Tin tứcCác đại biểu Quốc hội đề nghị siết chặt điều kiện hiến tạng đối với người chưa thành niên, tôn trọng nguyện vọng của người hiến và bảo đảm công bằng, minh bạch trong điều phối tạng ghép.
Sáng 2/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Tôn trọng nguyện vọng của người hiến, làm rõ quyền quyết định của gia đình
Góp ý vào dự thảo luật, đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Đoàn Cà Mau) bày tỏ cơ bản nhất trí với nhiều nội dung trong báo cáo giải trình, tiếp thu và dự thảo luật dự kiến chỉnh lý.
Đặc biệt, đối với quy định liên quan việc hiến mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi, đại biểu nhận thấy dự thảo đã thu hẹp phạm vi và quy định chặt chẽ hơn sau khi tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội.
Tuy nhiên, theo đại biểu, đây là lĩnh vực nhạy cảm, đòi hỏi các quy định phải bảo đảm khách quan, minh bạch, phù hợp thực tiễn và có khả năng thực thi.
Đề cập điều kiện lấy bộ phận cơ thể của người đã chết não hoặc chết tuần hoàn tại Điều 20, đại biểu Trần Thị Hoa Ry cho biết, theo khoản 1, người từ đủ 18 tuổi đã đăng ký hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn vẫn phải có ý kiến đồng ý bằng văn bản của người đại diện gia đình.
Đại biểu cho rằng cần tiếp tục làm rõ giá trị pháp lý của việc đăng ký hiến và phạm vi quyền quyết định của gia đình.
Bởi lẽ, việc đăng ký hiến là sự thể hiện ý chí, nguyện vọng của một người đối với cơ thể mình khi còn sống. Nếu người từ đủ 18 tuổi đã đăng ký hiến hợp pháp nhưng việc thực hiện nguyện vọng vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào sự đồng ý của người đại diện gia đình thì quyền tự quyết của người hiến có thể chưa được bảo đảm đầy đủ.
Mặt khác, quy định này cũng có thể khiến các cơ sở y tế gặp khó khăn khi phát sinh những ý kiến khác nhau giữa các thành viên trong gia đình.
Đại biểu dẫn quy định giải thích từ ngữ tại khoản 16 Điều 3, cho rằng phạm vi thành viên gia đình được xác định rất rộng, có thể bao gồm hàng chục người với nhiều mối quan hệ thân thuộc.
Vì vậy, theo đại biểu, trong dự thảo Luật cần xác định rõ người đại diện hợp pháp của gia đình là ai, phạm vi thành viên gia đình đến mức độ nào là hợp lý, tránh phát sinh vướng mắc khi triển khai.
Theo đại biểu Trần Thị Hoa Ry, việc làm rõ quyền tự quyết của người hiến không có nghĩa xem nhẹ vai trò của gia đình. Bởi việc hiến bộ phận cơ thể sau khi chết còn liên quan phong tục, tập quán, tín ngưỡng và tình cảm của người thân.
Vấn đề đặt ra là phải thiết kế cơ chế pháp lý hài hòa giữa quyền tự quyết của người hiến, quyền và lợi ích hợp pháp của các thành viên gia đình và yêu cầu thực tiễn.
Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu hoàn thiện khoản 1 Điều 20 theo hướng: Đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên đã đăng ký hiến hoặc có văn bản thể hiện nguyện vọng hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não, chết tuần hoàn hợp pháp, việc lấy bộ phận cơ thể được thực hiện trên cơ sở tôn trọng ý chí, nguyện vọng của người hiến.
Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm xác minh tính hợp pháp của nguyện vọng hiến, thông báo và phối hợp đại diện gia đình theo trình tự, thủ tục do Chính phủ quy định.
Trường hợp có tranh chấp về tính xác thực của nguyện vọng hiến thì tạm dừng việc lấy bộ phận cơ thể cho đến khi được xác minh, giải quyết theo quy định.
Đại biểu cho rằng quy định như vậy sẽ làm rõ giá trị pháp lý của việc đăng ký hiến, tạo cơ sở xử lý những tình huống phát sinh và củng cố niềm tin của người dân khi đăng ký hiến tạng.
Luật cần bảo vệ tốt hơn người hiến tạng, đặc biệt là trẻ em
Cùng quan tâm đến những quy định bảo vệ người hiến, đặc biệt là trẻ em, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu (Đoàn Thành phố Hà Nội) cho hay, những ngày qua, dư luận xã hội có nhiều ý kiến liên quan quy định hiến mô, tạng đối với người dưới 18 tuổi. Sự quan tâm, phản biện này là dễ hiểu bởi vấn đề liên quan trực tiếp đến trẻ em, trong bối cảnh vẫn tồn tại nguy cơ tội phạm xuyên quốc gia và những hành vi trục lợi bất chính liên quan mô, tạng.
