Điện ảnh chưa bao giờ đứng ngoài những thay đổi của công nghệ. Từ phim nhựa đến kỹ thuật số, từ kỹ xảo truyền thống đến CGI, mỗi bước tiến đều mở ra khả năng sản xuất mới và tạo ra những cách tiếp cận mới cho người làm phim.
Trong dòng chảy ấy, Trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang tạo ra những thay đổi trong cách làm phim. AI không chỉ hỗ trợ ở một công đoạn riêng lẻ. Công nghệ này có thể tham gia vào nhiều khâu, từ phát triển ý tưởng, tạo hình nhân vật, xây dựng bối cảnh đến xử lý hình ảnh và hậu kỳ.
AI đang thay đổi cách làm phim như thế nào?
Anh Nguyễn Đắc Hiệp - nhà sáng lập YouAI Studio, người có kinh nghiệm thực hiện 200 tập phim AI - cho rằng so với quy trình làm phim truyền thống, AI đang tạo ra ba thay đổi đáng chú ý: chi phí có thể thấp hơn, tốc độ thực hiện nhanh hơn và quy trình làm việc đơn giản hơn. Theo anh, một người có thể đảm nhiệm nhiều công đoạn vốn cần một ê-kíp lớn.
Tuy nhiên, khả năng một người có thể đảm nhiệm nhiều công đoạn không đồng nghĩa AI có thể thực hiện toàn bộ quy trình làm phim hoặc thay thế những người làm nghề. Để vận dụng hiệu quả những lợi thế của AI, người làm phim cũng phải thay đổi cách làm nghề.
"Bãi săn" được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Nguyễn Đình Tú
Vì sao TFS chọn "Bãi săn" để thử nghiệm AI?
"Bãi săn" được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Nguyễn Đình Tú, một tác phẩm thuộc dòng văn học kỳ ảo, xây dựng thế giới giữa con người và Người Thú, cùng cuộc truy đuổi giữa thợ săn và con mồi trong một "bãi săn" vô hình.
Là một tác phẩm gắn với thế giới kỳ ảo, nơi nhiều nhân vật và bối cảnh vượt khỏi đời sống thực, "Bãi săn" trở thành chất liệu phù hợp để TFS thử nghiệm làm phim với AI. Nếu thực hiện theo phương thức truyền thống, việc xây dựng những nhân vật, bối cảnh và hình ảnh kỳ ảo có thể đòi hỏi nhiều nguồn lực, từ thiết kế mỹ thuật, hóa trang, bối cảnh đến quay phim và kỹ xảo.
AI mở thêm một phương án để ê-kíp thử nghiệm cách xây dựng một thế giới phim kỳ ảo, nơi những hình ảnh khó thực hiện bằng phương thức truyền thống có thể được tạo dựng theo một cách khác.
Các thành viên thuộc dự án "Bãi săn" bắt đầu làm việc từ tháng 7/2026
Từ tháng 7/2026, Hãng phim Truyền hình TP. Hồ Chí Minh (TFS) bắt đầu thử nghiệm sản xuất phim với AI thông qua dự án "Bãi săn". Với TFS, đây là cơ hội để đội ngũ làm phim trực tiếp trải nghiệm công nghệ trong một dự án cụ thể, thay vì chỉ quan sát sự phát triển của AI từ bên ngoài.
Giám đốc Hãng phim TFS Phạm Việt Phước cho biết, AI đang tạo ra những khả năng mới trong sản xuất nội dung. Trong khi đó, khán giả, đặc biệt là khán giả trẻ, cũng đang tiếp cận và thưởng thức nội dung theo nhiều cách khác nhau trên các nền tảng số.
Với những thể loại đòi hỏi nhiều kinh phí và nguồn lực sản xuất như khoa học viễn tưởng, kỳ ảo, dã sử..., AI có thể mở thêm khả năng để các nhà làm phim tiếp cận những bối cảnh và hình ảnh vốn khó thực hiện bằng phương thức truyền thống.
Đây là thời điểm phù hợp để thử nghiệm một phương thức sản xuất mới thay vì chỉ quan sát sự phát triển của công nghệ từ bên ngoài.
Ông Phạm Việt Phước, Giám đốc Hãng phim TFS-HTV
Người làm phim trước những phương thức sản xuất mới
Vì vậy, câu chuyện của AI trong làm phim không chỉ nằm ở khả năng tạo ra hình ảnh nhanh và đẹp, mà còn ở cách người làm phim phải thay đổi phương thức làm việc để thích ứng với công nghệ mới.
Nếu AI có thể tạo ra bối cảnh, nhân vật và hình ảnh, vai trò của đạo diễn nằm ở đâu?
