Đài tiếng nói nhân dân TPHCM
The Voice of Ho Chi Minh City People
  • Sài Gòn xưa - Những ngôi chợ biểu trưng

    (VOH) - Hơn ba thập kỷ trước, Tam Thái - một NSNA từng nổi tiếng về những bức ảnh chụp về Sài Gòn xưa, hơn thế nữa anh cũng cho ra mắt nhiều sách ảnh sưu tập, khảo cứu về Sài Gòn.


    Những bức ảnh mà ngày nào đó khi nhìn lại, người xem bỗng cảm thấy lắng đọng lòng mình, tràn ngập những cảm giác tiếc nuối trước sự biến đổi của thời gian với những kỷ niệm về những con đường, ngôi chợ, những con người ngày xưa đó, mà không biết “Hồn ở đâu bây giờ?”

    Toàn cảnh chợ Bến Thành vào những năm 1920

    Toàn cảnh chợ Bến Thành vào thập niên 1920 - Ảnh: Tam Thái st

    Quê anh ở tận miền Trung nhưng nửa thế kỷ “lăn lộn” ở Sài Gòn - TPHCM, anh có niềm đam mê đặc biệt về cảnh vật, con người, đặc biệt là Sài Gòn xưa. Anh từng nói: “Hiểu dĩ vãng, để củng cố tương lai. Đó là cách tri ân quá khứ và cách tân hiện tại”. Không học chuyên sử, anh khiêm tốn tự nhận - chỉ là thợ nhiếp ảnh - nhưng anh là một người chép sử bằng hình ảnh cho nơi đã rộng mở, dung nạp và là nơi dừng bước của bao cuộc đời lãng du như anh.

    chợ sài gòn

    Marche Central (chợ Bến Thành) sau khi khánh thành thập niên 1920. Ảnh: TamThái st

    Những tập sách ảnh anh đã xuất bản như 150 năm hình bóng Sài Gòn, Tết Sài Gòn….Là những công trình kéo dài hàng chục năm lục lọi, tìm tòi, thâm nhập, đối chiếu… những hình ảnh, hiện vật về Sài Gòn xưa để lưu lại cho người sau. Đó là niềm đam mê khó kiếm của một NSNA như anh.

    chợ Bến Thành

    Trước chợ có những chiếc xe ngựa là phương tiện di chuyển vào thời đó. Ảnh: Tam Thái st 

    Chục năm trước, trong giới nhiếp ảnh đã có câu vè: “Thái Phiên mê gái, Tam Thái mê Sài Gòn”. Thái Phiên thì chuyên về ảnh “nuy”, còn Tam Thái thì mê hình bóng cổ xưa còn sót lại của “hòn ngọc Viễn Đông”. Đó là con đường phố thị rợp bóng cây, là bến sông thuyền ghe nuôi sống cư dân, là những ngôi chợ truyền thống biểu tượng một thời, là cuộc sống của người dân Sài Gòn - Gia Định đất tốt, người thưa…

    chợ xưa

               Một tập sách ảnh của Tam Thái.

    Chiều nay chắc áo xa bâu

    Chợ Sài Gòn anh ở, còn huyện Tổng Châu em về

                                                                          (Ca dao)

    Chợ Bến Thành ngôi chợ mang tên “Bến cũ -Thành xưa” là biểu tượng của thành phố Sài Gòn, đã hơn trăm năm xây dựng. Khởi thủy, chợ xưa nằm ở mé sông Bến Nghé (gần cột cờ Thủ Ngữ tại bến Bạch Đằng, đường Tôn Đức Thắng, phường Nguyễn Thái Bình, quận 1) vì gần sông và thành Gia Định nên mang tên là chợ Bến Thành. Đến năm 1912, thực dân pháp Pháp xây chợ Bến Thành mới ở đầm Cây Gòn cạnh ga xe lửa Sài Gòn, là vị trí chợ hiện nay. Có lẽ vì những lý do đó và chợ còn là biểu tượng của thành phố.

    Chợ Bến Thành thâp niện 1990Chợ Bến Thành thập niên 1990. Ảnh Tam Thái

    Khi xưa qui hoạch Sài Gòn để không làm ảnh hưởng đến giao thông, người Pháp đã dành một con đường để làm chợ hoa đó là đường Rue aux Fleurs - tức đường Hải Triều ngày nay. Đầu thế kỷ 20, do chật hẹp chợ được dời sang đường Charner và chợ hoa Charner ra đời đến giữa thập niên 1950 đổi tên thành chợ hoa Nguyễn Huệ. Chợ hoa này tồn tại đến năm 1999, thì trở thành đường hoa Nguyễn Huệ vào mỗi dịp xuân về.

    Chợ Cầu Ông LãnhChợ Cầu Ông Lãnh thập niên 1920. Tam Thái st

    Năm 1973, Tam Thái là anh học trò ở quê vào Sài Gòn trọ học, đạp xe đến trường qua những con đường có lá me bay là những kỷ niệm không thể nào quên của anh cũng như những bạn đồng trang lứa. Sài Gòn khi ấy còn thưa thớt, chợ Tân Định, Đa Kao là nội đô nhưng vẫn vắng vẻ, sau chợ Tân Định là bến xe thổ mộ nên có con đường tên là Mã Lộ nằm sau chợ - nay vẫn còn. Những ký ức đó được gợi lại qua những bức hình quí giá mà anh có được.

    Chợ Lớn

    Chợ Lớn vào năm 1965. Ảnh Tam Thái st

    Trước khi máy ảnh ra đời, người Việt xưa chỉ viết chữ chứ ít vẽ tranh. Từ khi nhiếp ảnh vào Việt Nam, những hình ảnh đen trắng đầu tiên đã lưu lại cho hậu thế cũng như đã in vào ký ức của bao người nhất là những NSNA như anh Tam Thái. Hình anh chụp cũng như biên khảo, sưu tập những hình ảnh đầu tiên về Sài Gòn cách đây hàng trăm năm là những tư liệu quí giá. Trong đó, hình ảnh về những ngôi chợ ở Sài Gòn là một đặc trưng khó phai nhòa trong ký ức của nhiều người.

    Chợ Tân ĐịnhChợ Tân Định năm 1960. Ảnh Tam Thái st 

    Với NSNA Tam Thái, nhiếp ảnh là để lưu giữ lại ký ức của một người khi tuổi đã về chiều. Ngắm nhìn lại những bức ảnh mà anh sáng tác hay biên khảo được làm chúng ta nhớ lại những kỷ niệm đẹp của mình đã từng sống ở vùng đất Sài Gòn xưa. Những con đường, ngôi chợ, bến sông, xe thổ mộ…lại hiện về. Khi mà ngày nay TPHCM đang đổi thay và phát triển từng ngày, từng giờ trên mọi mặt đời sống – xã hội, thì những hình ảnh xưa cũ đó trở thành vô giá. Không chỉ cho người sưu tập mà còn là những trang sử bằng ảnh để lại cho những thế hệ sau.


    Ảnh: Tam Thái stẢnh: Tam Thái st

    Chợ Bến Thành thập niên 1950. Ảnh: Tam Thái st

    Chợ Bến Thành thập niên 1990. Ảnh: Tam Thái st

    Vũ Sơn - Khiêm Huân - Thanh Mai