy khô dùng dần.

    ban-da-biet-tac-dung-cua-cay-gai-duoc-ung-dung-vao-10-bai-thuoc-dong-y-nhu-the-nao-chua-voh-1
    Phiến lá có hình tim, mặt trên có màu lục sẫm và mặt dưới có màu nhạt hơn do được phủ lông trắng (Nguồn:Internet)

    Thành phần hóa học có trong cây gai

    Người ta còn tìm thấy trong rễ của cây lá gai có chứa hàm lượng lớn chất flavonoid rutin – chất chống oxy hóa tế bào, ngăn chặn tác nhân gây hại cho cơ thể (vi rút, vi khuẩn…); toàn cây chứa acid cyanhydric, phần hạt giàu chất béo và các axit tự do. Dưới đây là thành phần dinh dưỡng cụ thể có trong 100g cây gai.

    Thành phần dinh dưỡng

    Hàm lượng

    Chất đạm

    85,3g

    Chất béo

    0,5g

    Chất đường bột

    5,4g

    Chất xơ

    3,1g

    Canxi

    334mg 

    Sắt

    150mg

    Magie

    481mg

    Mangan

    1,64mg

    Photpho

    80mg

    Kali

    17,4mg

    Kẽm

    0,3mg  

    Đồng

    779mg

    Selen

    76mcg

    Vitamin A

    1,15mg

    Vitamin C

    30mcg

    Vitamin B1

    0,2mg

    Vitamin B5

    0,39mg

    Vitamin B6

    0,3mg

    Vitamin B7

    498,6mcg

    Folat

    0,1mg

    Vitamin E

    333mg

    Vitamin K

    0,8mg

    Ngoài ra, trong lá gai còn chứa flavonoid khác như rhoifolin và apigenin. Các flavonoid này có tính chống oxy hóa yếu. Như vậy, dựa vào các số liệu trên, chứng minh tác dụng của cây gai rất có lợi cho sức khỏe con người.

    Một số bài thuốc được ứng dụng từ cây gai

    Theo Đông y, rễ cây gai có vị ngọt, tính hàn, không độc, có tác dụng thanh nhiệt, tán ứ, lợi tiểu, an thai,…Dùng trong các trường hợp đơn độc, sang lở, đái buốt, đái rắt, phụ nữ có thai đau bụng, ra huyết, xích bạch đới, viêm cổ tử cung. Sau đây là các bài thuốc từ cây gai là bạn có thể tham khảo.

    1. Cầm máu do vết thương hở

    Nổi bật trong tác dụng của cây gai là khả năng cầm máu hiệu quả. Bạn chỉ cần chuẩn bị lá gai tươi, rửa sạch và để ráo dược liệu. Trong thời gian này, nên vệ sinh vết thương thật sạch và lau khô. Sau đó, giã nát lá gai đắp vào vết thương và băng cố định lại để cầm máu.

    1. Dưỡng huyết, an thai

    Để dưỡng huyết, an thai, bạn có thể sử dụng bài thuốc từ cây gai. Bạn cần chuẩn bị rễ cây gai tươi đem sắc đặc với nước, rồi chia làm 3 lần uống trong ngày. Hoặc bạn cũng có thể nấu cháo từ phần nước được sắc của rễ cây gai, hồng táo và gạo nếp, rồi chia làm vài lần ăn trong ngày. Liệu trình này chỉ nên sử dụng trong khoảng thời gian ngắn từ 2 - 3 ngày, không nên dùng kéo dài.

    1. Lợi tiểu

    Với đặc tính hàn, không độc, cây gai có tác dụng lợi tiểu rất tốt. Bạn chỉ cần sử dụng rễ cây gai đem sắc uống, mỗi ngày dùng 1 lần, tình hình bệnh sẽ được cải thiện. Nên dùng liệu trình này liên tục từ 3 - 5 ngày.

    1. Chữa tiểu dắt do nhiệt

    Để chữa tiểu dắt do nhiệt, bạn cần chuẩn bị rễ cây gai, cây mã đề và hành tươi. Tất cả nguyên liệu bạn đem rửa sạch rồi cho vào nồi sắc đặc, mỗi ngày uống 1 lần. Áp dụng bài thuốc từ 3 - 5 ngày sẽ thấy bệnh thuyên giảm hoàn toàn.

    ban-da-biet-tac-dung-cua-cay-gai-duoc-ung-dung-vao-10-bai-thuoc-dong-y-nhu-the-nao-chua-voh-2
    Tác dụng của cây gai chữa tiểu dắt do nhiệt hiệu quả (Nguồn:Internet)

    1. Trị tê mỏi chân tay

    Bên cạnh đó, tác dụng của cây gai còn hỗ trợ điều trị chân tay tê mỏi. Bạn chỉ cần chuẩn bị rễ cây gai đem rửa sạch rồi sắc đặc, dùng uống trong ngày, tình hình bệnh sẽ ngày một thuyên giảm. 

