Đạo diễn Bùi Tuấn Dũng: “AI đang mở ra thời kỳ rực rỡ cho dòng phim chiến tranh, lịch sử Việt Nam”

Điện ảnh Thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đang chứng kiến một cuộc chuyển mình mạnh mẽ trước sự phát triển của AI và công nghệ số. Với dòng phim chiến tranh, lịch sử hiện nay, AI không chỉ hỗ trợ khâu hậu kỳ, thiết kế phục trang, tạo dựng bối cảnh, mà còn mở ra khả năng tái hiện những chiến trường, nhân vật và không gian lịch sử tưởng như không thể đưa trở lại màn ảnh. Những công nghệ mô phỏng và kỹ xảo hình ảnh đang giúp tạo nên những đại cảnh chiến tranh có quy mô mà điều kiện sản xuất truyền thống khó đáp ứng, giúp các nhà làm phim mở rộng giới hạn sáng tạo.

Thế nhưng, song song đó cũng có một câu hỏi lớn đặt ra: làm thế nào để công nghệ hiện đại có thể tái hiện chiến tranh một cách chân thực, thuyết phục mà vẫn giữ được chiều sâu lịch sử và giá trị của những con người đã đi qua cuộc chiến? Xoay quanh câu chuyện này, phóng viên Trung Tâm Tin Tức HTV đã có buổi trò chuyện cùng đạo diễn điện ảnh Bùi Tuấn Dũng!

VOH: Thủy Tiên gửi lời chào đến Đạo diễn Bùi Tuấn Dũng. Thưa anh, thời gian gần đây thể loại phim lịch sử chiến tranh Việt Nam đã có một bước tiến rất đáng kinh ngạc, khi liên tục có rất nhiều bộ phim thành công ở phòng vé, thu hút đông đảo khán giả trẻ hưởng ứng với tinh thần yêu nước rất mạnh mẽ. Góc nhìn của anh về câu chuyện này như thế nào?

ĐD Bùi Tuấn Dũng: Sự kiện A50 và A80 năm 2025 đã để lại một kết quả rất tốt cho dòng phim lịch sử và phim chiến tranh Việt Nam. Theo tôi, sau cùng thì tất cả mọi quan điểm xã hội của một quốc gia đều đi đến một đỉnh cao nhất đó là tinh thần dân tộc. Khoảng 20 năm gần đây thì công nghệ điện ảnh đã bước sang một thời kỳ khác, người ta sử dụng công nghệ kỹ thuật số thay cho phim 35mm trong sản xuất hình ảnh và âm thanh, rồi nhiều lĩnh vực khác nữa như việc làm các hiệu ứng kỹ xảo. Công nghệ số đã làm cho phim ảnh Việt Nam tiệm cận với thế giới, nếu những phim chiến tranh lịch sử trước đây vẫn gặp phải những vấn đề như "quá giả” thì bây giờ đã khác. Cách đây 15 năm thì tôi cũng đã làm những phim chiến tranh có những hiệu ứng tốt khi số hóa, và hiện nay tôi nghĩ rằng nó còn tốt hơn nữa, vì công nghệ, hệ thống máy tính, những computer siêu khủng đã giải quyết được tất cả những vấn đề. Công nghệ số đã tham gia rất sâu vào quá trình làm phim, từ việc giả lập hình ảnh trong quy trình sản xuất phim cho đến sản phẩm final cuối cùng.

VOH: Thưa anh, thực tế là khi làm phim về chiến tranh và lịch sử, có vẻ như rất dễ vấp phải các ý kiến trái chiều xoay quanh các nhân vật lịch sử. Vậy anh nghĩ gì về thử thách đang dành cho các nhà làm phim?

ĐD Bùi Tuấn Dũng: Dù chúng ta làm một bộ phim giả tưởng hay một bộ phim hư cấu, thì sự thật và cái thật của hình ảnh khán giả nhìn thấy mới là điều quan trọng nhất. Những nhà làm phim không mắc phải điều đó thì khi lên phim sẽ không bị ai tranh luận. Tuy nhiên ở đây còn có nhiều vấn đề liên quan đến học thuật, tức là nếu chúng ta làm một bộ phim lịch sử thì chúng ta có thể đưa vào đó phần hư cấu, nhưng những những điểm nhấn, dấu mốc đã đi vào lịch sử thì không bao giờ được phép hư cấu.

