Tin tức |
| Ảnh minh họa. |
Sự biến động của thị trường lãi suất huy động ngân hàng có thể “ví” đang căng như sợi dây đàn, khi mỗi ngân hàng đều âm thầm phải dựa vào lượng tiền khách gửi để đưa ra mức lãi suất hợp lý, thường từ 17 đến 20% thay vì 14% như quy định. Thực tế này đang tạo nhiều bất ổn trong việc huy động nguồn vốn tiền gửi. Tiến sĩ kinh tế Đinh Thế Hiển - Giám đốc Viện Nghiên cứu Kinh tế Ứng dụng nhận định: "hoạt động kinh tế sẽ ảnh hưởng rất nặng. Các DN phải có cụm sản xuất, cụm về việc làm. Như vậy sẽ gây rất nhiều khó khăn cho nền kinh tế. Thứ nhất là về CPI, làm khó giảm CPI. Thứ 2 về mặt phát triển kinh tế và an sinh xã hội, rõ rằng người dân phải chịu hàng hóa giá cao hơn và việc làm sẽ giảm đi".
Cuộc đua lãi suất ngân hàng thực sự đã diễn ra âm thầm hơn 3 tháng nay và công khai bùng phát khoảng 1 tháng trở lại đây, khi Ngân hàng Nhà nước vẫn giữ nguyên tắc thắt chặt tiền ra, nâng lãi suất trên thị trường mở để kiềm chế lạm phát. Có một thực tế: Nếu ngân hàng không nâng lãi suất thì sẽ mất khách và dòng vốn sẽ chảy ngay sang ngân hàng khác, và vì thế, các ngân hàng lại vẫn tái diễn cảnh “nhìn nhau” để áp lãi suất tiền gửi cho khách hàng. Thực tế, việc ghi vào sổ tiết kiệm theo quy định và tặng thêm lãi suất ngoài ở một tờ cam kết khác đã trở nên phổ biến. Để huy động được tiền, các ngân hàng còn dùng nhiều cách như chuyển vốn ở tài khoản ATM của khách hàng sang hình thức nhận vốn ủy thác, khách hàng sẽ được hưởng lãi suất lên tới gần 20%.
Nguyên nhân khiến cho lãi suất huy động bị đẩy lên cao thì nhiều, song, theo PGS-TS Trần Hoàng Ngân - thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia - thì: do lượng cung tiền trong thời gian qua thấp, không đủ bù cho trượt giá, ngân hàng gặp khó khăn về thanh khoản, các khoản dư nợ cho vay bất động sản, chứng khoán chưa thu hồi được nên các ngân hàng phải lao vào cuộc đua lãi suất…… PGS-TS Trần Hoàng Ngân cũng nhận định: tình hình này đang gây nguy hiểm cho nền kinh tế.
Các chuyên gia kinh tế cũng không ngần ngại đề cập đến lo ngại "bong bóng" lãi suất. Việc Ngân hàng Nhà nước khống chế trần lãi suất huy động 14%/năm đối với tất cả các tổ chức tín dụng không phân biệt lớn bé, vô hình chung đã đẩy các ngân hàng thương mại cổ phần nhỏ vào thế khó. Rõ ràng, khi mất công cụ lãi suất, các nhà băng này khó có thể cạnh tranh nổi với các ngân hàng lớn trong việc huy động vốn do yếu thế về thương hiệu, mạng lưới.
Việc tìm vốn trên thị trường liên ngân hàng càng khó khăn hơn khi các ngân hàng "đàn anh" tỏ ra không hề thông cảm mà còn “thẳng tay” với các ngân hàng nhỏ. Bất đắc dĩ để tồn tại, các ngân hàng thương mại cổ phần nhỏ phải tìm mọi cách huy động vốn từ dân cư, kể cả lách luật bằng cách khuyến mãi, thưởng lãi suất, thậm chí còn biến tướng thành các hình thức ủy thác đầu tư, hoặc tự phạt lãi suất… Và vì lợi ích, khách hàng dịch chuyển tiền gửi đến những nơi trả lãi suất cao. Các ngân hàng thương mại lớn không thể ngồi yên nhìn đồng vốn ra đi, và lãi suất huy động vì thế bị tiếp tục đẩy lên cao. Còn Tiến sĩ Đinh Thế Hiển thì cho rằng: "Nguyên nhân vì sao lãi luất hiện nay lại quá cao như vậy? Nhiều nhận định của các chuyên gia cho rằng vì lạm phát của chúng ta quá cao. Tính từ tháng 4/2010 - đến tháng 4/2011, CPI đã vào khoảng 17%. Như vậy, lãi suất huy động 18-19% không phải là cao. Riêng tôi lại thiên về vấn đề khác, là tất cả các DN đều thấy rằng với lãi suất này, việc sản xuất sẽ không thể có lời. Họ cho rằng trong giai đoạn hiện nay, việc gởi tiền NH là khỏe nhất. Mức sinh lời sẽ cao nhất. Quan sát trong một thời gian dài sẽ nhận thấy mức sinh lời của DN nỗ lực kinh doanh cũng chỉ ở mức bình quân 15%/năm. Nguyên nhân lạm phát chỉ là một phần và nguyên nhân đó còn ở chỗ khác khiến cho lãi suất rất cao như hiện nay và gây khó khăn cho nền kinh tế".
