Table of Contents
I. Tri thức Tiếng Việt
1. Nghĩa của một số yếu tố Hán Việt thông dụng.
Quốc: nước
Gia1: nhà; Gia2: tăng thêm
Biến: (1) thay đổi; (2) biến cố, tai họa
Hội: họp lại, tụ lại, hợp lại
Hưu: có
Hóa: biến đổi
2. Nghĩa của những từ có yếu tố Hán Việt
Các yếu tố Hán Việt thông dụng này có thể kết hợp với nhau, hoặc kết hợp với các yếu tố khác để tạo thành từ Hán Việt.
Ví dụ:
- Quốc biến (quốc: nước; biến: biến cố, tai họa): tai họa, biến cố xảy ra trong nước.
- Gia biến (gia: nhà; biến: biến cố, tai họa): tai họa, biến cố xảy ra trong gia đình.
- Biến hóa (biến: thay đổi; hóa: biến đổi): biến đổi thành thứ khác.
- Quốc gia (quốc: nước; gia: nhà): nước, nước nhà.
- Quốc hội (quốc: nước; hội: họp lại): cơ quan lập pháp tối cao của một nước, do nhân dân trong nước bầu ra.
3. Lưu ý.
Bên cạnh các từ Hán Việt có một nghĩa duy nhất như quốc gia, quốc biến, gia biến, còn có các từ Hán Việt có hai hay nhiều nghĩa khác nhau.
Ví dụ: biến sắc (biến: thay đổi; sắc: màu)
- Nghĩa thứ nhất: thay đổi màu sắc (ví dụ: Con tắc kè hoa có khả năng biến sắc theo cảnh vật).
- Nghĩa thứ 2: đổi sắc mặt đột ngột (ví dụ: Mặt nó biến sắc).
II. Thực hành Tiếng Việt
Câu 1. (Skg/64) Giải thích nghĩa của các từ Hán Việt in đậm:
Gợi ý làm bài:
Câu | Từ Hán Việt | Giải nghĩa |
a | trí tuệ | là khả năng suy nghĩ và hành động sử dụng kiến thức, kinh nghiệm, sự hiểu biết, ý thức chung và cái nhìn sâu sắc |
quan niệm | là cách hiểu riêng của mình về một sự vật, một vấn đề | |
b | thiên nhiên | là những gì tồn tại xung quanh con người mà không phải do con người tạo ra |
thực hành | là làm để áp dụng lí thuyết vào thực tế | |
c | hoàn mĩ | là đẹp đẽ hoàn toàn |
triết lí | là những điều được rút tỉa bởi trải nghiệm, như một quan niệm nền tảng, cốt lõi trên cơ sở nhìn nhận điều gì |
Câu 2. (Skg/64) Tìm những từ ghép có yếu tố Hán Việt trong bảng sau (cột hai) và giải thích ý nghĩa của những từ đó:
Gợi ý làm bài:
STT | Yếu tố Hán Hiệt | Từ ghép Hán Việt | Giải nghĩa |
1 | quốc (nước) | quốc gia | Là một khái niệm địa lý và chính trị, trừu tượng về tinh thần, tình cảm và pháp lý, để chỉ về một lãnh thổ có chủ quyền, một chính quyền và những con người của các dân tộc có trên lãnh thố |
quốc bảo | Chỉ vật khí của đất nước, quốc gia | ||
2 | gia (nhà) | gia đình | Là tập hợp những người gắn bó với nhau do quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc do quan hệ nuôi dưỡng làm phát sinh các nghĩa vụ và quyền giữa họ với nhau theo quy định của Luật hôn nhân và gia đình |
gia truyền | Là truyền đời nọ sang đời kia trong gia đình | ||
3 | gia (tăng thêm) | gia vị | Là thêm vào món ăn các loại thực phẩm, thực vật chứa tinh dầu tạo mùi thơm hoặc các hợp chất hóa học |
gia tăng | Là nâng cao lên, thêm vào | ||
4 | biến (tai họa) | tai biến | Là sự việc gây vạ bất ngờ |
biến cố | Là sự kiện xảy ra gây ảnh hưởng lớn và có tác động mạnh đến đời sống xã hội, cá nhân | ||
5 | biến (thay đổi) | biến hình | Là biến hóa hoặc thay đối hình dạng |
bất biến | Là không thay đổi | ||
6 | hội (họp lại) | hội thao | Là cuộc gặp mặt của một nhóm người có cùng một mối quan tâm chung tại một địa điểm và thời gian đã định trước để tranh luận về nội dung quan tâm |
hội tụ | Là gặp nhau cùng một thời điểm | ||
7 | hữu (có) | hữu hình | Là những sự vật, hiện tượng có thể nhìn thấy được như bút, thước, quần áo... |
hữu ích | Là có ích lợi | ||
8 | hóa (thay đổi, biến thành) | tha hóa | Là trở nên khác đi, biến thành cái khác |
chuyển hóa | Là biến đổi sang dạng hoặc hình thái khác |
Câu 3. (Skg/64) Đặt câu với 3 từ Hán Việt tìm được ở bài trên
Gợi ý trả lời:
- Thanh kiếm này được chỉ định là quốc bảo.
