Table of Contents
Bài thơ Hương Sơn phong cảnh ca là bài thơ hay thể hiện tình yêu thiên nhiên và niềm tự hào đối với phong cảnh Hương Sơn của tác giả Chu Mạnh Trinh. Ông đã gửi gắm tất cả tình yêu thương của mình vào trong từng vần thơ, câu thơ. Chính vì vậy, người đọc như được đắm chìm, hòa vào không gian của Hương Sơn cùng tác giả. Chúng ta cùng nhau phân tích bài thơ Hương Sơn phong cảnh để làm rõ tình yêu thiên nhiên cũng như lối chơi vần, nhịp điệu trong câu thơ của tác giả nhé:
1. Dàn ý phân tích bài thơ Hương Sơn phong cảnh
a. Mở bài
Giới thiệu "Hương Sơn phong cảnh " của Chu Mạnh Trinh.
b. Thân bài
Tình yêu mến cảnh đẹp và quê hương
- Sự kết hợp giữa tình yêu mến cảnh đẹp và tình yêu quê hương đất nước trong tác phẩm.
- Tác giả truyền đạt sự yêu quý và tự hào với cảnh đẹp và văn hóa của quê hương.
Mô tả cảnh đẹp của Chùa Hương
- Chùa Hương được xem là danh lam thắng cảnh số 1 của nước Nam.
- Sự mô tả cảnh như có hồn, nhuốm màu Phật giáo và phảng phất sự biến hóa thần tiên.
- Câu thơ giàu chất hội họa, tạo cảm hứng thẩm mĩ và gây sự ngỡ ngàng.
Tình yêu thiên nhiên
- Tác giả thể hiện lòng yêu thiên nhiên và lòng tự hào về Nam thiên đệ nhất động.
- Tác phẩm mang đến cảm hứng và mê say đối với thiên nhiên và cảnh đẹp của vùng này.
Sự xúc động và tôn giáo
- Tác phẩm khiến lòng du khách xúc động thành kính.
- Cảm hứng tôn giáo đầy trang nghiêm đối với đạo Phật.
- Sự kết hợp giữa cảm hứng thiên nhiên chan hòa với cảm hứng tôn giáo và lòng tín ngưỡng Phật giáo.
Giá trị văn bản
- Tác phẩm "Hương Sơn phong cảnh " là một sự phong phú về giá trị nhân bản cao đẹp trong thế giới tâm hồn của thi nhân.
- Tác giả truyền đạt tình yêu mến cảnh đẹp và tình yêu quê hương đất nước.
- Tác phẩm vừa mang tính thơ ca, vừa truyền cảm hứng tôn giáo và yêu thiên nhiên.
c. Kết bài
Nhấn mạnh ý quan trọng
- Sự kết hợp giữa tình yêu mến cảnh đẹp và tình yêu quê hương đất nước.
- Mô tả cảnh đẹp của Chùa Hương với sự biến hóa thần tiên.
- Tác giả thể hiện lòng yêu thiên nhiên và lòng tự hào
2. Các bài văn mẫu phân tích bài thơ Hương Sơn phong cảnh hay nhất
Bài văn mẫu 1
Chu Mạnh Trinh sinh năm 1862 và qua đời vào năm 1905. Ông tự gọi mình là Cán Thần và có hiệu là Trúc Vân. Quê quán của ông làng Phú Thị, huyện Mễ Sở, huyện Đông Yên, phủ Khoái Châu (hiện nay là Mễ Sở, huyện Văn Giang) tỉnh Hưng Yên. Ông được biết đến là một người tài năng, giỏi đủ các môn cầm, kì, thi, họa và cũng là một nghệ sĩ kiến trúc xuất sắc. Đặc biệt, ông đam mê vẻ đẹp của thiên nhiên. Sự kết hợp giữa cảnh đẹp cùng với tài năng của mình, ông đã thể hiện trong những tác phẩm thi ca cổ điển, lan tỏa sức hút đến tận thời đại sau này. Một trong những tác phẩm nổi bật là bài thơ "Hương Sơn phong cảnh ca".
