Chông chênh học phí Đại học - Phần 1: Học phí Đại học "đến hẹn lại tăng"

Theo quy định của Bộ GD-ĐT, học phí là một trong 3 nội dung công khai mà các trường ĐH-CĐ phải thực hiện. Đó là công khai chất lượng giáo dục, công khai điều kiện đảm bảo chất lượng giáo dục và cuối cùng là công khai tài chính. Tuy nhiên, nhiều trường đã lờ đi quy định này cho đến khi làm thủ tục nhập học nhiều sinh viên thực sự “choáng” với mức học phí thực phải đóng. Nguyễn Hữu Danh, sinh viên năm 4 trường Đại học Hoa Sen cho hay: "Khi em mới vô học thì học phí khoảng 2 triệu mấy/môn, chia ra trung bình 1 môn 3 tín chỉ thì hơn 7 trăm ngàn /tín chỉ. Còn những sinh viên mới thì một môn khoảng 3 triệu. Riếng đối với môn Anh văn khoảng hơn 5 triệu/môn. Học phí hiện tại chênh lệch so với học phí mấy năm trước rất nhiều cho nên những gia đình thực sự khá giả mới cho con học. Như trường hợp của em, học phí năm 2010 bao nhiêu vẫn giữ nguyên như vậy, trừ trường hợp em rớt một môn thì phải đóng học phí học lại tương ứng với năm em thi rớt”.

Thật vậy, đến hẹn lại tăng, mỗi năm các trường đều tăng mức học phí khoá mới từ 5 - 10%. Chẳng hạn, học phí học kỳ I năm học 2012-2013, Trường Đại học Kỹ thuật công nghệ TP.HCM thu 460.000 đồng/tín chỉ bậc Đại học, và đến năm học 2013-2014, học phí một tín chỉ bậc Đại học được nâng lên 520.000 đồng. Như vậy, mỗi tín chỉ đã tăng 60.000 đồng. Nếu tính cho một chương trình đào tạo bốn năm với 140 tín chỉ thì học phí khóa sau so với khóa trước tăng đến 8 triệu đồng. Không chỉ vậy, Trường Đại học Hoa Sen chia học phí làm hai mức: chương trình tiếng Việt khoảng 3,5 triệu/tháng, chương trình tiếng Anh hơn trong khoảng 4 triệu/tháng, các chương trình hợp tác quốc tế từ 5 triệu - 6 triệu/tháng...Theo Tiến sĩ Bùi Trân Phượng, Hiệu trưởng Trường Đại học Hoa Sen, giữa khoá học này và khoá học khác không thể bảo đảm học phí như nhau được, bởi vấn đề lạm phát và nhiều yếu tố khác khiến nhà trường phải điều chỉnh học phí từng khoá học. Bên cạnh mức học phí cao, nhiều chính sách học bổng được nhà trường áp dụng nhằm hỗ trợ và thu hút người học: "Quỹ học bổng của trường rất lớn, cho đến nay chưa sử dụng hết, khiến chúng tôi nghĩ hình như sinh viên không có nhu cầu. Chúng tôi không cấp học bổng đương nhiên cho người chỉ đạt điểm cao duy nhất ở kỳ thi tuyển sinh. Chúng tôi chỉ cấp học bổng cho sinh viên thực sự có làm hồ sơ học bổng, chứng tỏ họ có nhu cầu. Chúng tôi có nhiều loại học bổng khác nhau: Học bổng tài năng dành cho thí sinh xuất sắc, học bổng khuyến học từ khá trở lên, học bổng vượt khó dành cho thí sinh không giỏi về học lực nhưng có khó khăn tài chính”.

