Tin tứcPhía sau một bản án nghiêm minh để khép lại một vụ án, ít ai biết đó là cả một hành trình đi tìm sự thật đầy gian nan của lực lượng pháp y. Giữa những hiện trường ngổn ngang dấu vết của tội ác, những lời khai mâu thuẫn, những vật chứng bị tiêu hủy, những kẻ thủ ác đã lẫn khuất vào bóng tối..., vẫn còn tồn tại một thứ "không biết nói dối", đó là dấu vết khoa học.
Lực lượng pháp y - những người đại diện cho công lý đã âm thầm giải mã những bí mật còn sót lại, khiến từng vết máu, từng sợi tóc, từng mẫu ADN hay từng tổn thương trên cơ thể nạn nhân có thể “lên tiếng”, trở thành những chứng cứ có giá trị quyết định, đưa sự thật ra ánh sáng.
Đến thăm Trung Tâm Pháp Y TPHCM, được sự kết nối từ bác sĩ Nguyễn Hà Phương - Giám đốc Trung Tâm, chúng tôi đã có dịp trò chuyện cùng bác sĩ Nguyễn Phúc Cẩm Chương - Phó giám đốc Trung Tâm - người đã có 32 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp y. Khi chúng tôi gợi ý ông chia sẻ về hành trình của một bác sĩ pháp y, ông đã mất hàng giờ mới có thể xâu chuỗi lại những chi tiết “đắt giá” nhất của một nghề nghiệp mà theo ông “chữ nghiệp nặng hơn chữ nghề”.
Kể về quãng thời gian 32 năm gắn bó với công tác pháp y, bác sĩ Chương trầm ngâm: “Chúng tôi là những người bước vào hiện trường khi tất cả đều muốn rời đi, không ai muốn đối diện với những thi thể phân hủy, những nạn nhân biến dạng sau hỏa hoạn hay thảm án, không ai muốn ngửi mùi tử khí, kể cả đôi khi có là người thân ruột thịt...”.
Hồi tưởng những năm còn theo thầy mình đi hiện trường ở những nơi xa xôi, hẻo lánh, bác sĩ Chương kể cho chúng tôi câu chuyện thầy ông đã “cứu” một thanh niên suýt sa vào vòng lao lý. Đó là lần ông cùng thầy đi khai quật tử thi một người được vớt từ sông ở miền Tây, nạn nhân đã được chôn cất và có một đối tượng tình nghi đang bị tạm giữ. Khi khám nghiệm lại tử thi này xong, thầy ông đã đề nghị được khám cả đối tượng tình nghi. Sau khi đưa ra những bằng chứng khách quan và đanh thép, thầy ông đề nghị thả người này vì không liên quan đến cái chết của nạn nhân, nạn nhân này chết do đuối nước, và người bị tình nghi đã được trả tự do ngay trong đêm đó. Câu chuyện này đã khiến ông rất xúc động và nhận thức được tầm quan trọng của một người làm công tác giám định pháp y.
Thế nhưng, bác sĩ Chương cho biết, áp lực lớn nhất đối với một bác sĩ pháp y không đơn thuần đến từ môi trường làm việc khắc nghiệt, mà đến từ sức nặng của trách nhiệm. Mỗi vết thương được phân tích, mỗi mẫu ADN được giám định, mỗi kết luận được đưa ra đều có thể quyết định hướng đi của cả một vụ án. Chỉ một sai sót rất nhỏ cũng có thể khiến kẻ thủ ác thoát khỏi sự trừng trị của pháp luật hoặc đẩy một người vô tội vào vòng lao lý. Vì vậy, bác sĩ pháp y phải là những con người luôn làm việc với sự tỉnh táo tuyệt đối, gạt qua mọi cảm xúc cá nhân để nhường chỗ cho tiếng nói khách quan của khoa học.
Không ít bác sĩ pháp y thừa nhận, điều ám ảnh họ không chỉ là những hiện trường đau lòng, mà còn là những câu chuyện còn dang dở của các nạn nhân. Đó có thể là một đứa trẻ phải chứng kiến thảm cảnh của cha mẹ, một người chồng mãi mãi không thể trở về với vợ con, hay một người lao động ra đi tức tưởi chỉ vì sự tắc trách trong một công trình... Mỗi cuộc khám nghiệm luôn là hành trình đi tìm sự thật cuối cùng cho người đã khuất, tìm ra câu trả lời cho những người còn ở lại. Cũng chính vì điều này mà những bác sĩ pháp y đã chọn “sống chết” với nghề và chấp nhận đối mặt muôn vàn thử thách.