Theo đạo diễn Hồng Chi (nghệ danh Hồng Phúc), khác biệt giữa làm phim bằng AI và cách làm phim truyền thống chủ yếu nằm ở phương thức thực hiện. Những kiến thức nền tảng của một đạo diễn vẫn rất cần thiết.
Những yếu tố như cấu trúc kịch bản, bối cảnh, diễn xuất, ánh sáng, cú máy, nhịp điệu, tiết tấu... vẫn cần đến kiến thức và quyết định của đạo diễn.
Người làm phim phải thay đổi gì khi làm phim với AI?
Theo đạo diễn Hồng Chi, một người làm phim có nền tảng kiến thức ở nhiều lĩnh vực sẽ có thêm lợi thế khi làm việc với AI. Để diễn đạt một ý đồ bằng prompt, người làm phim cần hiểu không chỉ câu chuyện mà còn cả hình ảnh, góc máy, ánh sáng, chuyển động và những yếu tố tạo nên một cảnh quay.
Chỉ khác là, thay vì trực tiếp tổ chức các yếu tố đó ngoài đời thực, đạo diễn phải chuyển ý đồ của mình thành các câu lệnh (prompt) để AI tạo ra hình ảnh.
AI là công cụ, đạo diễn phải chỉ thì AI mới biết làm
Anh Hồng Chi, đạo diễn phim "Bãi săn"
Điều này khiến prompt không còn đơn thuần là một câu lệnh kỹ thuật. Prompt trở thành nơi người làm phim diễn đạt ý đồ của mình. Một cảnh quay có góc máy như thế nào, nhân vật đứng ở đâu, ánh sáng ra sao, biểu cảm thế nào hay không khí của cảnh cần tạo nên cảm xúc gì... đều đòi hỏi người làm phim phải nắm rõ hệ thống ngôn ngữ điện ảnh.
Trong quá trình thực hiện "Bãi săn", những cảnh chưa đạt mong muốn ban đầu trở thành cơ sở để đạo diễn điều chỉnh và hoàn thiện cách viết prompt.
Prompt trở thành ngôn ngữ mới của người làm phim
Theo đạo diễn Hồng Chi, phương thức làm việc mới đã giúp giảm sự phụ thuộc vào một số điều kiện sản xuất ngoài đời thực như thời tiết, bối cảnh và các điều kiện tại hiện trường. Công nghệ có thể xử lý một phần những yếu tố vốn làm phát sinh thời gian và chi phí.
Khi những rào cản vật lý được giảm xuống, người làm phim lại phải làm quen với một cách thể hiện mới. Những điều trước đây có thể được thực hiện trực tiếp trên phim trường nay cần được chuyển thành lời mô tả, từ bối cảnh, ánh sáng, góc máy đến chuyển động của nhân vật. Prompt vì thế trở thành cách đạo diễn chuyển ngôn ngữ điện ảnh sang một hình thức mới.
AI cũng tạo ra những thay đổi ở một vị trí tưởng như ít liên quan trực tiếp đến công nghệ hình ảnh: biên kịch.
Trong quá trình thực hiện "Bãi săn", ê-kíp nhận thấy AI chưa xử lý tốt lời thoại tiếng Việt. Ngay cả phương án lồng tiếng thủ công ở hậu kỳ cũng gặp khó khăn nhất định do phải khớp tiếng với khẩu hình nhân vật. Điều này khiến người viết phải điều chỉnh cách sử dụng ngôn ngữ trong kịch bản.
Đạo diễn Hồng Chi, biên tập Thùy Vân làm việc cùng các thành viên dự án
Làm phim với AI đặt ra yêu cầu mới cho khâu kịch bản
Chị Đỗ Thùy Vân, biên tập phim "Bãi săn", cho biết ban đầu nhóm biên kịch vẫn xây dựng lời thoại theo cách viết phim truyền hình thông thường, với những câu có tính giải thích và các từ ở cuối câu thể hiện sắc thái cảm xúc. Khi đưa vào quy trình AI, nhóm nhận thấy cần rút ngắn câu thoại và sử dụng những từ ngữ đơn giản, thông dụng hơn.
Chị Đỗ Thùy Vân, biên tập phim "Bãi săn"
Khi đưa vào quy trình AI và nhận thấy những hạn chế, nhóm đã phải cắt ngắn lại các câu thoại, dùng những từ ngữ đơn giản, thông dụng.
Một số phân đoạn thậm chí phải giảm hoặc bỏ thoại nhân vật để hành động và hình ảnh truyền tải thông tin. Nhưng khi giảm thoại, một vấn đề khác xuất hiện: khán giả có thể khó nắm được đầy đủ nội dung và hiểu rõ diễn biến.
Giới hạn của công nghệ vì thế không chỉ nằm ở khâu tạo hình mà còn tác động ngược đến cách người viết sử dụng ngôn ngữ và truyền tải thông tin.