Có bốn lý do để cho một bộ phim lịch sử tồn tại, và chúng ta phải tuân thủ tuyệt đối. Một là địa danh lịch sử, thứ hai là sự kiện lịch sử, thứ ba là nhân vật lịch sử và thứ tư là thời điểm lịch sử. Còn nếu chúng ta bịa ra, hư cấu bất kỳ thứ gì trong bốn lý do đó thì chúng ta đã dối trá trong nghệ thuật. Đó là nguyên tắc khi sáng tạo những bộ phim lịch sử hay chiến tranh. Chúng ta không thể nào nói “Sài Gòn ngày 31 tháng 4 năm 1976 là giải phóng” được, chúng ta không thể bịa ra hay hư cấu những điều đó được. Còn nếu không chúng ta sẽ phải làm dạng phim hư cấu hoàn toàn, tức là không phải lịch sử, tức là chúng ta sẽ phải đưa vào đó một câu chuyện mà không có địa danh, không có thời điểm, không có nhân vật và không có sự kiện lịch sử nào cả. Giữa các giai đoạn lịch sử thì chúng ta có thể hư cấu, có thể thay đổi, có thể làm đủ mọi thứ, nhưng những sự kiện lịch sử đã được ghi chép, tồn tại trong nhiều hình thức thông tin thì chúng ta phải tuân thủ.

VOH: Anh Bùi Tuấn Dũng từng làm khá nhiều phim lịch sử, trong đó có phim về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Vậy anh đã trải qua những khó khăn như thế nào trong việc đưa hình ảnh Bác Hồ lên màn ảnh?

ĐD Bùi Tuấn Dũng: Thực ra, để tạo dựng một thế giới trong đó có nhân vật lãnh tụ là một công việc rất khó khăn của một đạo diễn, và không phải ai cũng thành công. Người ta có thể mô phỏng, có thể đưa ra một kiểu tài liệu về một nhân vật lịch sử, nhưng đối với lãnh tụ Hồ Chí Minh thì rất khác. Khi tôi làm “Thầu Chín Ở Xiêm” tôi đã làm hơi khác một chút, tôi không bắt chước những tiền bối từng làm phim về Bác Hồ. Tôi chọn một diễn viên chẳng giống gì với Bác Hồ cả, nhưng khi xem bộ phim đó thì khán giả thấy thần thái, thấy chân tướng của một lãnh tụ, thấy linh hồn của một lãnh tụ, thấy cái tâm hồn rộng lớn và bao la của ông ấy, thấy một trái tim lớn, một tư tưởng lớn...Và tôi chọn theo cách đó để làm. Tôi làm một phim lịch sử nhưng tôi đưa vào đấy khoảng 75% phong cách lịch sử 25% dã sử. Ví dụ như khi Bác Hồ đi ngựa chẳng hạn, Bác Hồ trong “Thầu Chín Ở Xiêm” đi ngựa và ăn mặc như một lãng khách, không giống như cảnh Bác Hồ đi ngựa ở Pắc Pó, bởi vì Thái Lan là một vùng đất rất khác, ở đó có điều kiện để tôi làm những cảnh kiểu dã sử...Mình làm gì cũng được, miễn là mình biết rõ và mình làm đúng nhân vật, để khi người ta xem, người ta phải cảm xúc.

VOH: Vậy quá trình đi tìm hiểu về nhân vật lịch sử của anh đã diễn ra như thế nào?

