Tin tứcTrong một thế giới mà công nghệ đang làm thay đổi phương thức sản xuất, còn chuỗi cung ứng liên tục dịch chuyển, lợi thế cạnh tranh của mỗi quốc gia không còn chỉ nằm ở chi phí thấp hay nguồn lao động dồi dào. Vấn đề quan trọng hơn là làm thế nào tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, làm chủ công nghệ và giữ lại nhiều lợi ích hơn cho nền kinh tế trong nước. Đây là những nội dung được đặt ra tại phiên thảo luận “Định vị lại Việt Nam – ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu”, diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2026 tại TPHCM.
ASEAN đang sở hữu thị trường hơn 700 triệu dân và sức hút đầu tư quốc tế đáng kể. Tuy nhiên, quy mô thị trường hay kim ngạch xuất khẩu lớn chưa đồng nghĩa với việc các nền kinh tế trong khu vực đã nắm giữ những khâu có giá trị cao nhất của chuỗi sản xuất toàn cầu. Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra với Việt Nam là làm sao chuyển từ tham gia vào các công đoạn sản xuất, lắp ráp sang chủ động hơn về công nghệ, nhân lực và năng lực sáng tạo. Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Công Vinh nhấn mạnh, tinh thần hợp tác trong kỷ nguyên mới không chỉ là khẩu hiệu, mà đòi hỏi các nền kinh tế cùng tìm kiếm những mô hình tăng trưởng khả thi trước sự thay đổi của chuỗi giá trị toàn cầu.
“Xét về công nghệ, trí tuệ nhân tạo là một trong những lực đẩy lớn nhất. Theo báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, đến năm 2030, thế giới có khoảng 170 triệu việc làm mới được tạo ra, khoảng 92 triệu việc làm mất đi và 39% kỹ năng của người lao động sẽ thay đổi hoặc trở nên lạc hậu. Trong một thế giới liên tục thay đổi, quy mô có thể giúp chúng ta tồn tại vững chắc ngày hôm nay, nhưng khả năng thích nghi mới quyết định tồn tại cho đến ngày mai. Các siêu đô thị, nơi tập trung dân cư, doanh nghiệp và trí thức, đang trở thành những chủ thể mới của hợp tác quốc tế bên cạnh các quốc gia.”
Thông điệp này cho thấy công nghệ chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng khi đi cùng khả năng thích ứng của doanh nghiệp, người lao động và bộ máy quản lý. Từ kinh nghiệm làm việc với Chính phủ Singapore trong 38 năm, ông Albert Antoine, Giám đốc Chiến lược, đồng sáng lập Avaiga, cho rằng Việt Nam có nguồn lực trí tuệ và nhân lực dồi dào để mở rộng hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, muốn tận dụng cơ hội, cần đầu tư mạnh hơn cho giáo dục, công nghệ và năng lực sản xuất. Ông dẫn kinh nghiệm Singapore trong phát triển các chương trình nâng cao kỹ năng cho người lao động, đồng thời nhấn mạnh vai trò của chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thử nghiệm và ứng dụng công nghệ mới. Theo ông, những mục tiêu lớn cần được triển khai từ các dự án cụ thể, có khả năng nhân rộng và tạo hiệu quả thực tế.
Theo ông Fazurin Jamaludin, Trưởng đại diện Quỹ Tiền tệ Quốc tế tại Việt Nam và Lào, nhận định chu kỳ công nghệ do trí tuệ nhân tạo dẫn dắt đang thúc đẩy xuất khẩu và đầu tư công nghệ trên toàn cầu. Ông khuyến nghị Việt Nam tiếp tục củng cố nền tảng kinh tế vĩ mô, nâng cao khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp, đồng thời đẩy mạnh cải cách cơ cấu và nâng cao năng suất lao động. Những khuyến nghị này càng có ý nghĩa khi doanh nghiệp trong nước vẫn cần thêm điều kiện để tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất quốc tế, tiếp nhận công nghệ và phát triển các sản phẩm có hàm lượng tri thức cao. Ông Hoàng Mạnh Thắng, Phó Tổng Giám đốc Phát triển Kinh doanh, Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam chia sẻ.
“Đặc biệt trong mô hình B2B thì năng lực về ESG càng phát huy vai trò trong cạnh tranh. Khi giá trị như nhau, khả năng giao hàng như nhau, đáp ứng tiến độ như nhau, khối lượng cũng được đáp ứng như nhau, chất lượng như nhau, thì ESG giống như một bàn thắng ở trong một game tie-break, hơn nhau chỉ một điểm thôi và thành cơ hội chiến thắng.”
Bên cạnh nỗ lực của từng doanh nghiệp, từng quốc gia, hợp tác khu vực cũng là yếu tố quyết định. ASEAN cần tăng cường kết nối hạ tầng, logistics, tiêu chuẩn kỹ thuật và chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới, tạo điều kiện để các doanh nghiệp bổ trợ thế mạnh cho nhau thay vì chỉ cạnh tranh bằng chi phí. Định vị lại Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu không đơn thuần là thu hút thêm vốn đầu tư hay mở rộng xuất khẩu. Đó là quá trình nâng cao năng lực nội sinh, phát triển nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với mạng lưới sản xuất quốc tế. Với TPHCM, việc kết nối các nguồn lực về công nghệ, tài chính và thị trường sẽ mở ra cơ hội nâng cao vai trò đầu tàu kinh tế. Khi hợp tác quốc tế được chuyển hóa thành công nghệ, kỹ năng và giá trị gia tăng thực chất, Việt Nam mới có thể tiến lên những vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