Bà Mai Đặng, Giám đốc vận hành sản phẩm CapCut Việt Nam, cũng cho biết ngôn ngữ là một trong những thách thức đáng chú ý khi sản xuất phim bằng AI tại Việt Nam, đặc biệt ở phần thoại và khẩu hình.
Theo CapCut, AI hiện có thể hỗ trợ mạnh ở phần hình ảnh. Tuy nhiên, với tác phẩm sử dụng lời thoại tiếng Việt, ê-kíp vẫn cần lồng tiếng thủ công và hoàn thiện hậu kỳ để đảm bảo độ tự nhiên của giọng nói, nhịp thoại và cảm xúc nhân vật.
Như vậy, giới hạn của AI không chỉ là vấn đề kỹ thuật. Khi công nghệ chưa thể xử lý trọn vẹn một phần việc, người làm phim phải tìm cách thay đổi chính phương thức kể chuyện để phù hợp với điều kiện mới.
Một hình ảnh đẹp chưa đồng nghĩa với một bộ phim hoàn chỉnh. Một trong những khác biệt quan trọng giữa việc tạo hình ảnh bằng AI và làm ra một bộ phim hoàn chỉnh nằm ở tính nhất quán.
Bà Mai Đặng, Giám đốc vận hành sản phẩm CapCut Việt Nam
Theo bà Mai Đặng, Giám đốc vận hành sản phẩm CapCut Việt Nam, việc tạo ra một hình ảnh đẹp hoặc một cảnh đơn lẻ hiện đã trở nên dễ tiếp cận hơn. Nhưng để duy trì nhân vật, bối cảnh, chuyển động, phong cách hình ảnh, ánh sáng và cảm xúc xuyên suốt một tác phẩm vẫn là bài toán phức tạp.
Một nhân vật không chỉ cần đẹp ở một khung hình. Nhân vật đó phải giữ được nhận diện khi thay đổi góc máy, bối cảnh, trạng thái cảm xúc và hành động. Tương tự, một thế giới hình ảnh không chỉ cần đẹp ở từng cảnh riêng lẻ. Các cảnh phải liên kết với nhau để tạo nên một thế giới nhất quán và phục vụ cùng một câu chuyện.
Người làm phim kiểm soát câu chuyện
Đây cũng là lúc kiến thức và kinh nghiệm của người làm phim tiếp tục đóng vai trò quan trọng. Đạo diễn không chỉ phải làm chủ từng khung hình mà còn phải theo dõi cả chuỗi hình ảnh, từ biểu cảm, diễn biến tâm lý của nhân vật đến nhịp điệu của từng phân đoạn, trường đoạn.
AI có thể tạo ra nhiều phương án và giúp người làm phim thử nghiệm nhanh hơn. Nhưng người làm phim vẫn phải quyết định chọn phương án nào, chỉnh sửa ra sao và đặt hình ảnh đó vào câu chuyện như thế nào.
Với TFS và những người trực tiếp thực hiện dự án "Bãi săn", giá trị của thử nghiệm này không chỉ nằm ở việc ứng dụng một công nghệ mới, mà còn ở việc tìm ra cách phối hợp giữa kiến thức nghề nghiệp và phương thức sản xuất mới; xác định mức độ, cách thức và thời điểm vận dụng AI phù hợp với từng dự án, từng công đoạn và mục tiêu kể chuyện cụ thể.
Khả năng tạo ra một hình ảnh hay một đoạn phim chưa đồng nghĩa với khả năng kể trọn vẹn một câu chuyện.
Khi AI trở thành một phần của quy trình sáng tạo, người làm phim phải tổ chức lại cách làm của mình: biết công nghệ có thể hỗ trợ ở đâu, giới hạn ở đâu và ở thời điểm nào cần đến quyết định của con người. Đó không chỉ là câu chuyện về kỹ thuật, mà còn là cách giữ được ý đồ, cảm xúc và sự nhất quán của một tác phẩm.
Qua "Bãi săn", câu trả lời bước đầu nằm ở sự kết hợp: AI mở thêm khả năng về hình ảnh và cách thức sản xuất, còn con người định hướng, lựa chọn, điều chỉnh và chịu trách nhiệm về câu chuyện.
Sau cùng, giá trị của một tác phẩm nằm ở những điều còn đọng lại trong lòng người xem, chứ không chỉ nằm ở công nghệ được sử dụng để làm phim hay cách công nghệ ấy được đặt vào một quy trình làm phim có chủ đích.
AI có thể tạo ra nhiều khả năng hơn, giúp con người thực hiện những thể loại phim vốn đòi hỏi nguồn lực rất lớn theo những cách mới. Song song với đó, lựa chọn cách kể một câu chuyện như thế nào vẫn luôn là công việc của những người làm phim.
(Thực hiện: Thiên Bình - Hoàng Tân - Thành Luân)