Nhu cầu năng lượng ở nước ta ngày càng gia tăng cùng với tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa và quá trình chuyển đổi số. Theo thống kê của Bộ Công Thương, trong giai đoạn 2021–2025, sản lượng diện thương phẩm của nước ta tăng bình quân khoảng 8– 9%/năm, cao hơn tốc độ tăng trưởng GDP. Đáng chú ý, cập nhật đến 10 tháng năm 2026, sản lượng điện thương phẩm tăng hơn 9,8%. Những con số này cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống năng lượng quốc gia, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển nguồn cung, hoàn thiện hạ tầng và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng nhằm đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.
Phản ánh từ thực tế, ông Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch CLB Hydrogen Việt Nam ASEAN, chủ tịch điều hành Pacific Group bày tỏ, “Khối sản xuất hiện đang có cảm giác bị ức chế trong việc tìm kiếm, sử dụng nguồn điện, đặc biệt là nguồn điện sạch. Bởi khi sản phẩm của Việt Nam đi vào các thị trường khó tính thì chịu nhiều rào cản kỹ thuật về môi trường, quy chuẩn xanh… Thiết nghĩ, làm sao cho người tiêu dùng có được nhiều lựa chọn nguồn điện sử dụng khác nhau, người mua là doanh nghiệp, người mua là hộ gia đình sẽ có những lựa khác nhau, sử dụng trong khung thời gian nào, của hãng nào để có thể tối ưu hóa”.
Năng lượng không chỉ là đầu vào thiết yếu của hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn tác động trực tiếp đến các mục tiêu quốc gia như chuyển đổi số, phát triển kinh tế tuần hoàn. Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TPHCM phân tích, “Mức tiêu thụ năng lượng điện là rất lớn trong quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi số thì cần trung tâm dữ liệu, nếu chúng ta không an ninh mạng lưới thì chuyển đổi số sẽ không đạt được mục tiêu. Tôi cho rằng, cơ bản nhất là chúng ta phải chuyển đổi công nghệ lưu trữ có thể tăng được lượng điều trữ điện, từ năng lượng sạch để giảm chi phí, đáp ứng mục tiêu thứ hai là: giá điện hợp lý”.
Quy hoạch điện VIII điều chỉnh vừa được Chính phủ phê duyệt đặt mục tiêu sản lượng điện tăng gấp đôi vào 2030, trong đó, tỷ lệ điện tái tạo chiếm 28-36%. Cơ cấu nguồn điện tại Việt Nam hiện ghi nhận sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế. Tập đoàn Điện lực Việt Nam sở hữu hơn 36% tổng công suất đặt của hệ thống điện toàn quốc. Khâu phát điện đã thực hiện xã hội hóa mạnh mẽ và vận hành theo cơ chế thị trường. Việc huy động các nhà máy điện được thực hiện dựa trên quy luật thị trường cạnh tranh. Tuy nhiên, nghĩa vụ bảo đảm cung cấp điện liên tục đến tay người tiêu dùng cuối cùng vẫn nằm ở các tổng công ty điện lực phân phối thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam.
Để duy trì độ tin cậy vận hành, Tổng Công ty Điện lực miền Nam đã hoàn thành khối lượng vốn đầu tư 58.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2021–2025. Giai đoạn 2026–2030, nhu cầu vốn đầu tư hạ tầng lưới điện phân phối ước tính lên tới 96.000 tỷ đồng.
Ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực Miền Nam cho biết, “Thời gian tới, đơn vị sẽ đảm bảo 100% hệ thống lưới điện 110 Khw sẽ kết nối N-1; Lưới điện trung - hạ áp sẽ được nâng cấp, cải tạo để đảm bảo phát triển kinh tế, đặc biệt ở miền nam có “đặc sản” là lưới điện quốc gia 1 pha rất nhiều, thêm cơ sở phát triển lưới 3 pha để phục vụ phát triển công nghiệp địa phương như: nuôi tôm, xây xát, chế biến lương thực thực phẩm và tập trung đầu tư cho các phụ tải mới, các khu công nghiệp, logictics, các phụ tải liên quan đến sạc điện, trung tâm dữ liệu.
Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Đây vừa là thách thức, vừa mở ra những cơ hội mới cho các ngành, lĩnh vực chủ động đổi mới, ứng dụng công nghệ và đón đầu xu hướng chuyển dịch năng lượng. Tại diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp cùng các cơ quan liên quan tổ chức, ông Hoàng Quang Phòng, Phó chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho rằng, “So với năng lượng truyền thống, năng lượng mới có thời gian xây dựng ngắn hơn, chi phí thấp hơn và thân thiện với môi trường. Việc phát triển năng lượng mới sẽ góp phần giảm nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, góp phần thực hiện mục tiêu trung hòa cacbon, đáp ứng yêu cầu về thuế cacbon của Liên minh Châu Âu. Chính vì vậy, bằng cách đầu tư vào năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả năng lượng, giảm phát thải… chúng ta có thể xây dựng hệ thống năng lượng bền vững và an toàn cho tương lai”.
Giải bài toán này, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban chính sách, chiến lược Trung ương nhấn mạnh, “ Cần phải giải phóng ngay các nguồn lực xã hội đóng băng tại các dự án tồn đọng. Hiện nay, Bộ chính trị đã có kết luận và đã tháo gỡ một phần điểm nghẽn của các dự án về năng lượng tái tạo, điện gió, một số dự án năng lượng tái tạo của các địa phương… Tuy nhiên, tiến độ còn chậm. Cần thiết lập cơ chế đặc thù vượt trội để chuẩn bị khai thác nguồn năng lượng dài hạn như điện gió ngoài khơi, điện hạt nhân, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Tiếp nữa là phải hoàn thiện cơ chế thị trường, năng lượng cạnh tranh, khơi thông dòng vốn tài chính xanh, phải sớm chuyển dịch thị trường năng lượng cạnh tranh hơn”.
Yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm cung ứng năng lượng đầy đủ, an toàn và ổn định, mà còn phải từng bước xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, hiệu quả, có khả năng thích ứng với những thay đổi của công nghệ và thị trường. Sự kết nối giữa chính sách, công nghệ và thị trường sẽ góp phần rút ngắn khoảng cách từ định hướng đến triển khai thực tế, tạo điều kiện để các giải pháp công nghệ được ứng dụng hiệu quả và các cơ hội đầu tư được chuyển hóa thành những dự án, chương trình hợp tác cụ thể.


























