Bài 4: Chuyện Cổ Nước Mình

I. Trước khi đọc

1. Một số câu chuyện cổ

Một số mẫu chuyện cổ mà em biết là:

Cây tre trăm đốt 

Cây khế

Tấm Cám 

Sự tích trầu cau 

Sự tích hồ Ba Bể

Đẽo cày giữa đường

….

2. Nhân vật trong truyện cổ

Những nhân vật trong các câu chuyện mà em thích là: ông bụt, cô Tấm, anh Khoai, … Vì đó là những người có nhiều phép thuật hoặc tốt bụng, xinh đẹp, hiền lành hay giúp đỡ người khác, …

3. Tác giả

Họ tên: Lâm Thị Mỹ Dạ;

Năm sinh: 1949;

Quê quán: Quảng Bình;

Thơ Lâm Thị Mỹ Dạ nhẹ nhàng, đằm thắm, trong trẻo, thể hiện một tâm hồn tinh tế, giàu yêu thương...

4. Tác phẩm

Rút từ Tuyển tập, NXB Hội nhà văn, Hà Nội, 2011, tr.203.

 II. Trải nghiệm cùng văn bản

1. Thể loại

thơ lục bát;

2. Phương thức biểu đạt

Tự sự kết hợp biểu cảm;

3. Hình dung: 

Những màu sắc, đường nét miêu tả quê hương.

Vàng cơn nắng, trắng cơn mưa 

Con sông chảy có rặng dừa nghiêng soi 

Như con sông với chân trời đã xa

4. Nội dung chính

Bài thơ thể hiện tình yêu quê hương đất nước, niềm tự hào của nhà thơ về những giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc được thể hiện qua tình yêu đối với những câu chuyện cổ. 

III. Suy ngẫm và phản hồi

 1. Đặc điểm thơ lục bát của văn bản

Bài thơ được viết theo thể lục bát. 

Dấu hiệu nhận biết: 

• Số tiếng, số dòng: gồm nhiều cặp lục bát nối tiếp nhau; dòng trên 6 tiếng, dòng dưới 8 tiếng. 
• Về vần: tiếng cuối của dòng sáu tiếng ở trên vần với tiếng thứ sáu của dòng tám tiếng ở dưới, tiếng cuối của dòng tám tiếng lại vần với tiếng cuối của dòng sáu tiếng tiếp theo. 

Ví dụ: 

“Ở hiền thì lại gặp hiền

Người ngay thì gặp người tiên độ trì

Mang theo chuyện cổ tôi đi

Nghe trong cuộc sống thầm thì tiếng xưa” …

⇒ Hiền – tiên , trì – đi – thì

Về nhịp: ngắt theo nhịp chẵn: 2/2/2, 2/4, 4/4. 

Ví dụ: 

“Ở hiền / thì lại / gặp hiền

Người ngay thì gặp / người tiên độ trì

Mang theo / chuyện cổ / tôi đi

Nghe trong cuộc sống / thầm thì tiếng xưa” …

Về thanh điệu: tiếng thứ sáu của dòng sáu là thanh bằng. Tiếng thứ sáu và thứ tám của dòng tám cũng phải là thanh bằng nhưng nếu tiếng thứ sáu là thanh huyền thì tiếng thứ tám là thanh ngang và ngược lại. Tiếng thứ tư của dòng sáu và dòng tám đều phải là thanh trắc. 

Ví dụ: 

2. Các câu chuyện cổ được nhắc đến trong bài thơ

Tấm Cám (Thị thơm thì giấu người thơm / Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà) 

Đẽo cày giữa đường (Đẽo cày theo ý người ta / Sẽ thành khúc gỗ chẳng ra việc gì) 

Sự tích trầu cau (Đậm đà cái tích trầu cau / Miếng trầu đỏ thắm nặng sâu tình người) 

3. Vẻ đẹp tình người 

a. Những vẻ đẹp tình người

Lòng nhân hậu, sự vị tha, độ lượng, bao dung,...

⇒ Tôi yêu chuyện cổ nước tôi vì vừa nhân hậu lại tuyệt vời sâu xa, vì rất công bằng, rất thông minh,vừa độ lượng lại đa tình, đa mang.

⇒ nhân hậu, sâu xa, thương người, yêu nhau, độ lượng, đa tình, đa mang, nặng sâu,….

