Tin tứcLuật Phát triển đô thị dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp không thường lệ vào tháng 8 tới đây đang nhận được nhiều kỳ vọng sẽ tạo nên bước đột phá về thể chế, mở ra không gian phát triển mới cho TPHCM và các đô thị lớn của Việt Nam. Dự thảo luật hướng tới chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang quản trị đô thị hiện đại, kiến tạo phát triển và trao quyền chủ động nhiều hơn cho chính quyền đô thị.
Điểm nổi bật của dự thảo Luật Phát triển đô thị là tư duy phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho đô thị đặc biệt. Với cách tiếp cận này, luật sẽ tạo được bước đột phá về thể chế để TPHCM phát triển tương xứng với vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, hướng đến tầm khu vực và quốc tế. Trước khi dự thảo luật được Quốc hội thảo luận, biểu quyết thông qua, các chuyên gia cho rằng, luật chỉ cần quy định những lĩnh vực thuộc thẩm quyền quốc gia như quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo; còn lại cần mạnh dạn giao địa phương tự quyết, tự chịu trách nhiệm. Cùng với đó là nghiên cứu chuyển một số thẩm quyền từ tập thể Uỷ ban nhân dân sang Chủ tịch UBND nhân dân thành phố, xác lập rõ trách nhiệm của người đứng đầu để rút ngắn quy trình xử lý công việc, đáp ứng yêu cầu điều hành của một siêu đô thị.
Tiến sĩ Trần Du Lịch đồng tình và đánh giá cao dự thảo Luật Phát triển đô thị sau nhiều lần tiếp thu, điều chỉnh đã hoàn thiện hơn, bám sát thực tiễn của siêu đô thị TPHCM hơn: “Lần đầu tiên thành phố được phân cấp, phân quyền một cách hệ thống trên tất cả lĩnh vực. Chúng ta kỳ vọng luật này ra sẽ là thể chế vượt trội, thông thoáng, tạo năng lực cạnh tranh để phát triển đô thị theo tinh thần Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị dành cho TPHCM. Động lực thứ hai, đó là chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Nếu duy trì mô hình tăng trưởng của thành phố như hiện nay mà không chuyển đổi thì không thể tăng trưởng hai con số như kỳ vọng. Ông cũng đánh gía cao nội dung và ủng hộ tên gọi Luật Phát triển đô thị áp dụng cho đô thị đặc biệt. Và những đô thị nào đạt tiêu chuẩn đô thị đặc biệt thì được áp dụng cùng tạo động lực phát triển đất nước."
Để Luật Phát triển đô thị có tính ổn định lâu dài, đòi hỏi các quy định phải đủ linh hoạt để thích ứng với sự thay đổi tại các đô thị lớn, nhất là siêu đô thị TPHCM. Thay vì quy định cứng những nội dung có thể biến động theo thời gian, luật nên trao quyền chủ động nhiều hơn cho địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện. Đó cũng là điều kiện để các đô thị phát huy tính năng động, sáng tạo trong phát triển. Theo đó, khi Quốc hội ban hành các luật hoặc nghị quyết mới có quy định tiến bộ hơn thì đô thị đặc biệt được chủ động áp dụng phù hợp với thực tiễn, thay vì phải chờ sửa luật.
Ở góc độ kinh nghiệm quản lý địa phương, nguyên Chủ tịch Hội đồng nhân dân TPHCM bà Nguyễn Thị Lệ đề xuất, Luật Phát triển đô thị cần cho phép thí điểm cơ chế mới trên các lĩnh vực để tạo thêm động lực phát triển: "Nên bổ sung cho phép thành phố thí điểm các công cụ tài khóa đô thị tiên tiến như phí ùn tắc giao thông, phí vào vùng phát thải thấp, hay là thuế tài sản đô thị. Các nguồn thu này được giữ lại 100% để tái đầu tư hạ tầng thành phố. Cho phép thành phố phát hành trái phiếu đô thị xanh để huy động vốn cho các dự án hạ tầng xanh, giao thông công cộng và xử lý nước thải, năng lượng tái tạo. Cơ chế này hiện dự thảo đã có nhưng cần bổ sung quy định về hạn mức phát hành và cơ chế bảo lãnh."
