Tin tức
Theo công ty phân tích vận tải biển Kpler, hai tàu chở dầu Rodos và Xin Long Yang, vận chuyển tổng cộng 2,8 triệu thùng dầu thô từ cảng Yanbu ở bờ Tây Saudi Arabia tới châu Á, đã quay đầu sau khi hướng về eo biển Bab al-Mandeb. Đây là dấu hiệu rõ ràng đầu tiên cho thấy mối đe dọa từ Houthi bắt đầu tác động đến hoạt động xuất khẩu dầu của Saudi Arabia.
Saudi Arabia từng giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz bằng cách vận chuyển dầu thô qua đường ống tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ. Tuy nhiên, khi Bab al-Mandeb cũng đứng trước nguy cơ bị phong tỏa, tuyến đường thay thế này nay lại đối mặt với rủi ro an ninh.
Theo Kpler, cảng Yanbu xuất khẩu khoảng 4,1 triệu thùng dầu/ngày trong tháng 6, tương đương khoảng 64% lượng dầu mà nếu không có tuyến thay thế sẽ phải đi qua Hormuz.
Giới phân tích cảnh báo nếu tuyến Biển Đỏ bị gián đoạn, các nhà máy lọc dầu châu Á có thể phải đối mặt với thời gian giao hàng kéo dài, chi phí vận tải tăng và giá dầu thô leo thang.
Hai tuyến hàng hải quan trọng cùng chịu sức ép
Mối đe dọa tại Bab al-Mandeb xuất hiện trong bối cảnh hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz đã bị gián đoạn nghiêm trọng do xung đột giữa Washington và Tehran.
Trước khi xảy ra chiến sự, khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới được vận chuyển qua Hormuz, tuyến đường nối các nước sản xuất dầu khí vùng Vịnh với thị trường quốc tế. Tuy nhiên, lưu lượng tàu qua đây đã giảm mạnh do những hạn chế đối với hoạt động hàng hải.
Iraq, Qatar, Kuwait và Bahrain gần như phụ thuộc hoàn toàn vào Hormuz để xuất khẩu dầu hoặc LNG. Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng phụ thuộc nhiều vào tuyến đường này, song có các đường ống nối trung tâm sản xuất với những cảng thay thế bên bờ Biển Đỏ và vịnh Oman.
Trong gần 5 tháng Hormuz về cơ bản bị đóng cửa, Saudi Arabia đã chuyển ngày càng nhiều dầu thô qua Yanbu. Tuy nhiên, phương án này nay cũng đứng trước nguy cơ bị đảo lộn sau khi Houthi tuyên bố phong tỏa hàng hải đối với Saudi Arabia.
Theo Kpler, 12 tàu chở dầu thô từ Yanbu vẫn đang ở Biển Đỏ, trong khi 2 tàu khác đã tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS) gần Bab al-Mandeb. Các tàu chở dầu rỗng trên đường đến khu vực này cũng có dấu hiệu thận trọng.
Các chuyên gia Kpler nhận định những diễn biến trên cho thấy hành lang Biển Đỏ từng giúp Saudi Arabia giảm phụ thuộc vào Hormuz nay cũng đang đối mặt với rủi ro an ninh.
Châu Á chịu tác động lớn
Tác động của tình trạng gián đoạn dự kiến rõ rệt nhất tại châu Á, nơi nhiều quốc gia phụ thuộc lớn vào dầu thô Trung Đông nhờ khoảng cách địa lý gần và chi phí vận tải thấp.
Theo Kpler, hiện khoảng 6 triệu thùng dầu thô/ngày đi qua Bab al-Mandeb để đến châu Á. Trong đó, 2/3 là dầu của Saudi Arabia. Khoảng 1,9 triệu thùng/ngày còn lại là dầu thô của Nga cũng được vận chuyển qua Biển Đỏ tới khách hàng châu Á.
Ấn Độ nhiều khả năng chịu ảnh hưởng nặng nhất khi hơn một nửa lượng dầu thô nhập khẩu của nước này đi qua Bab al-Mandeb. Ấn Độ cũng phụ thuộc vào Hormuz để nhập khẩu gần một nửa lượng dầu từ các nhà sản xuất vùng Vịnh. Nếu cả hai tuyến hàng hải cùng bị gián đoạn trong thời gian dài, Ấn Độ sẽ có ít lựa chọn thay thế hơn nhiều nền kinh tế lớn khác.
Các nước nhập khẩu dầu lớn khác tại châu Á cũng chịu ảnh hưởng đáng kể. Khoảng 36% lượng dầu thô nhập khẩu của Pakistan đi qua Bab al-Mandeb, tỷ lệ này tại Philippines là 37%, Hàn Quốc 31%, Nhật Bản 28%, Đài Loan 22% và Trung Quốc 19%.
Trong bối cảnh đó, các nhà máy lọc dầu châu Á đang tìm cách duy trì nguồn cung và một trong những phương án được tính đến là chuyển dầu qua kênh đào Suez.
Kênh đào Suez có thể là tuyến thay thế?
Một phương án là vận chuyển dầu thô từ Yanbu theo hướng Tây Bắc, qua kênh đào Suez vào Địa Trung Hải, sau đó vòng qua châu Phi và Mũi Hảo Vọng trước khi đến châu Á.