ĐD Bùi Tuấn Dũng: Khi làm “Thầu Chín Ở Xiêm”, tôi đã đi xuyên nước Thái nhiều lần trên con đường mà Bác Hồ đã đi, ở lại những nơi mà Bác Hồ đã sống, nhưng sau đó tôi vẫn thấy tôi chưa đủ tầm tư tưởng để có thể thẩm thấu con người của vị lãnh tụ này. Vì vậy, tôi lại bay sang Pháp và tôi ở bên Pháp thời gian rất dài, tôi đi tới những nơi mà chủ tịch Hồ Chí Minh đã sống và làm việc. Và cuối cùng tôi cảm nhận được. Từ cảm nhận đến việc xử lý cảm nhận đó thành tri thức, và tri thức đó phải mã hóa thành ngôn ngữ điện ảnh để thổi hồn vào nhân vật. Đó là điều cực kỳ khó, là cả một cái quá trình. Thời điểm đó rất khó khăn đối với tôi, dù tôi đã nhiều năm nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sau đó tôi lại trở lại Thái Lan và tôi lại đi một lần nữa đúng con đường của Bác đã đi, gặp những người là con cháu của những người đã từng gặp Bác, tôi nói chuyện với họ và mã hóa tất cả thành một câu chuyện, tình huống, hệ thống nhân vật thành ngôn ngữ điện ảnh, để từ đó tôi xây dựng nên nhân vật Thầu Chín, tức là Chủ tịch Hồ Chí Minh.

VOH: Gần đây có một câu chuyện đang gây tranh cãi, đó là về trang phục của phim lịch sử Việt Nam. Nhiều ý kiến cho rằng các nhà làm phim đang đồng hóa cổ phục Việt với cổ phục của Trung Quốc. Anh nghĩ gì về điều này?

ĐD Bùi Tuấn Dũng:

Tôi chưa xem phim nên sẽ không có ý kiến riêng nhưnng tôi nghĩ người làm phim nào cũng cần phải có kiến thức về văn hóa và bản sắc của người Việt. Những người làm phục trang chuyên nghiệp nếu không kiến thức chuyên sâu thì vẫn vấp. Bản thân tôi khi làm phim lịch sử, gần đây là phim Bình Minh Phía Trước chẳng hạn, trong đó có rất nhiều cổ phục, nhưng tôi không bao giờ vấp phải những điều đó, bởi vì thứ nhất tôi hiểu rất rõ người Việt, nếu mình xuất phát điểm ngược lại thì sẽ thấy cổ phục Việt Nam và tất cả những phong tục tập quán của chúng ta phải liên quan đến lịch sử, cội rễ Việt. Tộc người Việt chúng ta xưa vốn theo chế độ mẫu hệ. Những cuộc khởi nghĩa đầu tiên của người Việt là bà Trưng, là bà Triệu..., Sau này phương Bắc đô hộ, chịu ảnh hưởng của Nho giáo mới sang phụ hệ, vv và vv Nhưng đó là những cội rễ của người Việt, và từ đó có rất nhiều những dấu ấn trên đồ dùng, trang phục và phong tục tập quán chứ đừng nói tới trang phục.

Về câu chuyện phục trang, có những bộ phim tôi đã phải từ chối, như trước đây tôi đã tìm kiếm được một nguồn tài trợ rất lớn cho một bộ phim, nhưng sau đó tôi không tìm được những thứ tôi cần nên tôi bỏ, tôi không làm nữa. Bởi vì với phim lịch sử, về phục trang chúng ta cần phải biết rằng, khi chúng ta mặc một bộ quần áo cho nhân vật thì phải biết bộ quần áo được may từ đâu, được dệt từ đâu, may bằng tay hay máy? dệt bằng loại dệt nào, vải đó dệt bằng lọa khung cửi nào thì sẽ ra chất liệu nào, sợi gai, sợi bông hay là sợi tơ tằm... đều có nguồn gốc và liên quan đến lịch sử, liên quan đến con đường tơ lụa, liên quan đến những nhà buôn từ Trung Quốc, từ phương Tây tới Việt Nam, rồi Hội An, rồi Phố Hiến... tất cả đều liên quan chặt chẽ đến lịch sử quốc gia. Cho nên mình làm đạo diễn, có thể mình không giỏi nhưng mình phải biết nhận định, không đúng thì không làm. Ngày xưa có một chuyên gia phục trang từng làm việc với tôi trong một bộ phim lịch sử, cô ấy đã phải vứt bỏ tất cả những gì mình đã làm và phải làm lại toàn bộ. Tôi mời cô ấy đi tới đúng vùng đất ấy ở quốc gia ấy và mua những loại vải được dệt từ đó, về khâu tay toàn bộ vì thời điểm đó ở Việt Nam máy may không phổ biến. Phục trang trong phim lịch sử là cực kỳ quan trọng.

