Tin tứcGiữa áp lực kép từ luật pháp nội địa và các rào cản kỹ thuật khắt khe từ thị trường quốc tế về truy suất nguồn gốc, cộng đồng doanh nghiệp Việt đang đứng trước một ngã rẽ: Chuyển đổi toàn diện để thích ứng hay chấp nhận bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ giữa năm 2026, bức tranh thương mại Việt Nam đang chứng kiến một cuộc đại thanh lọc mang tính bước ngoặt. Theo quy định mới, các nhóm hàng hóa rủi ro cao như thực phẩm, dược phẩm và vật tư nông nghiệp chính thức bước vào giai đoạn bắt buộc thực hiện đầy đủ các quy định khắt khe về truy xuất nguồn gốc. Không dừng lại ở biên giới quốc gia, áp lực này càng đè nặng khi Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) chuẩn bị có hiệu lực vào giữa năm 2027, đòi hỏi doanh nghiệp phải chứng minh sản phẩm không liên quan đến hành vi phá rừng đến từng lô đất sản xuất.
Cụ thể, quy định về truy suất nguồn gốc, chuyển dịch căn bản từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" rủi ro. Phương pháp phân loại rủi ro hàng hóa được xác định dựa trên mức độ nguy hại tiềm ẩn đối với sức khỏe, môi trường, kết hợp với xác suất vi phạm thực tế từ giám sát thị trường. Ông Đặng Bùi Khuê, chuyên gia ESG cho biết, “Từ ngày 01/7/2026, cách đây hai tháng, doanh nghiệp đã phải áp dụng quy định về truy suất nguồn gốc. Các bộ ban ngành đang xác nhận lại danh sách hàng hóa có rủi ro cao và rủi ro trung bình. Đối với những sản phẩm có rủi ro cao phải đáp ứng thêm các yêu cầu về truy suất nguồn gốc bắt buộc. Bộ Công thương đã ra một lộ trình chính thức, từ ngày 01/01/2027, hệ thống truy suất nguồn gốc của nước ta vận hành chính thức cho những sản phẩm có rủi ro cao”.
Đáng chú ý, trách nhiệm pháp lý không chỉ dồn lên vai nhà sản xuất mà kéo dài dọc theo các mắt xích phân phối: Đơn vị bán lẻ bắt buộc lưu trữ dữ liệu tối thiểu 3 năm; Sàn thương mại điện tử phải lưu trữ dữ liệu tối thiểu 5 năm và kết nối trực tiếp với Cổng dữ liệu quốc gia. Do đó, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là việc tuân thủ pháp luật, mà là bài toán kết nối hai hệ thống dữ liệu: dữ liệu truy xuất nguồn gốc (phục vụ pháp lý) và dữ liệu phục vụ báo cáo Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG).
Ông Phạm Hải Nam, Quản lý kỹ thuật ESG, công ty tư vấn và đào tạo SMP chia sẻ “Trong ESG người ta quan tâm rất nhiều đến hoạt động đó là gì, tác động lên hoạt động đó là như thế nào và tác động đến doanh nghiệp ra sao? Một doanh nghiệp có giá trị ESG khi doanh nghiệp đó biết được nguồn cung của mình là gì, nhà cung cấp đến từ đâu, nguồn nguyên liệu từ vùng trồng nào, sản phẩm được sản xuất thế nào… xác định được nhà cung cấp lô hàng và thông tin sản phẩm sẽ mang lại những giá trị trên báo cáo ESG cho doanh nghiệp”.
Thay vì đối phó bị động, xu hướng tất yếu là doanh nghiệp phải chuyển đổi sang vận hành chuỗi kiểm soát sản phẩm theo tiêu chuẩn ISO và thực thi quản trị mua hàng có trách nhiệm. Ông Lê Văn Duy, Giám đốc Công ty Delta Razia, chuyên sản xuất về trà thảo dược chia sẻ, “Sản phẩm của doanh nghiệp được thiết kế theo xu hướng chú trọng đến sức khỏe, nên những người chú trọng về sức khỏe sẽ đánh giá cao sản phẩm. Đối với doanh nghiệp, dù sản phẩm tập trung khai thác thị trường trong nước nhưng vẫn trang bị đầy đủ, đáp ứng các tiêu chuẩn ISO, tiêu chuẩn quản lý an toàn thực phẩm HACCP, tiêu chuẩn FDI của Hoa Kỳ”.
Đồng Hành hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp vượt qua rào cản kỹ thuật, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố (ITPC) cam kết tiếp tục đẩy mạnh các chương trình đào tạo chuyên sâu. Mục tiêu trọng tâm giúp doanh nghiệp thực hiện tốt ba trụ cột: nắm vững lộ trình tuân thủ, chuyển hóa dữ liệu sẵn có sang chuẩn mực ESG và xác lập lợi thế cạnh tranh dài hạn. Bà Hồ Thị Quyên, Phó giám đốc Trung tâm xúc tiến thương mại và đầu tư TPHCM khẳng định, “Từ chính quyền TPHCM, chúng tôi luôn đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Thời gian không còn nhiều, doanh nghiệp phải phải chạy đua với thời gian, nắm vững quy định và lộ trình thực hiện, chuẩn hóa các dữ liệu hiện có, tận dụng lợi thế cạnh tranh bền vững để thực hiện truy suất nguồn gốc đến tận lô đất sản xuất và chứng minh sản phẩm không liên quan đến hành vi phá rừng”.
Việc chuẩn hóa dữ liệu từ nguồn gốc nguyên liệu đến tuân thủ chặt chẽ các khâu sản xuất, đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng… không chỉ giúp doanh nghiệp "vượt rào" an toàn trước các sắc lệnh quốc tế, mà còn mở ra tấm giấy thông hành uy tín để tự tin vươn xa trên thị trường toàn cầu.
