Xây dựng thương hiệu lúa gạo VN: Doanh nghiệp và nông dân đều có lợi

Gạo Việt ngày càng khẳng định thương hiệu. Ảnh: nongnghiep.vn

Trong những năm gần đây, nước ta vươn lên trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu trên thế giới, với sản lượng 6 đến 7 triệu tấn/năm. Tuy nhiên, đa phần hạt gạo Việt Nam xuất khẩu vẫn chưa có thương hiệu riêng mà phải mang một nhãn hàng khác của quốc gia nhập khẩu. Riêng với lượng gạo tiêu thụ trong nước, một số doanh nghiệp đã bước đầu xây dựng thương hiệu gạo cho riêng mình để phân phối vào các kênh siêu thị, chợ bán lẻ, cửa hàng đại lý... nhưng vẫn còn nhiều khó khăn về thị trường và chưa ổn định chất lượng gạo. Bên cạnh đó, là một quốc gia xuất khẩu gạo thuộc hàng "topten" nhưng nông dân trồng lúa vẫn chưa hưởng lợi đúng mức trong chuỗi giá trị lúa gạo.

Một số loại gạo đặc sản trong nước đã có tên tuổi, thương hiệu gắn với địa danh hoặc qua truyền khẩu như: Nàng Hương chợ Đào, Tám Thơm, Tám Xoan, Móng Rồng, Jasmin... Một số loại gạo này có sản lượng không nhiều ở vùng đất trồng lúa truyền thống, thế nhưng đi đâu người mua cũng được chào mời với tên thương hiệu này, như gạo Nàng thơm Chợ Đào. Chất lượng gạo đặc sản, mang thương hiệu Chợ Đào chính gốc không có gì phải bàn nhưng ở nhiều đại lý bán gạo, Chợ Đào vẫn không ổn định. Một phần do sản lượng ít nên bị người bán pha trộn với một số loại gạo khác có vẻ ngoài tương tự. Ngoài ra, nếu bảo đảm chất lượng gạo gốc đúng chuẩn thì giá cao khó cạnh tranh nên việc pha trộn nhiều loại gạo với nhau để giảm giá thành là tất nhiên. Chính vì vậy, người tiêu dùng khó chấp nhận mua gạo có thương hiệu nhưng thành cơm không thương hiệu. Đây là một điểm yếu trong xây dựng thương hiệu gạo Nàng Thơm Chợ Đào nói riêng và một số loại gạo đặc sản khác nói chung. Do vậy, việc giải quyết bảo đảm chất lượng gạo ổn định, với sản lượng đáp ứng đủ cho nhu cầu thị trường rất quan trọng và cần thiết.

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam, vấn đề xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam được phân làm hai loại. Một là thương hiệu gạo quốc gia, sẽ do ngành nông nghiệp tổ chức xây dựng. Đây là loại gạo để xuất khẩu rộng rãi cho các thị trường trên thế giới. Còn một loại thương hiệu khác là do các doanh nghiệp tự xây dựng, tự chọn loại gạo đặc sản ở các địa phương. Loại gạo này trước tiên để phục vụ cho thị trường nội địa. Một khi đã khẳng định được uy tín thương hiệu ở thị trường nội địa, sẽ được doanh nghiệp giới thiệu ra khách hàng quốc tế. Để bảo đảm về chất lượng gạo và sản lượng gạo một cách đồng đều thống nhất, vấn đề quy hoạch vùng sản xuất, kế hoạch sản xuất, chọn giống lúa... phải được cân nhắc tính toán. Mô hình sản xuất lúa gạo theo mô hình cánh đồng mẫu lớn đang được khuyến khích, bởi đáp ứng được yêu cầu này. Đề cập xung quanh vấn đề này, ông Nguyễn Trung Kiên, Giám đốc Công ty Gentraco, kiêm Phó Chủ tịch Hiệp hội lương thực Việt Nam nhận định: "Thương hiệu gạo VN chú trọng xây dựng về chất lượng gạo, là gạo mới; nay làm từng bước được người tiêu dùng nhắc tới gạo VN, là gạo mới có vị ngọt rồi; còn đối với thị trường, vào các siêu thị, thị trường cao cấp thì các doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm; phải đảm bảo cho người nông dân có lợi".