“Vì còn nhiều bất cập nên chắc chắn cần sửa đổi luật hiện hành. Mục tiêu quan trọng là luật sửa đổi phải bảo vệ tốt hơn những người hiến tạng, đặc biệt là trẻ em”, đại biểu Lân Hiếu nhấn mạnh.
Tuy nhiên, đại biểu cũng đề nghị nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện, không chỉ từ yêu cầu bảo vệ người hiến mà còn từ cơ hội sống của những bệnh nhân đang chờ ghép tạng.
Chia sẻ từ thực tiễn hoạt động y tế, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu cho biết ông thấu hiểu hoàn cảnh của những người bệnh nặng đang chờ đợi cơ hội cuối cùng và duy nhất của mình. Nhiều khi, chính hy vọng được ghép tạng là sức mạnh giúp họ tiếp tục chiến đấu với bệnh tật.
Đại biểu cũng chia sẻ nỗi lo lắng của người dân trước tình trạng mua bán tạng, bắt cóc xảy ra trong khu vực và trên thế giới, đồng thời lưu ý những hành vi phạm pháp này không chỉ hướng đến trẻ em.
Vì vậy, theo đại biểu, thay vì né tránh hoặc cực đoan trong cách nhìn nhận, cần hoàn thiện hành lang pháp lý chặt chẽ hơn, vừa bịt các kẽ hở, chống những hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật, vừa không khép lại cánh cửa hy vọng sống của người bệnh.
Để các quy định rõ ràng, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề nghị phân chia điều kiện hiến mô, bộ phận cơ thể thành hai nhóm.
Với nhóm thứ nhất là người hiến khỏe mạnh, đang sống, đại biểu đề nghị tuyệt đối cấm việc cho, tặng những mô, tạng không có khả năng tái tạo và gây nguy hiểm đến tính mạng ngay khi lấy.
Đối với trẻ dưới 18 tuổi, do cơ thể chưa phát triển hoàn chỉnh, ngay cả những mô, tạng có khả năng tái tạo, không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển cũng không nên được hiến, tặng.
Chỉ xem xét ngoại lệ trong những trường hợp đặc biệt về chuyên khoa, được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ, như một số mô có khả năng tái sinh.
Việc lấy mô phải có sự đồng ý của bản thân người hiến và gia đình; chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN và khi không còn phương án khác khả thi.
Theo đại biểu, đây là những điều kiện cần thiết để ngăn chặn các đối tượng xấu lợi dụng trẻ em, trong đó có nguy cơ bắt cóc, lợi dụng trẻ mồ côi hoặc giả nhận con nuôi nhằm trục lợi.
Đối với người từ 18 đến 25 tuổi, đại biểu đề nghị chỉ được cho, tặng mô, tạng đối với người cùng huyết thống.
Người trên 25 tuổi, ngoài người trong gia đình, có thể cho, tặng người khác nhưng phải có sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.
Với nhóm thứ hai là người hiến đã chết não hoặc chết tuần hoàn, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề nghị việc xác định chết não, chết tuần hoàn phải do hội đồng độc lập thực hiện, không liên quan ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.
Đối với những trường hợp tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bạo hành hoặc người không có gia đình, cần có kết luận pháp y và sự xác minh của cơ quan điều tra trước khi xem xét việc hiến tạng.
Riêng với người dưới 18 tuổi đã chết não hoặc chết tuần hoàn, đại biểu đề nghị hạn chế việc hiến tạng, chỉ xem xét trong trường hợp đặc biệt, có sự đồng ý của gia đình, hiến cho người cùng huyết thống và chịu sự giám sát của hội đồng độc lập.
Đối với người trên 18 tuổi, không được lấy mô, tạng nếu trước đó người này đã có văn bản từ chối hiến. Những trường hợp khác cần bảo đảm sự đồng ý của gia đình và có sự giám sát của hội đồng độc lập.
Đại biểu cũng cho rằng công tác truyền thông về hiến mô, tạng hiện chưa tốt, khiến người dân chưa hiểu đầy đủ về hoạt động này.
Dẫn thí dụ về hiến giác mạc, đại biểu cho biết hiện nay nguồn giác mạc phục vụ ghép tại Việt Nam phần lớn vẫn được đưa từ nước ngoài về, trong đó có Mỹ. Theo đại biểu, đây là một bất cập cần được quan tâm.
Phân bổ tạng phải công bằng, không phụ thuộc khả năng tài chính
Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm thảo luận là nguyên tắc điều phối và phân bổ nguồn tạng hiến.
Đại biểu Trần Thị Hoa Ry nhất trí với hướng tiếp thu của dự thảo luật về việc thống nhất điều phối bộ phận cơ thể người trên phạm vi toàn quốc thông qua cơ sở dữ liệu quốc gia, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn tạng hiến.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cân nhắc quy định ưu tiên người bệnh thuộc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã phát hiện, vận động, hồi sức và duy trì người hiến.