"Hương Sơn phong cảnh ca" là một trong ba bài thơ mà Chu Mạnh Trinh viết trong dịp ông đứng coi việc trùng tu tôn tạo quần thể thắng cảnh Hương Sơn. Bài thơ được sáng tác dưới dạng hát nói, gồm 19 câu thơ tạo nên một bức tranh tuyệt đẹp về phong cảnh Hương Sơn. Nó không chỉ miêu tả cảnh đẹp mà còn chứa đựng tâm sự sâu lắng của nhà thơ. Bài thơ thể hiện tình yêu đất nước và tự hào với vẻ đẹp quê hương của nhà thơ.
Toàn cảnh của Hương Sơn được giới thiệu qua bốn câu thơ đầu tiên
“Bầu trời, cảnh bụt,
Thú Hương Sơn ao ước bấy lâu nay
Kìa non non, nước nước, mây mây
Đệ nhất động hỏi là đây có phải?”
Hai câu thơ đầu. Chu Mạnh Trinh đã tổng quan phong cảnh Hương Sơn một cách tinh tế, đồng thời nhấn mạnh sự kết hợp giữa cảnh đẹp tự nhiên và tôn giáo. Thể thơ đã tạo nên một khung cảnh âm nhạc du dương, kết hợp với vẻ đẹp thiên nhiên mang hơi thở Thiền, được miêu tả và cảm nhận qua trái tim của những nghệ sĩ tài hoa, tạo nên sự độc đáo của bài thơ này. Phong cảnh Hương Sơn được mô tả từ xa, nhìn qua mắt của những du khách. Văn phong trang trọng và từ điệu tinh tế thể hiện sự di chuyển và ngắm nhìn của du khách, kết hợp với suy ngẫm. Đó là một thiên nhiên bao la hài hòa với màu sắc của Phật giáo. Hương Sơn là sự sáng tạo của tự nhiên, nhưng cũng là một cảnh tượng của Đức Phật đã và đang gọi chào mọi người. Tham gia lễ hội chùa Hương là một niềm vui cũng là ước mơ đã lâu của nhiều người khi tới miền Bắc.
Cảnh chốn này kết hợp giữa sự giản dị, thân thiện và không khí thần diệu, linh thiêng. Đó là ước ao không chỉ trong một khoảnh khắc mà đã trở thành khát vọng từ lâu của nhiều du khách. Câu thứ ba trong bài thơ tạo nên hình ảnh đặc biệt bằng cách kết hợp giữa lối diễn đạt mô tả chi tiết và phương pháp nhấn mạnh "non non, nước nước, mây mây"... Nó vừa miêu tả được cảnh tượng lớn lao của núi non, mây trời Hương Sơn như một bức tranh cổ điển, vừa tạo ra âm điệu ngân nga, lãng mạn như cảm xúc của du khách trước vẻ đẹp thần tiên của nơi này.
Ba khổ tiếp theo trong bài thơ miêu tả một cách cụ thể vẻ đẹp của Hương Sơn. Khổ thơ tiếp theo được gọi là khổ giữa, nhà thơ đề cập đến suối, rừng và tiếng chuông của chùa. Ba chi tiết nghệ thuật này đều thể hiện sự đặc trưng của Hương Sơn. Rừng Mai với trái mơ đặc sản của chùa Hương là một hình ảnh rừng. Tiếng chim hót nhẹ nhàng và êm đềm, gọi bầy để tìm bạn đồng hành. Bầy chim hót và cắn trái mơ. Hình ảnh này tạo ra một nét vẽ độc đáo và tài hoa. Bầy chim cắn trái mơ như khách đến chùa Hương đứng dưới mái nhà chùa cổ trong hang động, gắn bó hướng thiện trước mâm ngũ quả dâng lên bàn thờ Phật. Suối Yến được nhắc đến, là nơi mà khi thăm chùa Hương, mọi người phải đi qua bến Đục suối Yến. Đàn cá trong suối Yến lơ lửng bơi chậm rãi - như đang cùng du khách thưởng ngoạn cảnh vật.