Việc xây dựng thương hiệu lúa gạo cho quốc gia cũng như của các doanh nghiệp trong ngành phải có sự gắn kết với địa phương và bà con nông dân. Chuỗi giá trị lúa gạo phải được hài hòa cho các thành phần tham gia, trong đó có thể xây dựng mối liên kết hợp tác. Về chính sách hỗ trợ và liên kết sản xuất lúa gạo trong xây dựng thương hiệu gạo, ông Dương Nghĩa Quốc, Giám đốc Sở nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Đồng Tháp nói: "Xây dựng thương hiệu gạo cho VN phải thực hiện càng sớm càng tốt. Có một điều thuận lợi là trong thời gian vừa qua thì Chính phủ cũng có nhiều chính sách như Nghị định 61 rồi Quyết định 63, Quyết định 65 hỗ trợ các trang thiết bị máy móc cho các doanh nghiệp cũng như những doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông thôn, thì hiện nay ở tỉnh Đồng Tháp cũng 4-5 doanh nghiệp rất lớn xây dựng những kho dự trữ lúa rồi sấy ở vùng nguyên liệu, từ đó liên kết sản xuất với người nông dân bằng cánh đồng mẫu lớn và thực hiện theo tiêu chuẩn VietGap hoặc GlobalGap. Tôi nghĩ để thực hiện tốt thương hiệu VN này thì chúng ta cần làm thêm về chuỗi giá trị lúa gạo đảm bảo từ khâu sản xuất đến khâu tiêu thụ và đảm bảo được chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm, đồng thời đảm bảo lợi ích hài hoà giữa người sản xuất và các khâu dịch vụ".

Về phía các doanh nghiệp, dù ít hay nhiều, dù khách quan hay chủ quan, họ đều trực tiếp hoặc gián tiếp xây dựng thương hiệu gạo cho mình và cho quốc gia. Năm 2012, hoạt động kinh doanh xuất khẩu gạo của một số doanh nghiệp không được thuận lợi, giá xuất khẩu thấp nhưng giá mua gạo cao, hoặc tham gia mua tạm trữ lúa Đông Xuân có thể bị thua lỗ vì chênh lệch giá. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải giữ uy tín với khách, giao hàng đúng thời gian, bảo đảm chất lượng gạo. Bà Nguyễn Thị Lệ Hằng, Giám đốc Công ty Phú Cường, Thốt Nốt, TP Cần Thơ cho biết: "Việc đăng ký cũng có logo riêng biệt, nhưng lúc khó khăn thì tạm bớt lại chừng nào có cơ hội thì làm, công ty làm tới đâu thì phải chất lượng và có giám định kiểm tới đó".

Xây dựng thương hiệu cho lúa gạo Việt Nam đang được các cấp, các ngành quan tâm. Một số doanh nghiệp đã bước đầu tiến hành xây dựng thương hiệu gạo đặc sản riêng nhưng như thế vẫn chưa đủ. Mối liên kết giữa doanh nghiệp với nông dân trồng lúa để xây dựng thương hiệu gạo, nhất là loại gạo chất lượng cao, gạo cao cấp phải là xu hướng trong tương lai gần. Đặc biệt là nước ta cần phải tính toán lại chiến lược sản xuất lúa gạo. Phải giải quyết hai vấn đề, một phần để bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và một phần phải chuyển đổi sang sản xuất những giống lúa cho gạo cao cấp, tạo thương hiệu có giá trị cao. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng thương hiệu lúa gạo để doanh nghiệp và người nông dân trồng lúa đều có lợi cao nhất./.