Chúng tôi cũng có cơ hội trò chuyện cùng nữ bác sĩ Phan Thị Ngọc Như - Trưởng Khoa giám định - Trung Tâm Pháp Y TPHCM. Theo bác sĩ Như, lựa chọn ngành pháp y chính là dấn thân vào một môi trường không dễ dàng, nhất là với phụ nữ. Thế nhưng, chính ở đây, cô đã tìm thấy được ý nghĩa của cuộc đời mình. Đó là được cống hiến, giúp đỡ cho rất nhiều con người đau khổ ngoài kia.
Với hành trình 10 năm trong ngành pháp y, bác sĩ Như cho biết bản thân luôn làm việc với tinh thần hăng hái như lúc mới vào nghề. Mỗi kết quả giám định khoa học chính xác chính là bảo vệ sự thật, sự công bằng mỗi cá nhân và cho toàn xã hội. Theo bác sĩ Như, pháp y TPHCM đã nhận được sự quan tâm của chính quyền, được đầu tư trang thiết bị hiện đại, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng hệ thống dữ liệu giám định đồng bộ...Đây là nền tảng để đội ngũ bác sĩ, giám định viên hỗ trợ nâng cao hiệu quả điều tra, truy tố và xét xử, góp phần giữ vững cán cân công lý và bảo vệ niềm tin của xã hội vào pháp luật.
Trong bối cảnh tội phạm ngày càng nhiều thủ đoạn tinh vi, lượng lượng pháp y TPHCM luôn tâm niệm giữ trọn trách nhiệm của mình trong công tác hỗ trợ điều tra. Mỗi kết luận pháp y dù nhỏ nhất đều có thể trở thành "mảnh ghép vàng", phá vỡ những bức tường im lặng mà tội phạm dựng lên. Không ít vụ án tưởng chừng rơi vào ngõ cụt đã được xoay chuyển hoàn toàn nhờ một kết luận giám định chính xác và khách quan. Vì vậy, mỗi kết luận đều phải được xây dựng trên nền tảng của kiến thức chuyên môn sâu, quy trình giám định nghiêm ngặt và tinh thần trách nhiệm trước pháp luật.
Sự phát triển của khoa học công nghệ đang mở ra một kỷ nguyên mới cho lĩnh vực pháp y TPHCM cũng như Việt Nam. Công nghệ giải trình tự ADN thế hệ mới, phân tích vi lượng, trí tuệ nhân tạo, mô hình tái dựng hiện trường 3D hay cơ sở dữ liệu sinh học đang giúp rút ngắn thời gian giám định, nâng cao độ chính xác và mở rộng khả năng truy nguyên chứng cứ. Khi tội phạm sử dụng công nghệ cao để che giấu hành vi, thì khoa học pháp y cũng không ngừng tiến triển để đi trước một bước. Cuộc đấu trí giữa cái ác và công lý hiện nay không chỉ diễn ra trên hiện trường, mà trong từng phòng giám định, nơi mỗi kết quả đưa ra có thể trở thành đòn quyết định, đánh đổ mọi kịch bản ngụy tạo.
Trong cuộc chiến không tiếng súng với tội phạm, lực lượng pháp y không trực tiếp truy bắt đối tượng, không xuất hiện trong những cuộc vây ráp nghẹt thở, nhưng chính những bí mật mà họ giải mã là nền tảng vững chắc để cơ quan điều tra dựng lại toàn bộ một vụ án. Lời khai có thể gian dối, nhân chứng có thể im lặng và chứng cứ có thể bị phi tang, nhưng lực lượng pháp y luôn kiên định lên tiếng bằng những bằng chứng khách quan, buộc tội phạm phải đối diện với cán cân công lý.
Sự cống hiến, hy sinh của các bác sĩ pháp y không chỉ được đo bằng số vụ án được làm sáng tỏ, mà còn bằng sự bình yên mà họ góp phần mang lại cho xã hội. Họ chấp nhận đánh đổi sức khỏe, thời gian và cả sự bình yên của chính mình để bảo vệ một giá trị lớn hơn đó là sự thật. Ngày ngày, dưới ánh đèn và cái lạnh của phòng giám định, nơi không có những tràng pháo tay hay ánh hào quang, lực lượng pháp y vẫn lặng lẽ thực hiện sứ mệnh của mình, giữ vững cán cân công lý, để không một cái chết oan khuất nào bị lãng quên và không một tội ác nào có thể mãi mãi bị chôn vùi.