Ở khía cạnh tổ chức bộ máy, nguyên Chủ tịch Hội đồng nhân dân TPHCM bà Phạm Phương Thảo kiến nghị tiếp tục giao thêm thẩm quyền cho Uỷ ban nhân dân và Chủ tịch UBND thành phố, đồng thời trao quyền tương xứng cho người đứng đầu các sở, ngành để nâng cao hiệu lực quản trị đô thị. Bà bày tỏ đồng tình khi luật cho phép thành phố chủ động quy định thành lập các cơ quan chuyên môn phù hợp với tình hình thực tiễn. Tuy nhiên, bà Thảo đề xuất: Luật nên quy định sở, ngành là cơ quan quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực. Sở ngành có thể xử phạt trong lĩnh vực quản lý, không đẩy hết lên ủy ban thành phố gây quá tải. Ngoài ra, luật cũng cần quy định rõ sở, ngành là tư lệnh lĩnh vực đó . Nếu ở Trung ương có bộ, thì thành phố có sở, ngành."
Những đề xuất từ thực tiễn của TPHCM vào dự thảo Luật Phát triển đô thị cũng đồng nhất với định hướng của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành uỷ TPHCM mới đây. Theo Chủ tịch Quốc hội, Luật Phát triển đô thị phải mang tính đột phá, không chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt mà còn mở ra không gian phát triển cho nhiều thập niên tới, tạo nền tảng cho TPHCM và các đô thị lớn của đất nước bứt phá. Việc phân cấp, phân quyền phải đi cùng trách nhiệm giải trình, cơ chế hậu kiểm và kiểm soát quyền lực minh bạch. Đồng thời, luật cần tạo hành lang pháp lý để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Một điểm mới quan trọng khác của dự thảo Luật Phát triển đô thị là hướng tới khơi thông nguồn lực phát triển của các đô thị trên nền tảng khoa học kĩ thuật, đổi mới sáng tạo. Ngoài ra, luật không chỉ tập trung vào phân quyền, nhiều ý kiến còn hướng đến việc xây dựng mô hình quản trị đô thị hiện đại.
PGS-TS Phan Thanh Bình, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội nhận định, dự thảo Luật Phát triển đô thị đã thể hiện bước chuyển từ tư duy quản lý sang quản trị đô thị hiện đại: “Đây không phải là Luật Phát triển đô thị bình thường, mà nó là một đạo luật kiến tạo cho các đô thị đặc biệt phát triển, nhằm thực hiện nhiệm vụ quan trọng, chiến lược phát triển của quốc gia. Trong Điều 2 có quy định có 4 yếu tố: Thứ nhất, đô thị đặc biệt phải là cực tăng trưởng quốc gia, đóng góp thật sự vào tăng trưởng quốc gia. Thứ hai, phải là trung tâm đổi mới sáng tạo. Thứ ba, phải là đầu tàu phát triển của vùng, dẫn dắt cả vùng. Và thứ tư, phải là trung tâm hội nhập quốc tế. Nghĩa là ở đây kiến tạo chứ không phải là chỉ cho các quyền. Kiến tạo điều kiện để các đô thị đặc biệt dẫn dắt và trở thành động lực phát triển đất nước."
Sau nhiều năm triển khai các cơ chế đặc thù của Quốc hội, TPHCM đang đứng trước cơ hội hình thành một khuôn khổ pháp lý toàn diện hơn, phù hợp với yêu cầu phát triển của một đô thị đặc biệt và có khả năng lan tỏa đến các đô thị lớn khác của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Khi thể chế được đổi mới, quyền hạn được trao đi cùng trách nhiệm và các nguồn lực được khơi thông bằng tư duy quản trị hiện đại, Luật Phát triển đô thị sẽ không chỉ là một đạo luật mới, mà còn trở thành động lực thúc đẩy các đô thị Việt Nam phát triển nhanh hơn, bền vững hơn. Luật Phát triển đô thị cũng được kỳ vọng trở thành "chìa khóa vàng" mở ra giai đoạn tăng trưởng mới, tạo sức bật để Thành phố tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm đổi mới sáng tạo và cửa ngõ hội nhập quốc tế của cả nước. Đó cũng là nền tảng quan trọng để các đô thị lớn khác cùng TPHCM phát triển mạnh mẽ, bền vững, đóng góp mạnh mẽ hơn vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.