    1. Trị người nóng, tiểu tiện đỏ do nhiệt

    Trị tiểu tiện ra máu do nóng trong người từ rễ cây gai rất tốt. Bạn cần chuẩn bị rễ cây gai, kết hợp cùng lá cây cối xay, nhân trần, cát căn và một ít nước lọc. Tất cả đem rửa sạch, cho vào ấm đun sôi kỹ, dùng uống thay trà trong ngày. Sử dụng liệu trình này liên tục từ 5 - 7 ngày.

    1. Trị nước tiểu trắng đục như nước vo gạo

    Nếu đang gặp phải tình trạng nước tiểu trắng đục như nước vo gạo, bạn cũng có thể sử dụng bài thuốc từ cây gai. Bạn cần chuẩn bị các dược liệu gồm rễ cây gai cùng thổ phục linh, rau dừa nước, thương nhĩ tử, đinh lăng và cây trinh nữ. Sau đó, bạn đem nấu với 1 lít nước với lửa nhỏ cho đến khi còn 250ml. Tiếp tục, chia phần nước sắc này thành 2 lần uống trong ngày và sử dụng liệu trình này liên tục từ 5 - 7 ngày.

    1. Làm mụn nhọt giảm sưng đau và chóng mưng mủ

    Một tác dụng khác của cây gai đó chính là giúp mụn nhọt giảm sưng đau và bớt mưng mủ. Với cách làm đơn giản, bạn chỉ cần chuẩn bị rễ cây gai và rễ cây vông vang đem rửa sạch, giã nát rồi đắp vào chỗ mụn nhọt, mỗi ngày 1 lần. Để triệu chứng mau khỏi, bạn nên sử dụng liên tục liệu trình từ 1 - 2 ngày.

    1. Ngăn ngừa rụng tóc

    Ngoài ra, tác dụng của cây gai còn được phát huy công hiệu trong việc giảm thiểu lượng tóc rụng hằng ngày. Bạn chỉ cần sử dụng phần nước được sắc đặc từ rễ cây gai đem dùng uống trong ngày, sẽ có tác dụng ngăn ngừa rụng tóc, giúp tóc chắc khỏe hơn. 

    Lưu ý:

    • Cây gai có chứa hàm lượng vi chất (vitamin A, B, C, B2, B9, B5, K…, chất khoáng như sắt, kẽm, đồng, mangan tương đối cao) nên có thể được xem như rau ăn hằng ngày. Khi luộc chín, cây lá gai mềm, không chứa axit nên không gây ngứa, mùi vị hơi giống rau dền;
    • Cây lá gai là nguyên liệu quan trọng để làm bánh gai. Sở dĩ bánh gai giữ được lâu là nhờ vào thành phần chlorogenic nằm trong lá (có khả năng chống vi khuẩn và chống nấm). Nếu làm bánh gai mà không có lá gai, chỉ sau vài ngày bánh sẽ bị mốc;
    • Cây gai không có độc nhưng có tính hàn. Vì vậy tránh sử dụng bài thuốc này cho người có thể trạng hư hàn hoặc sử dụng trong thời gian dài;
    • Ngoài ra, để giảm thiểu rủi ro và tác dụng phụ khi điều trị, bạn nên thăm khám để được thầy thuốc hoặc bác sĩ có chuyên môn hướng dẫn bài thuốc cụ thể.
    Rau dừa nước: loại rau quê miền Tây dùng chữa các bệnh về thận thay cho thuốc kháng sinh: Theo Đông y, rau dừa nước có vị ngọt, nhạt, tính mát, có tác dụng chữa viêm bàng quang, bí tiểu, nước tiểu đục. Ngoài ra, rau dừa nước còn giúp tiêu viêm, giải độc, chữa mụn nhọt,...
    Tưởng tác dụng của rau mầm gây độc, hóa ra bạn chỉ chưa biết cách sử dụng thôi!: Rau mầm là một loại thực phẩm khá quen thuộc và dễ chế biến trong các món ăn. Tuy nhiên, sử dụng không đúng cách sẽ khiến tác dụng của loại rau này phản công hiệu.

    Tham khảo:

    1. Gai (cây) - Bách khoa toàn thư mở Wikipedia ( Cập nhật ngày 06/06/2020 ).
    2. Theo Bác sĩ Phạm Thu - Tác dụng chữa bệnh của cây gai - Trang Sức khỏe đời sống - Cơ quan ngôn luận Bộ Y tế ( Cập nhật ngày 06/06/2020 ).
    3. Theo Lương y Hoàng Duy Tân - Cây gai, có gai nhưng ăn không thủng bụng - Trang Sức khỏe đời sống - Cơ quan ngôn luận Bộ Y tế ( Cập nhật ngày 06/06/2020 ).

    Người tổng hợp: Hồ Nguyễn Thảo Uyên