Bài 2: Lá Cờ Thêu Sáu Chữ Vàng

Hướng dẫn trả lời câu hỏi trước khi đọc

Câu 1. Chia sẻ cảm nghĩ của em về người anh hùng nhỏ tuổi Trần Quốc Toản (qua các tài liệu lịch sử, sách báo, phim ảnh, ... mà em đã đọc, đã xem).

Trả lời:

Trần Quốc Toản (1267- 1285) thuộc dõng dõi vua Trần. Cha mất sớm, ông ở với mẹ và được chú là Chiêu Thành Vương dạy dỗ chu đáo. Ngay từ nhỏ, ông đã bộc lộ năng khiếu võ nghệ và lòng quả cảm hơn người, rất ham đọc sách quân sự và có chí lớn. Ông được phong tước Hoài Văn Hầu khi mới 15 tuổi.

Trần Quốc Toản là một thiếu niên có lòng yêu nước và căm thù giặc sâu sắc. Ông là tấm gương cho thế hệ trẻ của Việt Nam trong những cuộc kháng chiến về sau. Là một tấm gương về lòng anh dũng, không sợ hãi trước kẻ thù. Ngoài ra Trần Quốc Toản còn là một người có khí phách và tài giỏi.

Câu 2. Ngoài Trần Quốc Toản, em còn biết thêm nhân vật thiếu nhi lỗi lạc nào trong lịch sử? 

Trả lời:

Một số nhân vật thiếu nhi lỗi lạc: Kim Đồng, Lý Tự Trọng, Nguyễn Viết Xuân, Võ Thị Sáu, Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Bá Ngọc, …

I. Đọc văn bản

1. Đọc hiểu SGK trang 10 - 14 tập 1 SGK Ngữ văn 8 KNTT

2. Tác giả, tác phẩm

a. Tác giả: Nguyễn Huy Tưởng (1912 – 1960)

Quê quán: Hà Nội

Ông có thiên hướng khai thác đề tài lịch sử, có đóng góp nổi bật ở hai thể loại: tiểu thuyết và kịch

Một số tác phẩm tiêu biểu: Đêm hội Long Trì (1942), Vũ Như Tô (1943), An Tư (1944), Bắc Sơn (1946), Lá cờ thêu sáu chữ vàng (1960), Sống mãi với thủ đô (1961)

b. Tác phẩm

Xuất xứ: Xuất bản năm 1960 (Văn bản trên thuộc phần 3 của tác phẩm Lá cờ thêu sáu chữ vàng.)

Thể loại: Truyện lịch sử

Phương thức biểu đạt chính: Tự sự

c. Ý nghĩa nhan đề

Nhan đề “Lá cờ thêu sáu chữ vàng” viết về người anh hùng thiếu niên Trần Quốc Toản. Có lẽ bởi vì Trần Quốc Toản chính là tấm bia chói lóa lý tưởng cách mạng, tấm lòng nồng nàn yêu nước, đó chính là thứ cần đó giúp lớp lớp thế hệ mầm non tương lai dựa vào.

Tác giả còn khẳng định tác phẩm như một thiên truyện giáo dục, nâng cao ý thức của trẻ thơ về lịch sử nước nhà, tạo sự gắn kết, bồi đắp thêm tấm lòng biết ơn ông cha, yêu thương đất nước cho các em nhỏ.

d. Bố cục

Phần 1: Từ đầu đến “…chẳng hỏi một lời”: Bối cảnh diễn ra cuộc yết kiến vua

Phần 2: Tiếp đến “…thưởng cho em ta một quả”: Cuộc yết kiến vua Thiệu Bảo của Trần Quốc Toản

Phần 3: Còn lại: Hành động của Trần Quốc Toản sau khi được vua ban cam quý

II. Khám phá văn bản

1. Bối cảnh diễn ra cuộc yết kiến

Thời gian: tháng 11/1282

Hoàn cảnh đất nước:

• Quân Nguyên định mượn đường nước ta để đánh Chiêm Thành.
• Vua mời các vương hầu tìm kế sách ứng phó.

