Các đập nước đang hủy diệt con sông Mekong!

(VOH) - Khởi nguồn từ Tây Tạng, Mekong là một trong 12 con sông lớn và dài nhất trên thế giới (4.800Km). Mekong với dòng chảy mạnh mẽ mang nhiều phù sa, gắn liền với nhiều dân tộc sinh sống ở hai bên con sông. Tuy nhiên, hiện nay sông Mekong đang cạn dần!

Các đập nước đang hủy diệt con sông Mekong!

Từ những năm 1980, Trung Quốc đã có kế hoạch xây dựng hệ thống đập thuỷ điện theo dạng bậc thang trên phần sông Mekong chảy qua nước này. Hiện nay Trung Quốc đã có bốn công trình thuỷ điện đã chính thức hoạt động trên sông Lan Thương gồm các đập: Công Quả Kiều, Tiểu Loan, Mạn Loan, Đại Triều Sơn và bốn công trình khác trong quá trình hình thành đến năm 2011 là các đập: Noạ Trát Độ, Cảnh Hồng, Cảm Lãm và Mạnh Tống nằm ở đoạn cuối tỉnh Vân Nam giáp với nước Lào.

Riêng con đập Tiểu Loan cao đến 292 mét tương đương với toà nhà 100 tầng, đập được đánh giá là cao nhất thế giới và theo báo cáo của Liên Hiệp Quốc (LHQ), sức chứa của con đập này tương đương với toàn bộ các hồ chứa của vùng Đông Nam Á cộng lại, ước tính tới 15 tỉ mét khối, sử dụng đến một nửa lượng nước ở thượng nguồn! Cũng trong báo cáo của LHQ có nhận định rằng việc xây đập Tiểu Loan sẽ làm thay đổi lượng nước và nhịp độ của dòng sông, làm giảm chất lượng nước và làm mất đi tính đa dạng sinh thái của con sông Mekong chảy qua sáu nước gồm: Trung Quốc, Lào, Myanmar, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam.

Các chuyên gia môi trường đánh giá, việc xây dựng các con đập trên sẽ làm hệ sinh thái tự nhiên ở lưu vực sông Mekong tổn hại trầm trọng, trữ lượng cá tự nhiên trên sông giảm đáng kể, nguồn nước biến đổi thất thường và tạo nên những hiện tượng xói mòn, gây khó khăn cho cuộc sống của người dân các nước nằm dưới hạ lưu.

Hầu hết các nghiên cứu khoa học quốc tế trong nhiều năm qua đều đưa ra kết luận: đập nước đã gây ra những tác động hết sức nguy hiểm tới hệ sinh thái các con sông. Một con đập lớn dựng trên sông sẽ phá vỡ mối liên hệ tự nhiên rất chặt chẽ giữa con sông và vùng đất nó chảy qua, tác động đến toàn bộ lưu vực sông và hệ thống sinh thái được nó hỗ trợ. Thông thường các con sông mang theo các loại trầm tích xuống đáy sông, cho phép sự hình thành bờ sông, châu thổ, phù sa, đê tự nhiên, đường bờ biển, khi bị các con đập ngăn chặn dòng trầm tích chảy xuống hạ lưu sông, khi mất đi nguồn trầm tích này, dòng nước sẽ ăn sâu vào bờ và lòng sông, khiến hệ thống bờ sông suy yếu và đáy sông tụt xuống. Hệ sinh thái sông và đồng bằng thích nghi với từng chu kỳ lũ do con sông mang đến. Lũ hàng năm đưa phù sa bồi đắp cho đất. Động thực vật dựa vào lũ để sinh sản, di trú. Trong khi đó các con đập cản trở lũ di chuyển xuống vùng hạ lưu sông. Cửa sông, nơi nước ngọt chảy ra biển, thường trở thành nơi hội tụ cá và có khoảng 80% lượng cá do con người đánh bắt được là ở khu vực này. Việc các con đập làm thay đổi dòng chảy đến cửa sông là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự sụt giảm nghiêm trọng nguồn cá nơi các cửa sông, ngoài ra một số loài cá có đặc tính mùa khô, đi lên thượng nguồn để sinh sản, hàng loạt đập mọc lên chắn ngang dòng sông, chặn luôn đường sinh sản của các loài cá này.

Hiện nay đã có thể nhìn thấy dòng chảy của con sông Mekong phía hạ nguồn đang bị ảnh hưởng xấu bởi các công trình thuỷ điện từ phía thượng nguồn. Ở Campuchia khi đến mùa lũ, con sông Tonle Sap dẫn nước sông Mekong vào Biển Hồ. Hết mùa mưa, sông Tonle Sap đổi chiều dòng chảy, từ Biển Hồ nước trở lại sông Mekong, từ đó xuôi chảy về sông Cửu Long. Nhờ hồ Tonle Sap điều tiết nước mà đồng bằng sông Cửu Long giảm bớt thiệt hại do lũ lụt vào mùa mưa, và mùa khô có khoảng 50% lượng nước sông Cửu Long là do chính Biển Hồ bù vào. Hiện nay do tác hại của các con đập ở thượng nguồn sông Mekong mà đồng bằng sông Cửu Long đã có dấu hiệu thiếu nước ngọt trầm trọng vào mùa hè. Lượng nước vào mùa lũ giảm từ 20 – 30%. Một số vùng duyên hải các tỉnh Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau… nước mặn những năm gần đây càng xâm nhập vào sâu hơn. Vào mùa lũ, lượng nước cũng đã sụt giảm.

Có lẽ chính quyền các nước có sông Mekong chảy qua hình như vẫn chưa có nhận thức đầy đủ hết sự tác hại của hiện tượng dòng sông Mekong đang ngày một cạn kiệt. Trước mắt vì nhu cầu cấp bách điện năng cho phát triển đất nước và những tác động của các công ty trực tiếp đứng ra xây dựng đập, họ vẫn đang tiếp tục có kế hoạch xây dựng thêm một số công trình thuỷ điện trên các chi lưu lớn của dòng sông Mekong!

Ở Hội nghị bộ trưởng các nước vùng sông Mekong diễn ra ngày 19/6/2009 tại Petchburi (Thái Lan), bà Premrudee Daoroung, đồng giám đốc Tổ chức vì sự hồi phục sinh thái và liên minh khu vực (TERRA), một tổ chức phi chính phủ đang dẫn đầu chiến dịch thu thập chữ ký cho kiến nghị thư “Cứu lấy con sông Mekong”, đại diện cho 16.000 người dân đã ký vào kiến nghị thư, trực tiếp trao cho thủ tướng Thái Lan Abhisit với hy vọng rằng các chính phủ có con sông đi qua quan tâm hơn nữa đến tiếng nói của người dân sống dọc theo con sông. Bà Premrudee Daoroung cho rằng, dù con số 16.000 người ký kiến nghị thư có thể chưa phải là nhiều, nhưng ít ra người dân không còn im lặng chịu đựng nữa, họ đã bắt đầu góp tiếng nói kêu gọi mọi người hãy đứng lên hãy bảo vệ dòng sông Mekong!

Khải Hùng (Tổng hợp)