Tuyến đường này giúp tránh cả eo biển Hormuz và Bab al-Mandeb, qua đó giảm rủi ro an ninh tại hai điểm nghẽn hàng hải. Tuy nhiên, cái giá phải trả là thời gian và chi phí. Theo Kpler, nếu chuyển dầu từ Yanbu đến Hàn Quốc theo tuyến này, thời gian hành trình sẽ tăng từ khoảng 24 ngày lên gần 54 ngày.
Một số doanh nghiệp đã bắt đầu chuẩn bị cho khả năng này. Dữ liệu theo dõi tàu của LSEG và Kpler cho thấy tàu Rodos mang cờ Liberia, sau khi nhận dầu thô tại Yanbu để vận chuyển tới bờ biển phía Tây Ấn Độ, đã quay đầu và phát tín hiệu hướng tới kênh đào Suez.
Nhà máy lọc dầu Hyundai Oilbank của Hàn Quốc cũng đang tìm kiếm tàu chở dầu thô siêu lớn có khả năng nhận dầu tại Yanbu, đồng thời có phương án sử dụng kênh đào Suez và đường ống SUMED của Ai Cập trước khi tiếp tục hành trình tới Hàn Quốc. Tuy nhiên, việc chuyển hướng qua Suez không đơn giản.
Phần lớn dầu xuất khẩu từ Yanbu được vận chuyển bằng tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC). Các tàu VLCC chở đầy hàng không thể đi qua kênh đào Suez do mớn nước quá sâu.
Các hãng vận tải sẽ phải chuyển bớt hàng trước khi tàu đến kênh đào bằng đường ống SUMED của Ai Cập hoặc sử dụng các tàu nhỏ hơn như Suezmax. Cả hai phương án đều làm tăng thời gian và chi phí vận chuyển.
Ông Homayoun Falakshahi, Trưởng bộ phận phân tích dầu thô của Kpler, cho rằng thách thức lớn nhất là liệu có thể vận chuyển đủ dầu với tốc độ đáp ứng nhu cầu hay không.
Ông Falakshahi nhận định để duy trì tốc độ xuất khẩu hiện nay, các cảng sẽ phải nâng đáng kể năng suất khai thác, khiến khâu hậu cần trở thành “nút thắt quan trọng nhất”.
Ông Sumit Ritolia, chuyên gia về lọc dầu và năng lượng của Kpler, cho biết hành trình dài hơn cũng làm tăng mức tiêu thụ nhiên liệu, nhu cầu sử dụng tàu chở dầu, phí bảo hiểm và cước vận tải. Theo ông, tác động sẽ không chỉ giới hạn ở những lô hàng trực tiếp bị ảnh hưởng, mà còn làm giảm khả năng cung ứng tàu chở dầu và đẩy cước vận tải tăng trên diện rộng.
Những lựa chọn khác
Các chuyên gia cho rằng vẫn có những phương án thay thế, nhưng mỗi lựa chọn đều có những hạn chế đáng kể.
Một khả năng là tăng nhập khẩu dầu từ Nga. Tuy nhiên, phương án này có thể kém khả thi nếu hoạt động phong tỏa của Houthi mở rộng sang các tàu không liên quan trực tiếp đến Saudi Arabia, bởi một lượng lớn dầu thô của Nga xuất khẩu sang châu Á cũng đi qua Biển Đỏ.
Ông Ritolia cho rằng khả năng thay thế nguồn cung là có, nhưng sẽ bị hạn chế. Ông cảnh báo nếu hoạt động phong tỏa mở rộng, các loại dầu thô của Nga vận chuyển từ phía Tây nước này sang châu Á cũng sẽ bị ảnh hưởng, làm giảm đáng kể khả năng của các nhà máy lọc dầu châu Á trong việc thay thế dầu thô Saudi Arabia.
Ông Marc Ayoub, chuyên gia nghiên cứu và tư vấn chính sách năng lượng, nói rằng Nga cũng “đang phải đối mặt với những hạn chế riêng sau các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu”, do đó khó có khả năng bù đắp hoàn toàn lượng dầu thiếu hụt từ vùng Vịnh. Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, dầu thô từ Mỹ và Venezuela có thể trở nên hấp dẫn hơn. Tuy nhiên, việc vận chuyển các nguồn dầu này cũng đòi hỏi hành trình dài hơn nhiều và chi phí cao hơn.
Ông Ritolia lưu ý Kpler chưa đánh giá mức độ dễ dàng để các nhà máy lọc dầu thay thế dầu thô Saudi Arabia bằng nguồn cung từ Mỹ hoặc Venezuela.
Trong khi đó, ông Ayoub cảnh báo Mỹ cũng đang đối mặt với “tình trạng thiếu hụt dự trữ các sản phẩm dầu mỏ, trong khi các nhà máy lọc dầu đang hoạt động gần hết công suất”.
Kênh đào Suez có thể giúp giảm bớt một phần tác động của tình trạng gián đoạn, nhưng không thể thay thế hoàn toàn quy mô và hiệu quả của các tuyến vận tải trực tiếp qua Hormuz và Bab al-Mandeb.
“Nếu cả hai điểm nghẽn hàng hải này tiếp tục chịu sức ép, hệ lụy có thể vượt xa lĩnh vực vận tải biển, làm tăng chi phí đối với các nhà nhập khẩu châu Á, đẩy cước vận tải toàn cầu tăng và tạo thêm áp lực lên giá dầu thế giới”, ông Ayoub nói.
(Nguồn: TTXVN)