Tin tứcSau sáp nhập địa giới hành chính, TPHCM hiện có 32 làng nghề truyền thống, trải dài từ nội đô đến vùng ven. Trong dòng chảy đô thị hóa, việc gắn làng nghề với du lịch trải nghiệm đang mở ra hướng đi mới, vừa giữ nghề, vừa tạo sản phẩm du lịch đặc trưng cho thành phố.
Nằm bên dòng sông Sài Gòn, làng gốm Lái Thiêu, một trong những làng nghề lâu đời của Nam Bộ, được hình thành từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Trải qua hơn trăm năm, nơi đây từng là trung tâm sản xuất gốm nổi tiếng, với các sản phẩm như lu, khạp, chậu cảnh, tượng gốm… mang đậm dấu ấn văn hóa phương Nam.
Nhưng cùng với quá trình công nghiệp hóa, làng gốm Lái Thiêu từng đứng trước nguy cơ mai một. Nhiều lò gốm ngừng hoạt động, lao động trẻ rời bỏ nghề, không gian sản xuất thu hẹp. Nghề thủ công truyền thống vốn cần sự kiên nhẫn và tỉ mỉ dần lép vế trước các sản phẩm công nghiệp.
Trong bối cảnh đó, việc kết hợp sản xuất với du lịch trải nghiệm trở thành hướng đi mới. Tại một số cơ sở, trong đó có Vườn Nhà Gốm, không gian sản xuất được mở rộng thành điểm tham quan. Du khách có thể trực tiếp quan sát các công đoạn làm gốm, tham gia workshop và tìm hiểu câu chuyện của làng nghề.
Anh Khang Minh, chủ cơ sở tại đây, cho rằng du lịch là “cánh cửa” để nghề gốm bước ra thị trường. Anh chia sẻ: “Thật ra, mình là một thế hệ trẻ, sinh sau đẻ muộn để làm nghề, nhưng vẫn trăn trở làm sao để phát triển nghề một cách toàn diện, để xã hội biết, nhiều người biết và cả thế giới biết đến làng nghề Việt Nam. Tôi nghĩ du lịch là một trong những cách nhanh nhất để đưa sản phẩm đến khách hàng trong nước và quốc tế. Để sản phẩm đến tay người tiêu dùng và được chấp nhận, mình phải nghiên cứu phát triển theo hướng mang tính địa phương. Trước hết là chất liệu, tiếp đến là con người, và cuối cùng là những câu chuyện, đề tài trên sản phẩm phải mang đậm văn hóa Việt Nam.”
Theo anh, thị trường hiện nay thiếu những sản phẩm lưu niệm mang dấu ấn riêng của từng vùng. Nhiều sản phẩm giống nhau, không phản ánh được “hồn cốt” địa phương. Vì vậy, việc phát triển sản phẩm gốm gắn với văn hóa Nam Bộ là hướng đi mà cơ sở theo đuổi.
Không chỉ là nơi sản xuất, không gian gốm còn trở thành điểm đến trải nghiệm. Nhiều du khách tìm đến vào dịp cuối tuần, không chỉ để mua sản phẩm mà còn để “sống chậm” trong không gian làng nghề.
Cô Lan, một du khách đến tham quan chia sẻ: “Thường vào cuối tuần, sau những căng thẳng trong công việc, tôi cùng gia đình đến đây tham quan, ngắm các sản phẩm gốm. Không gian này gợi lại một giai đoạn ngày xưa, để mình nhắc nhở con cái đây là làng gốm quê mình. Nơi đây rất bình yên, xanh mát, khiến tâm hồn nhẹ nhàng, nên tôi rất yêu mến.”
Từ làng gốm Lái Thiêu, câu chuyện giữ nghề bằng du lịch cũng đang diễn ra tại nhiều làng nghề khác của TPHCM.
Tại xã Lê Minh Xuân, làng nghề làm nhang – được công nhận từ năm 2012 – hiện có hàng trăm hộ tham gia sản xuất, nhưng số hộ duy trì thường xuyên đang giảm dần. Những bó nhang đỏ rực phơi dưới nắng không chỉ là hình ảnh sản xuất quen thuộc mà còn trở thành điểm check-in thu hút du khách.
Bà Nguyễn Cát Bụi Thúy, chủ xưởng nhang lớn nhất tại làng nghề, chia sẻ: “Nguyện vọng của mình là được hỗ trợ để mở không gian trưng bày, để khách tham quan đến trải nghiệm. Khi đó, mọi người sẽ biết đến làng nhang Lê Minh Xuân, một nghề truyền thống đã tồn tại hàng chục năm.”
Ở vùng ven biển Cần Giờ, nghề làm muối cũng đang chuyển mình khi gắn với du lịch cộng đồng. Tại xã đảo Thiềng Liềng, những cánh đồng muối không chỉ là nơi sản xuất mà còn trở thành điểm đến trải nghiệm.
Bà Nguyễn Thị Bạch Tuyết, Giám đốc HTX Nông nghiệp - Thương mại - Dịch vụ - Du lịch Thiềng Liềng, cho biết: “Sau khi hình thành mô hình du lịch cộng đồng, chúng tôi mong muốn dịch vụ đa dạng hơn, có thêm các sản phẩm đặc trưng để du khách mang về làm quà. Gia đình đã học hỏi, tìm hiểu để tạo ra sản phẩm ngoài muối thô, như muối tôm, muối tiêu, muối ớt. Những sản phẩm này giúp nâng giá trị kinh tế cao hơn so với muối thông thường.”
Với những người làm nghề lâu năm, nỗi lo lớn nhất vẫn là sự kế thừa. Nghệ nhân Trần Thị Yến, người có hơn 40 năm gắn bó với nghề gốm, chia sẻ: “Tôi mong làng nghề này có thể tồn tại lâu dài để truyền lại cho lớp trẻ. Bây giờ lớn tuổi rồi, càng yêu nghề, càng tiếc nghề. Chỉ mong nghề ngày càng phát triển để giữ lại cho thế hệ sau.”
Tiến sĩ Dương Đức Minh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế Du lịch TPHCM, nhận định: “Thứ nhất, phải tìm ra giá trị nguyên bản của làng nghề và dựa vào đó để truyền cảm hứng bảo tồn. Nếu chỉ đóng khung thành bảo tàng hay khu tưởng nhớ thì chưa phải là sản phẩm du lịch. Làng nghề phải sống bằng trải nghiệm. Du khách phải được cùng làm, cùng tìm hiểu triết lý nghề. Đồng thời, cần xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ nguyên liệu đầu vào đến sản phẩm đầu ra. Khi đó, làng nghề sẽ tạo ra giá trị kinh tế, giá trị bản sắc, giá trị tinh thần và cả giá trị biểu tượng. Việc gia tăng giá trị phải thực hiện một cách thông minh, có chiều sâu và kiên nhẫn theo thời gian.”
Sau sáp nhập, với 32 làng nghề truyền thống, TPHCM có lợi thế lớn để phát triển loại hình du lịch này. Từ gốm, nhang đến muối, mỗi nghề là một câu chuyện, mỗi làng là một điểm đến.
Khai thác du lịch để giữ nghề không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài. Khi làng nghề được “đánh thức”, những giá trị truyền thống sẽ tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và trở thành một phần bản sắc riêng của TPHCM trong hành trình phát triển.