4. Cảm nhận của nhà thơ về chuyện cổ nước mình

Nghĩa của hai dòng thơ: 

• “Chỉ còn chuyện cổ thiết tha”: Đó là những tình cảm sâu nặng, thiết tha mà cha ông ta gửi gắm qua những câu chuyện cổ đồng thời cũng chính là những tình cảm thiết tha của nhà thơ với chuyện cổ nước mình. 
• “Cho tôi nhận mặt ông cha của mình” : Nhận ra được, thấu hiểu được thế giới tinh thần của cha ông vẫn còn ghi dấu trong những câu chuyện từ ngàn xưa. 

⇒ Cảm nhận được tình cảm sâu nặng, thiết tha của nhà thơ với thế giới chuyện cổ, cũng là những giá trị tinh thần, giá trị văn hóa được ghi dấu trong những câu chuyện đó. Chính những câu chuyện từ xa xưa, được lưu truyền qua nhiều thế hệ đã giúp người đọc thời nay nhận biết được “gương mặt” của cha ông thời xưa, hiểu được đời sống vật chất và tinh thần, tâm hồn và tính cách, phong tục tập quán và các quan niệm đạo đức, triết lí nhân sinh, … của cha ông. 

Một số câu chuyện cổ trong đó dấu ấn đời sống, phong tục và những quan niệm sống của người xưa được thể hiện rõ, chẳng hạn: Cây tre trăm đốt, Sọ Dừa, Thạch Sanh, … 

5. Bài học từ câu chuyện

Đó là bài học về đạo lí làm người: sống phải chân thành, nhân ái; phải cần cù, siêng năng; phải có trí tuệ, có chính kiến riêng của bản thân, không nghe theo lời người khác một cách thụ động, ... 

Những bài học cuộc sống được thể hiện rất rõ qua những dòng thơ:

+ Ở hiền thì lại gặp hiền
Người ngay thì gặp người tiên độ trì.
       

  + Thị thơm thì giấu người thơm
Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà.

+ Đẽo cày theo ý người ta
Sẽ thành khúc gỗ chẳng ra việc gì.

6. Sức sống của chuyện cổ nước mình

Với nhà thơ, những câu chuyện cổ:

• “Vẫn luôn mới mẻ rạng ngời lương tâm”: 
• “mới mẻ”, “rạng ngời lương tâm”: 

⇒ Những câu chuyện vẫn tiếp tục tỏa sáng trong cuộc sống hiện tại. Vẻ đẹp tình người và những bài học về đạo lí làm người ẩn chứa trong đó đến nay vẫn còn nguyên giá trị, vẫn có khả năng giáo dục với người đọc.

IV. Viết kết nối với đọc 

Viết đoạn văn (khoảng 5-7 câu) nêu cảm nhận của em về đoạn thơ sau: 

“Đời cha ông với đời tôi

Như con sông với chân trời đã xa

Chỉ còn chuyện cổ thiết tha

Cho tôi nhận mặt ông cha của mình.” 

Đoạn văn tham khảo:

Đoạn thơ đã mở ra cho ta vô vàn suy nghĩ. “Đời cha ông với đời tôi” là hai thế hệ cách xa nhau. Khoảng cách thế hệ ấy có thể làm con người khác đi, đổi thay nhưng ở đó, ta vẫn thấy “Chỉ còn chuyện cổ thiết tha”. Đó là những tình cảm sâu nặng, tha thiết mà cha ông ta gửi gắm qua những câu chuyện cổ đồng thời cũng chính là những tình cảm của nhà thơ với chuyện cổ nước mình. Dòng thơ cuối: “Cho tôi nhận mặt ông cha của mình”  tức là nhận ra, thấu hiểu được thế giới tinh thần của cha ông vẫn còn ghi dấu trong những câu chuyện. Chính những câu chuyện này, đã giúp người đọc thời nay nhận biết được “gương mặt” của cha ông thời xưa, hiểu thấu được đời sống vật chất và tinh thần, tâm hồn và tính cách, phong tục tập quán và các quan niệm đạo đức, triết lí nhân sinh,… của cha ông. Và chúng ta của hôm nay nhất định sẽ sẽ nỗ lực và cố gắng học tập, rèn luyện để làm  cho bài học ấy mãi trường tồn, mãi toả sáng nnawng bước ta trên đường đời.

Biên soạn: GV Nguyễn Duy Tuấn

SĐT: 0945 441181

Đơn vị: Trung Tâm Đức Trí - 0286 6540419

Địa chỉ: 26/5 đường số 4, KP 3, P. Bình Hưng Hòa A, Q. Bình Tân, TP. HCM

Fanpage: https://www.fb.com/ttductri