“Cá nghe kinh” là một hình ảnh đầy sáng tạo, đầy chất thơ. Cảnh sắc Hương Sơn mang màu sắc tôn giáo của Đạo Phật:
“Thỏ thẻ rừng mai chim cúng trái;
Lững lờ khe Yến cá nghe kinh
Thoảng bên tai một tiếng chày kình,
Khách tang hải giật mình trong giấc mộng”
Cảnh vật ở đây được thấm đượm bởi màu sắc của Phật giáo. Các loài chim cá dường như hòa quyện với không gian thần tiên. Cá bơi lững lờ như để lắng nghe những bài thuyết pháp của Đức Phật. Ở đây, cảm hứng tôn giáo không mang tính mê tín hay phi lý, mà đó là nhu cầu tinh thần, tâm linh trong tâm hồn của một thi sĩ tài hoa. Du khách khi nghe tiếng chuông chùa cũng không khỏi bị sửng sốt.
“Thoảng bên tai một tiếng chày kình,
Khách tang hải giật mình trong giấc mộng.”
Khách du hành hương đến như để xóa đi những phiền muộn trong cuộc sống đầy biến động và vất vả như biển cả. Tiếng chuông như một giọng ru lắng dịu tâm hồn của khách du hành, khiến họ mênh mông trong giấc mơ tuyệt vời hơn: Thoảng bên tai một tiếng chày kình / Khách tang hải giật mình trong giấc mộng. Câu thơ mang đến những âm điệu du dương thú vị. Hai chữ "kình" và "mình" cùng vần nhau, tạo nên nhạc điệu đặc biệt, âm vang trầm ấm của vần thơ. Chỉ một tiếng chày kình êm ái và trầm bổng tại chùa Hương đã đủ để làm sạch bụi trần và an ủi tâm hồn khách du hành. Chu Mạnh Trinh không chỉ tạo ra những bài thơ có âm điệu và hình ảnh tuyệt vời khi miêu tả chim, cá và tiếng chuông của chùa, mà còn thể hiện sự kỳ diệu của tâm hồn và cảnh vật tại Hương Sơn - ngôi chùa đáng kinh ngạc nhất ở phương Nam.
Hương Sơn tràn đầy cảnh đẹp đến mức mà các thi sĩ phải sử dụng khổ dôi để thể hiện cảm xúc và mô tả vẻ đẹp của nơi này. Khi du khách bước vào Hương Sơn, họ như đặt chân vào một thế giới khác, nơi bầu trời tràn đầy cảnh tượng tượng trưng. Chu Mạnh Trinh sử dụng cách diễn đạt liệt kê và điệp từ để mô tả, tạo nên âm nhạc trầm ấm của từng câu thơ. Như một bức tranh tứ bình được nối tiếp nhau, bốn từ này vang lên như những nốt nhấn quan trọng trong khúc ca.
“Này suối Giải Oan, này chùa Cửa Võng
Này am Phật Tích, này động Tuyết Quynh”
Cách sắp xếp cân đối phối thanh bằng, trắc các thành phần trong hai câu thơ này cũng cho thấy sự tài hoa, khéo léo của tác giả để làm nổi bật tính nhạc của bài hát nói. Hương Sơn có nhiều di tích thắng cảnh, nhưng người chỉ giới thiệu bốn cảnh điển hình, chỉ gợi ra mà không miêu tả. Suối Giải Oan, chùa Cửa Võng, am Phật Tích, động Tuyết Quynh, mỗi di tích đều mang đến cho chúng ta nhiều liên tưởng và khơi dậy lòng thiện ác của người hành hương. Ai cũng cảm nhận được sự thân thuộc, hòa hợp với nhà thơ trong khung cảnh Bụt, được sống lại khoảnh khắc chỉ có bầu trời và cảnh Bụt nơi Hương Sơn mới ban tặng cho mình. Cảm hứng về tín ngưỡng Phật giáo được thể hiện qua những câu thơ nói về suối, chùa, am, động như một lời mời gọi du khách, lắng nghe tiếng chuông chùa vang xa đem đến sự ngạc nhiên và thán phục...
Bằng ngôn từ tươi sáng và phong phú hình ảnh, Chu Mạnh Trinh mô tả hang động một cách sống động. Cảnh quan trong hang động được hình thành nhờ sự khéo léo và trí tuệ của con người...