Tâm trạng Trần Quốc Toản: Nôn nóng, bứt rứt muốn được tham gia bàn việc nước.

⇒ Nhận xét: Bằng lối kể chuyện xen lẫn với ý nghĩ của nhân vật, tác giả đã thành công trong việc miêu tả quang cảnh tại bến Bình Than vào ngày diễn ra sự kiện.

2. Cuộc yết kiến với vua Thiệu Bảo của Trần Quốc Toản

a. Nhân vật Trần Quốc Toản

- Khi đứng trên bến Bình Than:

Hành động:

• Đứng thẫn thờ
• Mắt giương to đến rách
• Rong ngựa tìm vua quên ăn uống, muốn xô mấy người lính, muốn thét to

Suy nghĩ:

• Sẽ quỳ trước mặt xin quan gia cho đánh
• Chỉ có việc đánh việc gì phải bàn lại
• Đến quan gia còn hỏi kế, sao ta là người gần gũi quan gia chẳng hỏi một lời

⇒ Nhận xét tâm lí nhân vật: Không phục, bất lực, sốt ruột, lo lắng

- Khi bị quân Thánh Dực ngăn xuống bến:

• Lời nói: đe dọa, cương quyết “không buông ra, ta chém”.
• Hành động: tuốt gươm, trừng mắt, mặt đỏ bừng, vung gươm múa tít, giằng co với đám quân lính

⇒ Nhận xét về nhân vật: dũng cảm, cương quyết, kiên định, một mực muốn yết kiến vua.

- Khi nói chuyện với Chiêu Thành Vương:

• Hành động: cúi đầu thưa, đứng phắt dậy, mắt long lên
• Lời nói: gấp gáp, cương quyết, thể hiện rõ lập trường.
• Sự tức giận của Hoài Văn trước ý kiến chủ hòa.

- Khi nói chuyện với vua Thiệu Bảo:

• Hành động: chạy xồng xộc, quỳ xuống tâu vua, tiếng nói như thét, đỡ lấy quả cam, tạ ơn vua, …
• Lời nói: kiên quyết, dũng cảm “Xin quan gia cho đánh, cho giặc mượn đường là mất nước.”

⇒ Nhận xét: Tuy tức giận nhưng vẫn giữ được khuôn phép khi yết kiến vua

→ Nhận xét chung: Làm con người có lòng yêu nước và căm thù giặc sâu sắc.

b. Nhân vật vua Thiệu Bảo

Tình huống lúc đó: Đứng giữa tình và lý

• Về lý: Trần Quốc Toản làm trái lệnh vua -> phải chịu tội
• Về tình: Trần Quốc Toản lo việc nước việc dân -> đáng khen ngợi

Cách vua giải quyết: Nói rõ lí do trước mặt quan lại

• Vẫn không cho phép Trần Quốc Toản tham dự hội nghị
• Bù lại cho chàng cam quý và khích lệ tinh thần vì nước vì dân

⇒ Nhận xét về nhân vật: Vua Thiệu Bảo là một vị vua anh minh, đức độ, trọng người tài

3. Trần Quốc Toản sau khi yết kiến vua

Hành động:

• Lủi thủi bước lên bờ
• Quắc mắt, nắm chặt bàn tay lại, tay rung lên vì giận dữ
• Hai hàm răng Hoài Văn nghiến chặt, hầm hầm trở ra

Suy nghĩ:

• Chỉ có việc đánh việc gì phải bàn đi bàn lại
• Rồi xem ai giết được giặc, ai báo được ơn vua, …

⇒ Nhận xét về tâm trạng của Hoài Văn: tức, không cam lòng, vừa hờn vừa tủi

Hành động bóp nát quả cam:

• Thể hiện tinh thần yêu nước cháy bỏng của Trần Quốc Toản
• Tính cách quyết liệt, kiên định, mạnh mẽ của Trần Quốc Toản.
• Khát vọng bảo vệ đất nước của quân và dân ta