Theo Nghị định 49 của Chính phủ quy định về học phí các trường đến năm học 2014 - 2015, trong đó quy định mức trần học phí đối với các trường theo nhóm ngành đào tạo, nhưng trên thực tế các trường lại thu học phí theo tín chỉ nên hầu như trường nào cũng vượt khung quy định. Tiến sĩ Lưu Thanh Tâm, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ Thuật Công nghệ TPHCM, nhìn nhận: “Học phí của trường hiện nay không cao, trong khoảng 7-8 triệu đồng/học kỳ, tính theo số tín chỉ sinh viên đăng ký học. Trong toàn bộ học phí, nhà trường giữ ổn định mức học phí suốt khoá học. Có tăng thì chỉ tăng cho khoá mới, nhưng tăng không quá 10%, chỉ khoảng 7% tăng theo mức độ trượt giá chung. Nhà trường chủ trương thu học phí trọn gói chứ không thu thêm những khoản khác. Sinh viên được hưởng đầy đủ các dịch vụ: thư viện, thang máy, phòng học, phòng thí nghiệm, cơ sở vật chất, các hoạt động phong trào…đều miễn phí”.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, trong năm học này, nhiều trường ngoài công lập có mức học phí cao ngất ngưởng. Trường Đại học Kinh tế tài chính TPHCM có mức học phí hơn 70 triệu đồng/năm. Trường Đại học Tân Tạo hơn 60 triệu/năm. Một số trường có học phí trong khoảng 20 - 30 triệu đồng/năm còn có: trường Đại học Quốc tế miền Đông, trường Đại học Võ Trường Toản…Trường Đại học Quốc Tế Hồng Bàng công bố học phí Đại học trong khoảng 15 triệu - 18 triệu đồng/năm.

Bên cạnh đó, mặc dù Bộ GD-ĐT quy định thu học phí định kỳ từng tháng nhưng nhiều trường vẫn thu học phí một lần cho học kỳ, thậm chí cả năm học như: Trường Đại học Tôn Đức Thắng thu học phí khoảng 6 triệu/học kỳ. Trường Đại học Mở TPHCM từ 9 triệu - 12 triệu đồng/năm.

Theo quy định của Bộ GD-ĐT, các trường ngoài công lập được tự chủ xác định học phí và công bố trước khi tuyển sinh. Căn cứ vào đó, người học tham khảo và cân nhắc lựa chọn trường học dựa vào điều kiện cụ thể của mình. Thế nhưng hầu hết các trường dường như cố tình lập lờ quy định này. Trong khi học phí là vấn đề quan tâm hàng đầu của sinh viên trước khi quyết định có chọn trường đó hay không.

Tuy nhiên, quan trọng hơn cả là với mức học phí cao như vậy, liệu chất lượng đào tạo có cao tương xứng, người học được thụ hưởng các giá trị xứng đáng với số tiền lớn mà họ đã bỏ ra? Có một thực tế là nhiều trường đua nhau tăng học phí nhưng điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên vẫn như cũ, thì những hoài nghi kia là có cơ sở. Thêm vào đó, từ trước đến nay, Bộ GD-ĐT chưa có quy định nào bắt các trường ngoài công lập phải thu mức học phí bao nhiêu. Bộ chỉ yêu cầu các trường phải công khai mức học phí trước tuyển sinh để thí sinh lựa chọn, phù hợp với điều kiện từng sinh viên. Điều này cho thấy Bộ chủ quản đang thả nổi học phí các trường ngoài công lập. Trong trường hợp báo chí có phản ánh, thí sinh có than phiền về mức học phí các trường tư tăng nhanh thì bộ cũng không can thiệp được, mà để thị trường tự điều tiết. Với lập luận, bởi nếu trường tăng học phí, sinh viên không theo được thì sẽ thiếu sinh viên và sẽ ảnh hưởng đến hoạt động chung của nhà trường.

Tuy vậy, để giảm gánh nặng học phí và tăng cơ hội chọn lựa những trường có mức học phí tương xứng với điều kiện kinh tế, chất lượng đào tạo, người học đang đòi hỏi, Bộ GD-ĐT cần tăng cường giám sát việc công khai mức học phí cụ thể, lộ trình tăng học phí theo từng năm học để làm cơ sở cho người học tham khảo.

Không chỉ các trường ngoài công lập, trong vài năm gần đây, để tăng tính cạnh tranh, tạo nguồn thu, một số chương trình đào tạo chất lượng cao tại các trường công lập mặc dù có mức học phí tương đương các trường ngoài công lập, thậm chí cao ngất ngưởng nhưng vẫn được bật đèn xanh tuyển sinh. Vấn đề này sẽ được lý giải trong bài 2 với nhan đề “Khi người học bỏ tiền mua dịch vụ đào tạo”.