“Nhác trông lên ai khéo vẽ hình
Đá ngũ sắc long lanh như gấm dệt”
Những tưởng tượng so sánh về những tảng đá trong hang động biểu hiện lòng tự hào của nhà thơ đối với quê hương và dân tộc Việt Nam: yêu đời, yêu sự tạo hóa và khéo léo tô điểm cảnh quan tự nhiên bằng bàn tay của con người. Hương Sơn có các con đường dẫn lên trời và xuống âm ti địa ngục, hướng dẫn du khách hành hương khám phá một thế giới vượt ra khỏi hiện thực. Cảnh vật được miêu tả từ xa đến gần, từ tổng quan đến chi tiết, từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên, mang đậm tính huyền ảo.
“Thăm thẳm một hang lồng bóng nguyệt.
Gập ghềnh mấy lối uốn thang mây”.
Tiếp theo là những câu thơ tươi sáng, âm nhạc phong phú, với những từ ngữ lấp lánh, thâm thúy và uốn lượn, tạo ra vẻ đẹp mơ màng, kỳ diệu của "Nam thiên đệ nhất động". Các từ ngữ như thâm thẳm, uốn lượn tạo ra hình ảnh về độ sâu, những đường cong mềm mại, những khúc khuỷu trên dãy núi và hang động mà du khách vượt qua để hòa mình vào thiên nhiên, để tìm thấy linh hồn của cảnh vật. Sự đảo ngữ đã làm nổi bật sự thâm thẳm của hang động, sự uốn lượn của dãy núi và những bức màn mây cao vút. Có những hang sâu thẳm, lại có những đường cong uốn lượn, có ánh trăng lung linh trong hang, lại có những tầng mây uốn lượn... Câu thơ mềm mại và uyển chuyển, mỗi chi tiết nghệ thuật như một nét vẽ, một điểm nhấn tài hoa. Cảnh vật đẹp mang trong nó tình cảm và linh hồn, đáng yêu và đáng nhớ.
“Chừng giang sơn còn đợi ai đây,
Hãy tạo vật khéo ra tay xếp đặt”.
Con người đã tìm thấy niềm vui trong thiên nhiên và thiên nhiên cũng đã hòa quyện vào con người. Con người càng đóng góp vào việc tô điểm cảnh quan thiên nhiên. Vì vậy, nó thật như một ảo mộng cõi tiên, tuy đẹp như chốn Bồng Lai nhưng lại chân thực, bình dị đến từng chi tiết nhỏ như lá cây, cỏ. Chính vì thế, nó khiến chúng ta nhớ, hòa mình và yêu thiên nhiên. Tình yêu đối với thiên nhiên cũng là tình yêu đối với quê hương và đất nước. Trong những câu thơ trên, tác giả đã viết về người có khả năng vẽ tranh hoặc sắp xếp cảnh vật. Điều này liên quan đến lịch sử và sự đóng góp của Chu Mạnh Trinh, người đã dùng tài năng, công sức và tiền bạc để trùng tu chùa Thiên Trù, tạc tượng và đúc chuông... Điều này khiến chúng ta cảm nhận sự tự hào khi từ "ai" xuất hiện hai lần trong bài thơ này.
Ba câu cuối được gọi là khổ xếp của bài hát nói, với chỉ sáu từ tạo thành câu keo. Luật thơ đã quy định chặt chẽ như vậy. Không gian nghệ thuật được miêu tả qua những bước chân xa dần của khách tang hải. Khách tang hải đi chậm rãi và ngắm nhìn cảnh vật, tay lần tràng hạt miệng nam mô, lưu luyến và không muốn rời đi. Đến mức phải thốt lên: "càng trông phong cảnh càng yêu!" Cách diễn đạt mới đầy tinh thần trong sáng, mới thực tế và chân thật! Đơn giản nhưng giàu biểu cảm.
“Lần tràng hạt niệm nam mô Phật
Cửa từ bi công đức biết là bao!
Càng trông phong cảnh càng yêu”
Không khí trang nghiêm và thành kính lan tỏa trong hai câu thơ trước, làm cho người đọc cảm nhận được sự chân thật như thấy hình ảnh một đoàn khách từ khắp nơi đi cùng, niệm nam mô trong tĩnh lặng, tay lần tràng hạt, tĩnh tâm theo tiếng chuông của chùa, nổi bật giữa vô vàn màu sắc huyền ảo của Hương Sơn. Câu thơ cuối cũng như một tiếng thổ lộ, vừa giống tiếng reo kinh ngạc. Qua đó, không chỉ tăng thêm vẻ đẹp hoàn mỹ của phong cảnh Hương Sơn, mà còn thể hiện tình yêu và niềm tự hào của dân tộc Việt Nam với non sông tráng lệ như "con rồng cháu tiên".