Theo đại biểu, việc ghi nhận đóng góp của các cơ sở y tế là cần thiết. Tuy nhiên, nếu coi đây là tiêu chí ưu tiên độc lập trong phân bổ nguồn tạng thì có thể ảnh hưởng đến tính khách quan và cơ hội tiếp cận của người bệnh tại các cơ sở y tế khác nhau.
Nguồn tạng hiến là nguồn lực y tế đặc biệt quý giá, được hình thành từ nghĩa cử nhân đạo của người dân. Vì vậy, việc phân bổ phải dựa trên các tiêu chí chuyên môn khách quan, bảo đảm công bằng giữa những người bệnh chờ ghép.
Đại biểu cũng nhận thấy dự thảo mới liệt kê các tiêu chí ưu tiên nhưng chưa làm rõ đầy đủ mối quan hệ giữa mức độ cấp cứu, khả năng tương thích, thời gian chờ ghép và hiệu quả dự kiến của ca ghép.
Do đó, đại biểu Trần Thị Hoa Ry đề nghị xác định thứ tự ưu tiên điều phối trên cơ sở mức độ cấp cứu, mức độ tương thích về y học, khả năng thành công của việc ghép, thời gian chờ ghép và các trường hợp ưu tiên đặc biệt theo quy định pháp luật.
Việc phân bổ phải bảo đảm công bằng, khách quan, minh bạch, không phụ thuộc điều kiện kinh tế, nơi cư trú hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh nơi người bệnh đăng ký chờ ghép.
Các tiêu chí quyết định điều phối cần được ghi nhận trên cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm khả năng kiểm tra, giám sát.
Đồng tình với yêu cầu công bằng trong tiếp cận ghép tạng, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh đây là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với niềm tin của nhân dân.
Theo đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, nguyên tắc của Tổ chức Y tế thế giới đã rất rõ ràng là việc phân bổ tạng phải dựa trên các tiêu chí lâm sàng và đạo đức, tuyệt đối không dựa trên khả năng tài chính.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, sử dụng hệ thống máy tính với thuật toán tự động để chấm điểm, xác định thứ tự ưu tiên dựa trên mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi, sự tương thích miễn dịch và ưu tiên cho trẻ em, thay vì để con người quyết định theo cảm tính.
Để phòng ngừa tiêu cực, đại biểu đề nghị ê-kíp lấy tạng không được biết người nhận là ai. Mọi trường hợp ngoại lệ phải được hội đồng quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống.
Bên cạnh việc phân bổ công bằng, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đặc biệt lưu ý yêu cầu minh bạch về chi phí ghép tạng.
Theo đại biểu, phải khẳng định nguyên tắc tạng không có giá và không thể mua bán. Những khoản người bệnh phải chi trả chỉ là chi phí dịch vụ, điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép.
Tất cả các khoản chi phí này phải được công khai, minh bạch, đồng thời cần có lộ trình để bảo hiểm y tế từng bước thanh toán.
Đại biểu cho rằng chỉ khi bảo đảm được sự công bằng trong tiếp cận ghép tạng và minh bạch về chi phí, các quy định của luật mới thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả.
Cùng quan tâm đến tính công bằng trong phân bổ tạng, đại biểu Lý Anh Thư (Đoàn An Giang) cho rằng, dự thảo luật cần làm rõ thứ tự áp dụng các tiêu chí ưu tiên, thay vì chỉ dừng lại ở việc khẳng định nguyên tắc công bằng.
Theo đại biểu, khi có nhiều người bệnh cùng tương thích, cần xác định rõ mức độ cấp thiết, lợi ích điều trị có thể đạt được và thời gian chờ đợi sẽ được cân nhắc theo thứ tự nào. Đồng thời, phải quy định cụ thể điều kiện được thay đổi thứ tự ưu tiên trong trường hợp đặc biệt và thẩm quyền quyết định.
Đại biểu đề nghị quy định trực tiếp trong luật về tiêu chí, điều kiện, giới hạn áp dụng đối với các trường hợp ngoại lệ và trách nhiệm giải trình; đồng thời công khai tiêu chí phân bổ, số liệu thống kê về thời gian chờ ghép và các quyết định áp dụng ngoại lệ dưới hình thức ẩn danh, bảo đảm khả năng kiểm tra, giám sát và bảo mật thông tin người bệnh.
“Người nghèo phải được hỗ trợ để không mất đi cơ hội tham gia danh sách chờ, còn việc lựa chọn người nhận phải tuân thủ theo yêu cầu của y khoa, không được chi phối bởi khả năng chi trả hay nơi cư trú”, đại biểu nhấn mạnh.
(Nhân Dân)
