Tin tứcTheo đó, có ít nhất
12 thông tin cần được khai báo trong giấy chứng nhận khai thác từ các chủ tàu
như giấy phép khai thác, tên chủ tàu, vùng biển khai thác…Bản cam kết của nhà
máy chế biến cũng yêu cầu số giấy chứng nhận nhiều tương tự. Còn trong nuôi
trồng thuỷ sản phải đạt tiêu chuẩn quốc tế Global Gap còn gọi là thực hành nông
nghiệp tốt toàn cầu và ISO 22000.
Đây không phải là quy định mới, ngay từ những năm 2005 EU đã đưa ra luật IUU,
nhưng vì do chưa có ai thỏi còi nên các cơ quan lẫn doanh nghiệp đều không chạy.
Tất cả cũng vì 2 chữ “lợi nhuận”. Nông dân thì mạnh ai nấy nuôi trồng, không
theo tiêu chuẩn, quy trình nào, cứ sử dụng thuốc bừa bãi miễn sao tăng được năng
suất. Điều đáng nói là ở các đơn vị thu mua, một số doanh nghiệp gian lận thì
bơm, chích các tạp chất vào để cho nặng cân hoặc ướp các hoá chất nằm trong danh
mục cấm để cho sản phẩm tươi lâu hơn… Nhớ đến tệ nạn các đơn vị thu mua tôm ở Cà
Mau, Bạc Liêu bắt tay với thương nhân Trung Quốc bơm tạp chất vào tôm. Trong
thời gian dài, giới thu mua tôm phổ biến 2 cụm từ hàng nguyên hay hàng bột. Như
vậy, cứ trọng lượng lô hàng đã được gia tăng lên 10%, kích cỡ tôm cũng tăng lên
khoảng 20%, phần lợi bất chính trên 500 kg tôm, lên trên 20 triệu đồng. Rồi đến
thủ thuật găm đinh, chì cắt mảnh, que nhọn, cọng dừa vào tôm nguyên liệu để thu
lợi bất chính của giới thương lái… Chỉ một số thương lái đưa tạp chất vào tôm để
thu lợi bất chính nhưng các doanh nghiệp làm ăn chân chính thì mất thị trường,
mất bạn hàng, ngành thủy sản nói chung thì mất uy tín và suy cho cùng, nó quay
lại tác động tới không chỉ doanh nghiệp, mà cả người nông dân.
Đúng là do chưa có ai thổi còi, rối việc xử phạt về vi phạm
an toàn vệ sinh thực phẩm chưa nghiêm, chưa đủ sức răn đe, rồi phần cơ quan quản
lý thiếu trách nhiệm. Nhưng có lẽ, nguyên nhân chính do tập quán làm ăn nhỏ lẻ,
thiếu sự liên kết ngang giữa nông dân với nông dân, rồi liên kết dọc giữa nông
dân với doanh nghiệp. Hệ thống phân phối qua nhiều khâu trung gian nên luôn xảy
ra tình trạng thiếu thông tin, mất an toàn vệ sinh thực phẩm. Liên kết trong sản
xuất nông nghiệp là điều mà các chuyên gia nhắc đến trước tiên khi Việt Nam gia
nhập Tổ chức Thương mại Thế giới-WTO cách đây 3 năm. Nhưng đến nay, bài học này
chưa nhà nào thuộc.
Giờ đây lộ trình cắt giảm thuế quan đã đến, các nước giàu đưa ra hàng rào kỹ
thuật để đánh vào hàng nông sản của nước ta. Chắc chắc năm 2010, sản lượng xuất
khẩu thuỷ sản sẽ giảm, rất khó khăn do vướng IUU. Tuy khó nhưng là cơ hội để bà
con cùng doanh nghiệp thay đổi tư duy làm ăn để vươn ra biển lớn. Và khi chỉ khi
có tiêu chuẩn Glaobal Gap rõ ràng, có luật IUU, có người thổi còi thì cả cộng
đồng mới cùng ý thức hơn trong việc bảo vệ tài nguyên biển và nguồn lợi thuỷ sản
nước ta. Đồng thời cũng là thời cơ lớn để ngành nông nghiệp Việt Nam tổ chức lại
sản xuất, thành lập những tập đoàn sản xuất. Và gắn những tập đoàn sản xuất này
với các DN chế biến, phân phối, xuất khẩu sản phẩm có thương hiệu được làm ra từ
vùng nguyên liệu của nông dân. Nếu không thì nông sản Việt Nam sẽ lại tiếp tục
mất nhiều, hơn được, khi mà nước ta ngày càng hội nhập sâu vào nền kinh tế thế
giới. Nông dân sẽ là người tiếp tục chịu thòi nhất, trong khi lại đóng vai trò
rất quan trọng, là những người đã cứu cánh cho nền kinh tế nước nhà trong năm
2009.
Kiều Oanh