"Hương Sơn phong cảnh ca" được xem là một trong những tác phẩm tuyệt vời nhất viết về cảnh sắc thiên nhiên. Trong bài thơ này, không chỉ vẽ nên bức tranh tuyệt đẹp của những danh lam thắng cảnh, giống như một thiên đường mà nhiều người mơ ước, mà còn khéo léo thể hiện tình yêu đối với thiên nhiên, tình yêu đối với quê hương, tự hào và tình yêu dân tộc của Chu Mạnh Trinh. Cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp hòa quyện với công lao của con người, với sự hiện diện của con người. Con người đứng giữa những khung cảnh thiên nhiên tuyệt vời mà không cảm thấy xa lạ hay choáng ngợp. Thậm chí càng yêu thích và muốn cống hiến, muốn bảo vệ đối với cảnh vật quê hương, đất nước. Đúng là một bài thơ vừa đẹp, vừa tuyệt vời!
Bài văn mẫu 2
Cảnh quan luôn làm cho tâm hồn của con người rung động, thậm chí ngay cả những người bình thường cũng không thể tránh khỏi sự xúc động khi đối diện với vẻ đẹp tươi đẹp của thiên nhiên. Một tâm hồn nhạy cảm, tràn đầy sự thơ mộng, không ít nhà thơ phải cảm thấy bối rối và buộc lòng đặt bút xuống, để cho cảnh vật hấp thụ vào tận cơ thể, trước khi một lần nữa kích thích ngọn bút để ghi lại trên trang giấy. Với sự chinh phục của mình trước vẻ đẹp tuyệt vời của Hương Sơn, tác giả Chu Mạnh Trinh đã không sai khi sử dụng từ ngữ tuyệt đẹp để ca ngợi vẻ đẹp nơi đây.
Với sự nhạy cảm và mắt tinh tế của mình, Hương Sơn đã trở thành đề tài thu hút của cộng đồng nghệ sĩ. Không chỉ xuất hiện trong những bài thơ, nó còn được chuyển thể thành những bài hát, biến Hương Sơn thành một cảnh tiên cảnh tuyệt đẹp. Điều này thực sự là một món quà mà thiên nhiên ban tặng cho con người trong thế giới đời thường. Sự hòa quyện tuyệt vời giữa cảnh vật và con người làm cho bài thơ trở nên thêm đẹp đẽ. Đối với Chu Mạnh Trinh, Hương Sơn chính là nơi tiên cảnh hiện hữu trong cuộc sống. Chính vì vậy, ngay từ những dòng đầu tiên, tác giả đã thành công trong việc diễn tả tinh thần chung của nơi này chỉ trong bốn từ.
"Bầu trời, cảnh bụt,"
Cảnh vật ở đây là một cảnh bụt, vừa mô tả một thiên nhiên đầy sự thần kì và vừa lồng ghép sự thanh tịnh và linh thiêng. Dù có sử dụng bất kỳ từ ngữ nào, cũng không thể hoàn toàn diễn tả được vẻ đẹp đó. Không cần diễn giải dài dòng, chỉ với hai từ "cảnh bụt", nó gợi lên vô số hình ảnh trong tưởng tượng của người đọc. Bầu trời mở rộng, không khí trong lành, mọi thứ trở nên rộng lớn và mang một điều gì đó đặc biệt. Ngọn bút của Chu Mạnh Trinh như đang tô vẽ khắc họa lại sự sống động cho từng nét thanh thoát của danh lam, đồng thời đem đến sự thiền định cho vẻ đẹp tuyệt vời của cảnh vật.
“Kìa non non, nước nước, mây mây,”
Phong cảnh của Hương Sơn mang lại sự hài hòa giữa núi non, mây trời và sông nước, tạo nên một không gian rộng lớn. Chúng ta cảm nhận như tác giả đứng trên một điểm cao, nhìn toàn cảnh Hương Sơn. Những địa điểm nổi tiếng thường là những vùng đất tuyệt đẹp với núi non, rừng và suối, cùng với động vật và thực vật phong phú. Hương Sơn cũng không ngoại lệ! Tuy nhiên, Hương Sơn là một cảnh bụt. Những thực thể xung quanh Hương Sơn cũng tràn đầy linh hồn và suy nghĩ.