III. Tổng kết

1. Nghệ thuật

Đan xen ý nghĩ của nhân vật với lời kể, khắc họa rõ nét tính cách nhân vật

Ngôn ngữ mang màu sắc lịch sử

2. Nội dung

Ca ngợi tấm lòng yêu nước của người thiếu niên trẻ tuổi Trần Quốc Tuấn

Ca ngợi khí thế hào hùng của nhà Trần và cha ông ta thời kháng chiến chống quân Nguyên - Mông

IV. Vận dụng (Viết kết nối với đọc)

Viết đoạn văn (khoảng 7-9 câu) phân tích chi tiết Trần Quốc Toản bóp nát quả cam

Gợi ý đoạn văn:

Đoạn 1

Trần Quốc Toản - một nhân vật lịch sử vĩ đại, đã ghi dấu ấn đáng chú ý trong truyện “Lá cờ thiêu sáu chữ vàng” và hành động bóp nát quả cam của vị anh hùng đó cũng là một chi tiết đặc biệt quan trọng, mang tính biểu tượng sâu sắc và tạo nên sự nổi bật của nhân vật anh hùng này. Quả cam là một biểu tượng của quyền lực và tình yêu thương vương triều, nó đã gợi lên nhiều cảm xúc và ý nghĩa sâu xa. Nó là món quà quý giá mà nhà vua đã trao tặng cho Trần Quốc Toản và ông đã được tuyển chọn để nhận. Điều này chỉ ra rằng quả cam mang trong nó một giá trị vô cùng lớn. Tuy nhiên, Trần Quốc Toản đã quyết định bóp nát nó, một hành động mạnh mẽ và không thể ngờ được. Điều này cho thấy sự dứt khoát và quyết tâm của anh hùng này trong việc chống lại quân Nguyên và chống lại áp bức từ phía thù địch. Hành động bóp nát quả cam còn thể hiện sự dồn nén cảm xúc trong lòng. Đó là căm thù mãnh liệt đối với kẻ xâm lược, là sự thất vọng và tức giận trước việc không được tham gia vào công việc nước do tuổi trẻ. Nó cũng phản ánh sự day dứt và trăn trở của anh hùng khi không biết cách nào để bảo vệ đất nước và đóng góp cho sự nghiệp bảo vệ tổ quốc.

Đoạn 2

Trần Quốc Tuấn là người trẻ, có tình yêu đất nước mãnh liệt và là người có khí phách oai phong. Khi đọc cuốn Lá cờ thêu sáu chữ vàng, bạn sẽ thấy một Trần Quốc Tuấn quyết liệt, khẳng khái và oai phong như thế nào. Nhà văn Nguyễn Huy Tưởng với bút pháp tài hoa đã in đậm hình ảnh người thiếu niên anh hùng bóp nát quả cam trên những trang văn lịch sử hào hoa, hào hùng của dân tộc. Cậu bé Hoài Văn vì không được bàn việc nước nên vừa tức vừa hờn vừa tủi, mặc dù được ban cam quý nhưng nỗi uất ức vẫn không nguôi ngoai. Nhìn thấy sự cười nhạo của đám quân Thánh Dực, Hoài Văn càng trở nên tức tối và dẫn đến việc bóp nát quả cam quý vua ban trong tay. Lòng yêu nước cùng sự căm phẫn giặc, đã nhen nhóm trong Hoài Văn những hy vọng đầu tiên về việc chiêu binh bãi mã đánh giặc. Điều đó cho ta thấy Hoài Văn không chỉ là một cậu bé dũng cảm, gan dạ mà còn có ý chí quyết tâm đánh đuổi giặc ra khỏi bờ cõi đất nước.

Biên soạn: Nguyễn Tiến Lực

SĐT: 0975538382 (bạn đọc thắc mắc liên hệ)

Đơn vị: Trung Tâm Đức Trí - 0286 6540419

Địa chỉ: 26/5 đường số 4, KP 3, P. Bình Hưng Hòa A, Q. Bình Tân, TP. HCM

Fanpage: https://www.fb.com/ttductri