Tin tứcChuyến công du Trung Quốc mới đây của Thủ tướng Anh Keir Starmer không chỉ là một hoạt động ngoại giao song phương, mà phản ánh một xu thế rộng hơn trong quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh.
Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung ngày càng định hình trật tự quốc tế, nhiều đối tác truyền thống của Washington đang tìm cách điều chỉnh không gian chiến lược, đó là vừa duy trì gắn kết an ninh với Mỹ, vừa mở ra thêm dư địa hợp tác kinh tế với Bắc Kinh.
Cách tiếp cận này trở nên rõ nét hơn khi chính quyền Tổng thống Donald Trump theo đuổi chiến lược “America First” (Nước Mỹ trên hết) với phong cách khó đoán và thiên về gây sức ép song phương.
Đối với nhiều quốc gia châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á - Thái Bình Dương, thách thức không chỉ nằm ở việc cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc, mà còn ở việc duy trì tính dự báo và ổn định trong quan hệ với chính Washington.
“Mở cửa” với Bắc Kinh
Trong chuyến thăm Bắc Kinh, Thủ tướng Anh Keir Starmer nhấn mạnh rằng sẽ là “thiếu khôn ngoan” nếu Anh phớt lờ Trung Quốc.
Về thực chất, chuyến đi mang lại một số kết quả cụ thể. Trung Quốc đồng ý giảm thuế đối với rượu whisky của Anh, nới lỏng quy định thị thực và theo phía London, đã có tiến triển trong việc mở cửa thị trường cho lĩnh vực dịch vụ chuyên môn.
Cùng thời điểm, tập đoàn dược phẩm AstraZeneca công bố kế hoạch đầu tư 15 tỷ USD vào Trung Quốc - một tín hiệu cho thấy sức hút của thị trường này vẫn rất lớn đối với doanh nghiệp phương Tây, bất chấp căng thẳng địa chính trị.
Trước đó, Thủ tướng Canada Mark Carney cũng đã tới Bắc Kinh và đạt cam kết giảm thuế đối với hạt cải dầu cùng một số mặt hàng nông sản. Ottawa coi đây là bước đi nhằm bảo vệ xuất khẩu và đa dạng hóa thị trường trong bối cảnh tăng trưởng toàn cầu chậm lại.
Tuy nhiên, cả hai chuyến thăm đều vấp phải phản ứng từ Washington. Ông Trump cảnh báo việc London làm ăn với Bắc Kinh là “rất nguy hiểm”, đồng thời đe dọa áp thuế với Canada và đưa ra nhận xét gay gắt rằng “Trung Quốc sẽ nuốt chửng Canada”.
Five Eyes: Liên minh lâu đời thích nghi trong bối cảnh mới
Trong bức tranh rộng lớn đó, Five Eyes - một trong những kiểu liên minh lâu đời của Mỹ - đang có sự điều chỉnh trước bối cảnh mới, phản ánh khá rõ những áp lực và lựa chọn mà nhiều đối tác Mỹ đang đối mặt.
Liên minh này - gồm Mỹ, Anh, Canada, Australia và New Zealand - ra đời sau Thế chiến II, ban đầu tập trung vào chia sẻ tình báo trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Những năm gần đây, phạm vi hợp tác được mở rộng sang các vấn đề như công nghệ nhạy cảm, an ninh chuỗi cung ứng và nhân quyền.
Dưới thời Tổng thống Joe Biden, Washington thúc đẩy các nước thành viên phối hợp chặt chẽ hơn trong chính sách với Trung Quốc, từ cảnh báo về hoạt động gián điệp đến kiểm soát xuất khẩu công nghệ cao và lập trường chung về Hong Kong.
Tuy nhiên, với sự trở lại của ông Trump và cách tiếp cận “America First”, các nước còn lại trong Five Eyes bắt đầu thể hiện sự linh hoạt rõ hơn. Trong 7 tháng qua, ông Trump là lãnh đạo duy nhất trong nhóm chưa thăm Trung Quốc.
Ngược lại, Thủ tướng Australia Anthony Albanese đã 2 lần tới Bắc Kinh kể từ khi nhậm chức, còn New Zealand tiếp tục duy trì quan hệ thương mại chặt chẽ với Trung Quốc, coi đây là một trong những thị trường xuất khẩu then chốt.
Ông Muhammad Faizal Abdul Rahman, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam, cho rằng chính sách đối ngoại mang tính “giao dịch” của chính quyền ông Trump, kể cả với đồng minh, đã làm xói mòn phần nào nền tảng niềm tin trong các cơ chế hợp tác do Mỹ dẫn dắt.
Theo ông, nhiều đối tác của Washington - không chỉ trong Five Eyes mà cả ở châu Âu và châu Á - đang phải “cân bằng giữa việc duy trì quan hệ an ninh với một đối tác khó lường là Mỹ, đồng thời tìm cách bảo vệ lợi ích kinh tế và ổn định quan hệ với Trung Quốc”.
Chuyên gia Ivano di Carlo từ Trung tâm Chính sách Châu Âu nhận định sự bất định trong chính sách Mỹ không khiến các nước quay lưng với Washington, nhưng lại thúc đẩy chính phủ và doanh nghiệp tìm kiếm “cách tiếp cận thực dụng hơn” với Bắc Kinh để giảm rủi ro và đa dạng hóa lợi ích.
Theo ông Zeno Leoni, giảng viên tại King’s College London, các liên minh do Mỹ dẫn dắt - trong đó có Five Eyes và NATO - chưa đứng trước nguy cơ rạn nứt căn bản. Ông cho rằng đây là giai đoạn “thích nghi chiến lược” trong một môi trường mới, nơi cạnh tranh với Trung Quốc không còn thuần túy là câu chuyện ý thức hệ, mà gắn chặt với phụ thuộc kinh tế và lợi ích thương mại.
Tuy vậy, các “lằn ranh đỏ” vẫn tồn tại, đặc biệt trong những lĩnh vực nhạy cảm như công nghệ cao, viễn thông, hạ tầng chiến lược và an ninh mạng.
Ở các khu vực này, sự phối hợp giữa Mỹ và các đồng minh vẫn được duy trì chặt chẽ, bất chấp việc mở rộng hợp tác kinh tế với Bắc Kinh.
Từ chuyến thăm của ông Starmer và phản ứng từ Washington, có thể thấy một xu hướng rộng hơn trong quan hệ Mỹ và đồng minh. Trong ngắn hạn, các cơ chế an ninh do Mỹ dẫn dắt, từ NATO ở châu Âu đến các liên minh tình báo và quốc phòng ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nhiều khả năng vẫn là trụ cột không thể thay thế.
Tuy nhiên, về kinh tế và ngoại giao, xu hướng “đa hướng” sẽ tiếp tục rõ nét. Các chuyến thăm cấp cao tới Bắc Kinh, những thỏa thuận thương mại chọn lọc và các dự án đầu tư lớn cho thấy Trung Quốc vẫn là một phần quan trọng trong bài toán tăng trưởng và ổn định của nhiều nền kinh tế phương Tây.
Về dài hạn, thách thức lớn nhất với Washington không chỉ là cạnh tranh trực tiếp với Bắc Kinh, mà là duy trì niềm tin trong quan hệ với các đối tác.
Nếu các biện pháp gây sức ép song phương tiếp tục được sử dụng thường xuyên, các đồng minh có thể ngày càng linh hoạt hơn trong lựa chọn và củng cố lợi ích cho mình, nhất là trong bối cảnh trật tự quốc tế ngày càng đa cực và cạnh tranh.