“Thỏ thẻ rừng mai chim cúng trái,
Lửng lơ khe Yến cá nghe kinh
Thoảng bên tai một tiếng chày kình,
Khách tang hải giật mình trong giấc mộng.”
Bằng nghệ thuật nhân hóa, những ngọn cây, chim muông hay đàn cá,... đã mang trong mình tâm niệm và suy nghĩ. Tuy nhiên, không chỉ có tâm niệm mà chúng còn chịu ảnh hưởng bởi vẻ linh thiêng của địa điểm này. "Chim cúng trái, cá nghe kinh", những nhân vật ở đây giống như những người sùng đạo của vùng đất này. Du khách đến đây không chỉ để thưởng thức phong cảnh mà còn để hòa mình vào khoảng không gian này. Âm thanh "thỏ thẻ", hình ảnh "dáng cá lửng lơ" và cuối cùng là tiếng chày kình tạo nên không khí độc đáo chỉ có ở Hương Sơn.
Tác giả không ngừng khám phá, liệt kê các địa danh ở Hương Sơn, làm cho phong cảnh tại đây trở nên đặc biệt và đa dạng hơn.
“Này suối Giải Oan, này chùa Cửa Võng
Này am Phật Tích, này động Tuyết Quynh”
Phong cảnh tại Hương Sơn thật phong phú, với sự hiện diện của suối, chùa, am, động... Tất cả như đang được sắp xếp một cách tinh tế để dẫn dụ du khách từ sự ngạc nhiên này đến sự ngạc nhiên khác. Chu Mạnh Trinh đã tạo nên bức tranh Hương Sơn với những nét vừa đẹp mỹ mà còn huyền ảo, với những màu sắc vừa rực rỡ vừa tinh tế, và với những phần tử vừa sống động vừa yên bình.
“Nhác trông lên ai khéo họa hình,
Đá ngũ sắc long lanh như gấm dệt.
Thăm thẳm một hang lồng bóng nguyệt.
Gập ghềnh mấy lối uốn thang mây.
Lần tràng hạt niệm Nam mô Phật,
Cửa từ bi công đức, xiết là bao”
Khi du khách tiến đến Hương Sơn và đặt chân đến điểm dừng cuối cùng, hình ảnh trước mắt vẫn rực rỡ và tuyệt đẹp. Các từ ngữ được tác giả sử dụng như những viên ngọc trong suốt, pha trên nền màu sắc tươi sáng, làm tăng thêm vẻ tráng lệ của Hương Sơn. Cảm xúc của tác giả khiến chúng ta cảm nhận như đã bước ra khỏi thế giới thần tiên. Tác giả dẫn dắt chúng ta từ một thế giới trần tục đến một nơi thần tiên thanh tịnh. Do đó, không thể kìm nén được lòng trước phong cảnh đó và vì vậy mới phải thốt lên.
“Lần tràng hạt niệm Nam mô Phật,
Cửa từ bi công đức, xiết là bao”
"Hương Sơn phong cảnh ca" là một bức tranh phong cảnh được tạo nên bằng ngôn từ, nối kết con người với thiên nhiên. Vẻ đẹp của thiên nhiên được tái hiện qua những nét vẽ tráng lệ và tinh tế, mang đến một sự uyển chuyển tuyệt vời. Con người đứng trong thiên nhiên hùng vĩ, bao la ấy thật nhỏ bé, choáng ngợp. Đồng thời, bức tranh cũng thể hiện tình yêu và sự tinh tế của tác giả đối với vẻ đẹp mà thiên nhiên đã ban tặng.
Trên đây là các bài văn mẫu phân tích bài thơ Hương Sơn phong cảnh của Chu Mạnh Trinh VOH Giáo dục giới thiệu cho các em học sinh tham khảo. Hy vọng giúp các em củng cố kiến thức và có thêm nhiều ý tưởng làm văn thật tốt nhé!
Chịu trách nhiệm nội dung: GV Trương Thị Thuỳ