VOH: Theo anh Bùi Tuấn Dũng thì hiện nay AI và công nghệ số đang hỗ trợ các nhà làm phim như thế nào?

ĐD Bùi Tuấn Dũng: AI đang tác động đến ngành phim ảnh nói chung và truyền thông nói riêng rất là nhiều, tác động trực tiếp đến rất nhiều ngành phục vụ cho công nghiệp điện ảnh. Ví dụ ngay từ khâu đầu tiên là lên ý tưởng, AI cũng có thể tham gia, rồi xây dựng ý tưởng thì AI cũng có thể tham gia. Và còn rất nhiều những cái khác nữa, ví dụ như trong một tương lai gần, các bạn làm nghề thiết kế mỹ thuật điện ảnh sẽ không còn việc làm nữa bởi vì AI sẽ thay các bạn làm, làm nhanh và tốt hơn rất nhiều. Ngày xưa các bạn vẽ phối cảnh, nhưng bây giờ AI có thể làm việc đó trong vòng vài giây. Liên quan đến phục trang, hóa trang cũng vậy, AI làm ra hết và người ta có thể tạo ra được những model để mình có thể nhìn trực tiếp và chỉnh sửa, thay đổi. Rồi kịch bản thì AI cũng có thể tham gia rất nhiều. Tuy nhiên,  cuối cùng điều quan trọng nhất là ai sử dụng AI? Bởi vì AI cũng là một công cụ thôi, nó chưa phải là một nhân vật thay thế con người thật. Hiện nay, truyền thông đã làm những bộ phim nhỏ nhỏ bằng AI thành công, nhưng những bộ phim lớn và sâu sắc thì còn khó bởi vì người sử dụng AI mới là quan trọng.

Riêng về lĩnh vực phim chiến tranh, AI đã tham gia vào rất nhiều. Những cảnh ví dụ như máy bay trên trời, rồi các đội hình máy bay chiến đấu trước đây phải quay hoặc làm 3D rất tốn kém, thì AI bây giờ có thể làm cái việc đó rất nhanh.  Tuy nhiên, nếu AI có thể làm thay được con người thì người sử dụng AI cũng phải có nghề, tức là những người làm công việc đạo diễn, kỹ xảo trong phim chiến tranh phải sử dụng AI cách chính xác nhất, phải hiểu biết, chẳng hạn có một đội hình máy bay B-52 chuẩn bị ném bom thì sẽ bay như thế nào? tiêm kích bay ra làm sao? cường kích bay như thế nào? máy bay tiếp dầu bay ở đâu? Rồi những máy bay thông tin, những máy bay radar chiến thuật?...Các thời điểm lịch sử đều có những sự cải tiến trên tất cả những loại máy bay. Cho nên dù sử dụng AI thì con người vẫn là quan trọng nhất.

VOH: Sắp tới, anh Bùi Tuấn Dũng có dự án nào muốn giới thiệu đến khán giả Việt Nam?

ĐD Bùi Tuấn Dũng: Sắp tới tôi quay một phim hành động hài mang tên “Trên Lưng Sói”. Câu chuyện kể về một cựu chiến binh với một cô con gái 17 tuổi và những vấn đề của cô bé. Một tình huống trớ trêu khiến cho họ gặp những thử thách và những sức ép lớn. Hai cha con lên một chiếc xe của bọn cướp ngân hàng, và hành trình cực kỳ gian nan để hai cha con thoát khỏi cái chết. Đó là một điều rất thú vị của bộ phim. Tôi nghĩ rằng đây là bộ phim giải trí tuyệt vời nhưng cuối cùng cũng vẫn phải đọng lại một cảm xúc và ý nghĩa to lớn, và cũng là tinh thần dân tộc của quốc gia chúng ta.

VOH: Xin được cảm ơn đạo diễn Bùi Tuấn Dũng đã dành thời gian cho buổi trò chuyện!