Hệ lụy từ lãi suất huy động cao đã khiến lãi suất cho vay cũng không có dấu hiệu giảm. Thị trường đang chờ một quyết sách mới từ các cơ quan quản lý nhà nước. Mặc dù từ đầu tháng 5 đến nay, NHNN đã 2 lần có động thái can thiệp vào thị trường thông qua việc nâng lãi suất thị trường mở từ 14%/năm lên 15%/năm sau khi đã điều chỉnh tăng lãi suất tái cấp vốn và lãi suất tái chiết khấu. Tuy nhiên, sự can thiệp này chưa đủ sức làm nguội thị trường mà thậm chí còn khiến diễn biến cuộc đua lãi suất giữa các ngân hàng tăng cao hơn. Giải pháp cần cho thị trường lúc này, theo chuyên gia kinh tế cao cấp Lê Đăng Doanh thì "Tôi nghĩ rằng sẽ phải nâng lãi suất trần 14% lên, và sẽ họp lại với các NH để lập lại trật tự. Nhưng tôi chưa thấy có khả năng giảm lãi suất tức thì bỡi lạm phát còn cao. Bên cạnh đó, không chỉ có lạm phát đang diễn ra mà người dân còn có lạm phát kỳ vọng. Người ta đoán rằng lạm phát sẽ còn tăng lên, vì vậy người ta còn có mong đợi nhất định nào đó. Đấy chính là điều làm cho tình hình lãi suất chưa thể giảm được. Cũng không nên áp dụng một chính sách thắt chặt tiền tệ quá đáng, mà nên áp dụng tùy theo đối tượng mà tính đến khả năng tồn tại và khả năng hoạt động của các DN. Nếu không tính đến sự tồn tại và khả năng hoạt động của DN thì một chính sách có ý định tốt đẹp là thắt chặt tiền tệ để giảm lạm phát có khi dẫn đến những sự hy sinh không cần thiết của các DN. Đấy sẽ là điều đáng tiếc mà chúng ta cần phải tránh.
Trong khi đó, ông Cao Sĩ Kiêm - nguyên Thống đốc NHNN, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ thì cho rằng: "Yếu tố cơ bản duy nhất có trọng lượng là phải giảm lạm phát mới giảm lãi suất được. Đó là bài cố hữu và quyết định nhất. Thứ 2 nữa là các NH tăng dịch vụ ở ngoài tín dụng lên có thu lời. Tăng khả năng quản lí chặt chẽ để chi phí giảm xuống. Ngoài ra, NH cũng có thể chia sẻ lợi nhuận của mình một chút, tuy lạm phát chưa giảm xuống nhưng việc giảm đầu ra thì có thể giảm đầu vào. Huy động tuy cao một chút nhưng cho vay ở mức hợp lí thì cũng cứu DN được, điều đó cũng làm cho lãi suất thấp xuống. Cộng với giải pháp tâm lí làm cho dân người dân hiểu thì cũng đỡ hơn".
Qua những ý kiến của các chuyên gia kinh tế phân tích, như vậy, không phải là những mệnh lệnh hành chính, những quy định xử phạt không phải là những yếu tố chính giúp “hạ nhiệt cơn sốt lãi suất” mà phải gỡ “nút thắt” từ trần lãi suất huy động. NHNN có thể khống chế trần lãi suất cho vay (để doanh nghiệp tìm được một điểm tựa nếu bị ngân hàng thương mại cho vay quá quy định), và nên “thả lỏng” trần lãi suất huy động. Các ngân hàng sẽ tùy vào hoàn cảnh thực tế của mình để cân đối được lãi suất huy động và cho vay hợp lý. Huy động cao mà không cho vay được hoặc áp giá vốn cao thì chính ngân hàng sẽ chịu thiệt, từ đó lãi suất sẽ tự điều chỉnh giảm. Một việc cần làm nữa là các cơ quan quản lý nhà nước nên xem xét lại tình hình hoạt động cũng như khả năng thanh khoản của các ngân hàng nhỏ, nếu cần phải sáp nhập để thị trường vững mạnh và ổn định hơn…. có như vậy mới ổn định được thị trường tài chính và nền kinh tế của đất nước.