- Bao nhân tài đã hội tụ tại cuộc thi ngày hôm nay.
- Chí Phèo đã bị tha hóa bởi sự bất công của xã hội đương thời.
Câu 4. (Skg/64) Trong câu sau, nếu thay từ “tôn vinh” bằng từ “khen ngợi” thì ý nghĩa của câu có thay đổi không? Theo em, cách dùng từ nào hay hơn? Vì sao?
“Để tôn vinh trí tuệ dân gian, người kể chuyện đã xếp đặt tình huống để cho người ra đố ở vị trí sứ giả nước ngoài, thậm chí là một nước lớn hơn đang “lăm le muốn chiếm bờ cõi nước ta”, mà nếu không trả lời được thì quốc gia sẽ phải “tỏ ra thua kém và thừa nhận sự thần phục của mình đối với nước láng giềng”.
(Theo Trần Thị An, Em bé thông minh” – nhân vật kết tinh trí tuệ dân gian)
Gợi ý trả lời:
Trong câu trên, nếu thay từ “tôn vinh” bằng từ “khen ngợi” thì ý nghĩa của câu đã thay đổi. Từ “khen ngợi” thể hiện sự công nhận còn từ “tôn vinh” là tôn lên một vị trí, danh hiệu cao quý. Như vậy, “tôn vinh” có sắc thái trang trọng hơn “khen ngợi”. Ở trường hợp này, trí tuệ dân gian là một phẩm chất, năng lực đặc biệt, nó đáng được tôn vinh chứ không phải được công nhận. Vì vậy, cách dùng từ “tôn vinh” phù hợp hơn.
III. Vận dụng viết ngắn
Đề bài: Em hãy viết đoạn văn (khoảng 10 đến 15 câu) chủ đề tự chọn, có sử dụng từ Hán Việt.
Gợi ý trả lời:
Đoạn 1:
Trải qua hơn bốn ngàn năm lịch sử, đất nước ta phải trải qua bao trận chiến khốc liệt và đương đầu với nhiều kẻ thù mạnh. Nhưng với tinh thần đoàn kết và kiên cường trong chiến đấu, đất nước ta đã giành được nền độc lập như ngày hôm nay. Nhân dân ta đã chấm dứt hàng trăm năm sống dưới ách gông cùm, nô lệ của của thực dân, phong kiến. Và ngày hôm nay, cả dân tộc lại cùng nhau chung sức, tiếp tục xây dựng đất nước ngày càng phồn vinh, giàu đẹp. Đó là truyền thống đoàn kết quý báu của dân tộc ta.
Đoạn 2:
Hai tiếng “gia đình” vang lên gợi biết bao niềm thiêng liêng, yêu mến. Gia đình là mái nhà nơi cha mẹ dựng xây bằng tình yêu thương. Từ tình yêu thăm thiết ấy, những đứa con đẹp đẽ, ngoan hiền cất tiếng khóc chào đời trong niềm vui khôn xiết của cả cha và mẹ. Bởi vậy, gia đình là nơi gắn kết chúng ta bằng sợi dây ruột thịt vô cùng thiêng liêng. Cảm động hơn, gia đình là nơi bắt nguồn những tình cảm vô cùng cao đẹp tình vợ chồng, tình mẫu tử, tình phụ tử, tình anh chị em, … Minh chứng cho những những tình cảm đó không chỉ có những cảm xúc cá nhân của mỗi chúng ta dành cho người thân trong gia đình mà còn có dòng sông văn học tuôn chảy bao đời nay cũng lấy đó làm đề tài bất tận.
Biên soạn: Nguyễn Tiến Lực
SĐT: 0975538382 (bạn đọc thắc mắc liên hệ)
Đơn vị: Trung Tâm Đức Trí - 0286 6540419
Địa chỉ: 26/5 đường số 4, KP 3, P. Bình Hưng Hòa A, Q. Bình Tân, TP. HCM
Fanpage: https://www.fb.com/ttductri