Tin tứcChỉ cần gõ cụm từ "quỵt tiền cọc nhà trọ" trên các trang mạng xã hội, không khó để bắt gặp hàng loạt bài đăng cảnh báo về những chủ trọ chây ì, cố tình không hoàn trả tiền cọc hoặc những lời cầu cứu từ người thuê mong cộng đồng chia sẻ kinh nghiệm đòi lại khoản tiền của mình.
Thực tế, tình trạng chủ nhà tìm nhiều lý do để giữ lại tiền đặt cọc sau khi người thuê trả phòng không còn là chuyện hiếm. Đối tượng chịu ảnh hưởng nhiều nhất là sinh viên, công nhân và người lao động thuê trọ – Đây là nhóm có thu nhập còn hạn chế và thường gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận, nắm bắt các quy định pháp luật liên quan đến thuê nhà. Không ít người đành chấp nhận mất vài triệu đồng tiền cọc vì cho rằng số tiền không đủ lớn để theo đuổi các thủ tục pháp lý vốn tốn nhiều thời gian và công sức.
Bạn Vinh Nguyễn chia sẻ: "Trước dịch covid mình có thuê một phòng ở quận Tân Phú cũ, chủ trọ có hứa là sẽ trả lại tiền cọc một tháng khi mà mình đã đóng lúc vừa mới vào thuê. Tuy nhiên là sau khi ngừng thuê thì chủ trọ cũng kiếm đủ mọi lý do để mà khước từ cái chuyện đó vì mình cũng không có ký kết hợp đồng, giấy tờ, thủ tục gì. Mình cũng không muốn mọi chuyện đi xa hơn nên là mình cũng thôi cho qua luôn đi kiếm phòng trọ khác."
Không riêng gì Vinh, nhiều người thuê trọ dù có hợp đồng vẫn rơi vào cảnh bị chủ nhà chậm hoàn trả hoặc cố tình "bùng" tiền cọc. Một nam sinh viên kể lại trải nghiệm của mình:
"Mình có thuê một căn trọ trên đường Trịnh Đình Trọng và ký hợp đồng 6 tháng. Đến tháng thứ 5, mình nhắn tin trước cho chị chủ trọ là hết tháng cuối em sẽ không gia hạn hợp đồng nữa và sẽ chuyển đi, thì chị cũng đồng ý. Đến ngày mình chuyển đi, chị vẫn rất nhiệt tình và hứa sẽ nhắn ngày để mình nhận lại tiền cọc. Nhưng sau khi mình chuyển đi, mỗi lần nhắn tin hay gọi điện hỏi thì chị đều hứa hẹn nhiều lần nhưng vẫn không trả đúng hẹn. Mình liên lạc suốt hơn một tháng, đến gần cuối thì chị bắt đầu ngắt liên lạc luôn. Lúc đó mình thấy hợp đồng chẳng khác gì một tờ giấy lộn. Cuối cùng mình coi như mất tiền cọc, không biết phải làm sao để đòi lại số tiền đó."
Trong khi đó, đây là cuộc trao đổi giữa một người thuê và chủ nhà sau hơn một tháng rưỡi chờ được hoàn tiền cọc như đã hứa. Dù người thuê cho biết đã hoàn tất việc bàn giao phòng, chủ nhà vẫn tiếp tục trì hoãn với nhiều lý do khác nhau: "Bây giờ đang lấn cấn giữa việc trả lại cho người trước tiếp quản nên họ sẽ là người làm việc trực tiếp, nhưng hiện tại đang lấn cấn chưa xong. Nếu mà em có hối quá thì cứ theo hợp đồng mà xử lý. Bàn giao cho xong rồi chị mới tính đến chuyện đó."
Vậy người thuê cần làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình khi xảy ra tranh chấp? Trao đổi với chúng tôi, Ths Luật sư Nguyễn Trọng Hào, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Thương mại số 1 Việt Nam (VN1AC) cho biết: "Để đòi lại được tiền cọc, trước hết người thuê phải thực hiện đúng các thỏa thuận trong hợp đồng. Nếu không có hợp đồng bằng văn bản thì nên chủ động nhắn tin với chủ nhà để xác nhận các nội dung đã thỏa thuận, coi đó như một căn cứ khi xảy ra tranh chấp. Ngay từ khi thuê nhà, hai bên cũng cần thống nhất rõ những hạng mục nào người thuê phải sửa chữa khi trả phòng. Khi kết thúc hợp đồng, người thuê nên báo trước theo đúng quy định, trả nhà, giao chìa khóa đúng thời hạn. Nếu đã thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ mà chủ nhà vẫn không hoàn trả tiền cọc thì lúc đó mới nên nhờ pháp luật can thiệp".
Theo luật sư, người thuê cần phân biệt rõ hư hỏng do mình gây ra với hao mòn tự nhiên hoặc lỗi kỹ thuật của căn nhà. Trước khi bàn giao phòng, hai bên nên thống nhất bằng văn bản hoặc tin nhắn các hạng mục cần sửa chữa, đồng thời trả phòng và giao chìa khóa đúng thời hạn đã thỏa thuận.
Nếu đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nhưng chủ nhà vẫn không hoàn trả tiền cọc, người thuê có quyền khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình. Tuy nhiên, do giá trị tiền cọc thường không lớn nên việc theo đuổi vụ kiện có thể mất nhiều thời gian và chi phí. Vì vậy, người thuê cần lưu giữ đầy đủ hợp đồng, biên nhận, tin nhắn, hình ảnh và các tài liệu liên quan. Luật sư cũng nhấn mạnh, đây là tranh chấp hợp đồng thuê nhà nên thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án, không phải của chính quyền địa phương hay cơ quan công an.
Bên cạnh các biện pháp pháp lý, luật sư cũng chia sẻ một kinh nghiệm thực tế: “Trước khi thuê nhà, các bạn nên tìm hiểu thông tin về chủ nhà qua các trang mạng xã hội để xem mức độ uy tín và cách họ tương tác. Nếu sau này mình đã thực hiện đúng các thỏa thuận, có đầy đủ bằng chứng nhưng chủ nhà vẫn không trả tiền cọc thì có thể đăng tải sự việc lên chính trang cá nhân hoặc các hội nhóm để phản ánh. Theo tôi, trong nhiều trường hợp, sức ép từ cộng đồng trên mạng xã hội còn hiệu quả hơn việc theo đuổi một vụ kiện kéo dài, bởi những ý kiến từ cộng đồng có thể khiến chủ nhà cân nhắc và hoàn trả lại tiền cọc".
Về mặt pháp lý, nếu muốn khởi kiện, người thuê cần chuẩn bị đầy đủ hợp đồng thuê nhà hoặc các tin nhắn thể hiện thỏa thuận giữa hai bên, chứng từ đặt cọc, tài liệu chứng minh đã thực hiện đúng nghĩa vụ khi trả phòng cùng các giấy tờ tùy thân. Quan trọng hơn cả, một hợp đồng rõ ràng và việc lưu giữ đầy đủ chứng cứ trong suốt quá trình thuê nhà sẽ là cơ sở quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người thuê khi phát sinh tranh chấp.