Quản lý chặt chẽ thị trường phân bón - Bài 1: Thực trạng thị trường phân bón

(VOH) - Trong thời gian qua, phân bón đã có đóng góp lớn cho ngành trồng trọt, giúp tăng năng suất, sản lượng lúa, cây công nghiệp, cây ăn trái, hoa màu... góp phần đưa một số mặt hàng nông sản nước ta vươn ra thị trường thế giới với thứ bậc xuất khẩu nhất nhì. Thế nhưng hiện công tác quản lý phân bón vẫn còn một số tồn tại, nhất là tình trạng phân bón giả, phân bón kém chất lượng, nhái nhãn mác, đã gây thiệt hại kinh tế của người nông dân.

Theo Hiệp hội Phân bón Việt Nam, hiện nay, nhu cầu phân bón ở Việt Nam khoảng trên 10 triệu tấn các loại, trong đó phân Urea 2 triệu tấn, phân DAP 900.000 tấn, SA 890.000 tấn, Kali 950.000 tấn, phân lân trên 1,8 triệu tấn, NPK 3,8 triệu tấn và khoảng 500.000 tấn phân vi sinh, phân bón lá. Hiện các doanh nghiệp trong nước sản xuất phân Urea đã đáp ứng nhu cầu và còn dư khoảng 400.000 tấn để xuất khẩu; Phân NPK đủ loại, đa dạng và phân lân đủ nhu cầu tiêu thụ trong nước; Phân hữu cơ vi sinh, bón lá vẫn còn tiềm năng. Riêng phân DAP cần nhập khẩu khoảng 600.000 tấn/năm và phân Kali phải nhập khẩu 100%. Trong đó, phân NPK và phân Kali là các loại phân dễ bị làm giả, nhái nhãn mác nhất...

Một số cơ sở, công ty bán phân giả làm chết hoa màu, cây trồng bị phát giác, đã được cơ quan chức năng nêu danh như Công ty Hưng Thịnh, Nam Bắc, Khổng Minh, Thabico Tây Ninh, Quốc tế Động Trung, Việt Thái Bình Dương, Công ty Vì Dân... Thực trạng thị trường phân bón giả ở Việt Nam tồn tại dưới nhiều hình thức đánh lừa người tiêu dùng. Đó là phân bón nhái nhãn mác được gia công tại một số công ty, tổ hợp nhỏ lẻ… bên ngoài bao bì sản phẩm của các công ty này ghi rất đầy đủ, NPK 16 - 16 - 8 -13, tổng hàm lượng dinh dưỡng lên tới 53%. Tuy nhiên, khi cơ quan chức năng bắt được và đem đi kiểm định thì chất lượng chỉ còn N: 1,4%, P2O5: 0,6%, K2O: 0,03% và S: 1,5%. Tổng dinh dưỡng chỉ có gần 3%, tương đương với một loại đất tốt.

Một số cơ sở sản xuất lấy vài muỗng canh urê bột pha vào can 5 lít nước bán với giá 50.000 đồng/can và tuyên truyền cho nông dân là urê nước đậm đặc, bón cho đất vừa tốt, vừa kết hợp chống hạn ở vùng Tây Nguyên. Công ty Miwon sản xuất phân bón MVL nước, bán ra thị trường, người dân đem về dùng khiến một số loại cây trồng bị chết, số còn lại không phát triển được. Vậy mà 2 - 3 năm nay chưa thấy cơ quan chức năng nào xử lý. Hoặc nhập urê giả, kém chất lượng từ Trung Quốc đóng bao lấy thương hiệu Phú Mỹ, Hà Bắc, Cà Mau. Một số công ty, cơ sở nhỏ làm nhái nhãn hiệu công ty lớn, có thương hiệu như TSC Cần Thơ, Vinacam, Vật tư Nông sản, Hà Anh… Khi cơ quan kiểm định đem phân tích thì các loại này toàn bột gạch, bột đá, đất sét, bột cao lanh…, chỉ có một ít hàm lượng dinh dưỡng. Như phân kali ngoài bao bì ghi 60% thì chỉ có 12%, DAP ghi 64% chỉ còn 18%, SA ghi 24% chỉ còn 8%... Một loại phân bón có tên khá lạ là phân bón quán cà phê, còn gọi phân bón hội thảo, đang phổ biến. Ví dụ như Công ty VD, TP Hồ Chí Minh thuê 1 quán cà phê ở Tiền Giang tổ chức hội thảo khuếch trương, mời nông dân đến uống cà phê nghe thuyết trình về phân bón đặc hiệu. Khi nông dân mua về sử dụng, hoa đều chết sạch. Về tình trạng phân bón giả nhái, ông Nguyễn Hạc Thúy - Tổng thư ký Hiệp hội phân bón Việt Nam bức xúc: "Chưa bao giờ mà mặt hàng nào sản xuất hàng hóa mà có lời như phân bón cả, bởi phân bón này rất dễ làm, lấy đất cũng làm phân bón được. Phân bón nhái nhãn mác các công ty lớn lớn được làm bởi một số công ty, tổ hợp nhỏ lẻ ở nơi vùng sâu vùng xa, nơi héo lánh, bên cạnh những kho khu công nghiệp lớn, hiện có hơn 100 cơ sở và hơn 30 công ty làm phân bón giả nhưng số lượng này thực tế còn nhiều hơn".

Trong sản xuất, các doanh nghiệp tự phân tích mẫu và được cơ quan chức năng lấy mẫu phân tích hiện vẫn còn chưa thống nhất và quy trách nhiệm, ông Hoàng Văn Tài - Giám đốc Công ty Phân bón Văn Điển cho biết: "Rõ ràng là theo luật tiêu chuẩn thì các doanh nghiệp xây dựng tiêu chuẩn, có thể doanh nghiệp xây dựng và công bố tiêu chuẩn của mình và khi người ta công bố thì có phương pháp lấy mẫu và có phương pháp phân tích, có cái theo tiêu chuẩn nhà nước, có cái theo tiêu chuẩn nước ngoài, thế nhưng khi các anh hướng dẫn thì hướng dẫn theo một cái chung, thậm chí là tiêu chuẩn ngành và áp dụng cho tất cả thì không đúng, mỗi cái có đặc thù khác nhau thì phải căn cứ vào tiêu chuẩn đó để lấy mẫu phù hợp. Thứ hai nữa là anh lấy mẫu sai, phân tích sai phải chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm của mình, chất lượng của doanh nghiệp sản xuất phân bón là chất lượng phân bón, còn chất lượng sản phẩm của các doanh nghiệp phân tích là kết quả phân tích phải chính xác và phải có quy định định trách nhiệm".

Trong khi sản xuất phân hữu cơ trong nước đã cơ bản đáp ứng được yêu cầu nội địa nhưng việc nhập khẩu phân bón nói chung và phân hữu cơ khá dễ dãi, ông Nguyễn Tiến Đạt - Tổng giám đốc Công ty phân bón miền Nam nói: "Hiện nay, phân gà nhập về rất là nguy hiểm, phân gà dứt khoát là sẽ có ẩn chứa những mầm bệnh, tuy nhiên chúng ta đâu có thiếu mà phải nhập cả phân gà thì thật quá đáng".