Tin tứcBộ Xây dựng đang tổ chức lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) "Ứng dụng đường sắt - Thiết kế sử dụng thuận tiện cho người khuyết tật - Các yêu cầu chung".
Việc thiết kế dành cho người khuyết tật sử dụng trong hệ thống đường sắt phải đáp ứng tiêu chuẩn đồng bộ về hạ tầng, phương tiện, điều khiển, thông tin... - Ảnh: Baoxaydung.vn
Việc này diễn ra trong bối cảnh đầu tư đường sắt đô thị được đẩy mạnh, đặt ra yêu cầu sớm hoàn thiện khung kỹ thuật để bảo đảm khả năng tiếp cận an toàn, bình đẳng cho người khuyết tật trong hệ thống đường sắt.
Dự thảo TCVN do Cục Đường sắt Việt Nam tổ chức xây dựng, hoàn thiện ở cấp cơ sở và trình thẩm định.
Bộ tiêu chuẩn gồm 3 phần: Phần 1 - Độ tương phản (mã số TC2553); Phần 2 - Thông tin (mã số TC2554); Phần 3 - Đặc trưng quang học và ma sát (mã số TC2555).
Theo đơn vị soạn thảo, thiết lập và tuân thủ các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất là yêu cầu nền tảng trong quá trình hiện đại hóa và mở rộng mạng lưới đường sắt, nhất là đường sắt đô thị.
Đơn vị soạn thảo cho biết, tại các quốc gia có ngành công nghiệp đường sắt phát triển, hệ thống tiêu chuẩn được xây dựng bài bản để bảo đảm tính tương thích, đồng bộ giữa các tuyến trong cùng mạng lưới.
Các yêu cầu bao phủ nhiều cấu phần, từ hạ tầng, phương tiện, tín hiệu - điều khiển, viễn thông đến thiết bị nhà ga và các thành phần hỗ trợ vận hành.
Không chỉ dừng ở yếu tố kỹ thuật, xu hướng giao thông bền vững trên thế giới còn nhấn mạnh khả năng tiếp cận an toàn, chi phí hợp lý và sự thuận tiện cho mọi nhóm hành khách.
Trong đó có người khuyết tật, người cao tuổi, trẻ em và các nhóm dễ bị tổn thương. Khả năng tiếp cận độc lập, bình đẳng với giao thông công cộng được nhìn nhận là yếu tố góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, việc làm và các dịch vụ y tế, xã hội.
Tại châu Âu, các yêu cầu này được quy định chặt chẽ trong các bộ tiêu chuẩn EN, tạo thành khung kỹ thuật toàn diện cho thiết kế, thi công, lắp đặt và khai thác hệ thống đường sắt.
Nhờ đó, người khuyết tật có thể sử dụng đường sắt thuận tiện, an toàn và không bị phân biệt.
Một số yêu cầu được nêu như phương tiện bố trí tay vịn, ghế ưu tiên, thiết bị hiển thị thông tin phù hợp, vị trí dành cho xe lăn, lối lên xuống thuận tiện; nhà ga có đường dốc, tay vịn, gạch dẫn hướng cho người khiếm thị, lối đi không chướng ngại vật.
Ở Việt Nam, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và tiêu chuẩn liên quan đến thiết kế phục vụ người khuyết tật đã được hình thành, nhưng theo đánh giá của đơn vị soạn thảo, vẫn thiếu tính đồng bộ và chuyên sâu trong vận tải hành khách công cộng, đặc biệt là đường sắt và đường sắt đô thị.
Các quy định hiện hành chủ yếu tập trung vào yêu cầu tiếp cận chung đối với công trình xây dựng; trong khi các thông số kỹ thuật đặc thù cho nhà ga, phương tiện và hệ thống thông tin hành khách chưa được chuẩn hóa đầy đủ.
Đơn vị soạn thảo cho rằng Việt Nam hiện chưa có một bộ TCVN thống nhất cho lĩnh vực này.
Điều này khiến quá trình thiết kế, xây dựng và khai thác thiếu cơ sở pháp lý đầy đủ, gây khó khăn cho quản lý chất lượng và đánh giá mức độ phù hợp.
Vì vậy, thiết kế dành cho người khuyết tật trong hệ thống đường sắt được đặt yêu cầu phải đáp ứng tiêu chuẩn đồng bộ về hạ tầng, phương tiện, điều khiển và thông tin.
Yêu cầu chuẩn hóa càng được nhấn mạnh khi quy hoạch phát triển đường sắt đô thị quốc gia đặt mục tiêu hình thành 5 hệ thống tại các đô thị lớn gồm Hà Nội, TPHCM, Quảng Ninh, Hải Phòng và Đà Nẵng.
Theo định hướng này, Hà Nội có 14 tuyến, TPHCM có 8 tuyến cùng một số tuyến bổ sung.
Các hệ thống đều hướng tới hiện đại hóa, điện khí hóa và tự động hóa ở mức cao, do đó bảo đảm khả năng tiếp cận cho người khuyết tật được coi là yêu cầu cốt lõi để phát triển bền vững và bảo đảm công bằng xã hội.
Đơn vị soạn thảo nhấn mạnh: "Việc xây dựng bộ TCVN 'Ứng dụng đường sắt - Thiết kế sử dụng thuận tiện cho người khuyết tật - Các yêu cầu chung' là cần thiết và cấp bách, nhằm chuẩn hóa các yêu cầu kỹ thuật, tạo nền tảng pháp lý cho thiết kế dễ tiếp cận trong hệ thống đường sắt đô thị, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng cho mọi hành khách".
Dự thảo tiêu chuẩn đề xuất nhóm yêu cầu kỹ thuật mang tính nền tảng để bảo đảm khả năng tiếp cận và di chuyển không chướng ngại vật trong toàn bộ hệ thống đường sắt, gồm cả hạ tầng và đầu máy - toa xe.
Đối tượng áp dụng là các tổ chức tham gia thiết kế, xây dựng, sản xuất, lắp đặt và đánh giá hệ thống, thiết bị, công trình liên quan đến hoạt động tiếp cận của người khuyết tật trong lĩnh vực đường sắt, như đơn vị tư vấn thiết kế, chủ đầu tư, đơn vị vận hành - khai thác, nhà sản xuất thiết bị và cơ quan quản lý chuyên ngành.
Bộ tiêu chuẩn cũng định hướng thiết kế các thành phần hạ tầng như nhà ga, ke ga, lối tiếp cận, cầu bộ hành, thiết bị hỗ trợ lên tàu; cùng các cấu phần trên phương tiện như khu vực lên xuống, bố trí chỗ ngồi, không gian xe lăn.
Ngoài ra còn có hệ thống truyền thông - thông tin phục vụ hành khách khuyết tật, tập trung vào nhóm người bị hạn chế khả năng di chuyển hoặc hạn chế về giác quan như khiếm thị, khiếm thính, khó giao tiếp.
Việc lấy ý kiến rộng rãi được kỳ vọng góp phần hoàn thiện khung kỹ thuật thống nhất, làm cơ sở chuẩn hóa thiết kế trong đường sắt đô thị, qua đó nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng cho mọi hành khách.
