"Lỗ hổng" đạo đức trong làng bóng đá Việt

Sự cố thủ môn Hữu Tâm của Bến Tre hành hung trọng tài biên là 1 trong số 3 vụ hành hung nổi cộm từng xảy ra trên sân Vĩnh Long. Hình thức xử phạt được Ban Kỷ luật Liên Đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) đưa ra là cấm thủ môn này tham gia các hoạt động bóng đá do VFF tổ chức với thời hạn 18 tháng và đóng phạt 10 triệu đồng. Một cầu thủ khác của Bến Tre là Dương Lâm Vũ cũng bị treo giò 3 trận và phạt tiền 5 triệu đồng do tham gia kích động.

Hình ảnh đáng buồn của thể thao Việt Nam: thủ môn Phạm Huỳnh Hữu Tâm của Bến Tre - Ảnh: NLD

Nghe qua cứ nghĩ VFF có động thái kịp thời, nhưng thực tế hình thức này không thuyết phục được người hâm mộ. Trên diễn đàn bóng đá, nhiều người bất bình trước thái độ hung hăng của một số cầu thủ Bến Tre và đưa ra bình luận như sau:

“Treo gì mà treo, côn đồ kiểu này phải loại ngay từ khi còn trứng nước, giữ lại chỉ làm hoen ố môn thể thao vua!”

“Đề nghị lọai thủ môn côn đồ này ra khỏi các trận tranh tài thể thao. Bất cứ sinh họat nào, mỗi thành viên cần có tài và đức”.

“Tội nghiệp cho thể thao nước nhà, xử phạt vậy thì làm sao răn đe cầu thủ được”...

Có thể hiểu được tâm trạng của người hâm mộ. Họ bức xúc vì trong quá khứ đã có quá nhiều trường hợp phản cảm. Từ chuyện Chu Văn Mùi (đội CA TPHCM) đánh trọng tài ở Cao Lãnh năm 1995-1996; cầu thủ Nguyễn Văn Cao (Thanh Niên Long An) cũng từng có hành vi tương tự năm 1997. Rồi kể cả trường hợp cầu thủ- hạng A TPHCM đánh nữ trọng tài Mai Hoàng Trang gần đến ngày Quốc tế phụ nữ 8-3 năm rồi; hay nhiều trường hợp cầu thủ ở giải chuyên nghiệp V.League nhục mạ, thóa mạ trọng tài.v.v đã trở thành những vụ việc nghiêm trọng, làm hoen ố hình ảnh bóng đá nước nhà.

Ông Dương Thu- hiện là phóng viên Báo Vĩnh Long, trước đây là trọng tài Hạng A2 toàn quốc, từng bị cầu thủ tấn công trên sân Vĩnh Long và cũng là người chứng kiến vụ việc vừa xảy ra bất bình:

Ban đầu dư luận ngỡ ngàng nhưng khi xảy ra nhiều vụ việc mọi người mới vỡ lẽ, thì ra cách hành xử và ngưỡng văn hóa của không ít người trong giới làm thể thao Việt Nam sao mà tệ đến vậy?! Không chỉ cầu thủ đánh trọng tài mà cả CĐV cũng "kungfu" Vua sân cỏ như trường hợp một CĐV Hải Phòng đánh ông Võ Minh Trí ở sân Cao Lãnh mùa rồi. Có cả vụ cầu thủ bị bắt tại vũ trường quán bar cách đây mấy mùa bóng ở Hà Nội; nhiều trường hợp khác từng bị phát hiện chơi “hàng trắng”. Mới đây cầu thủ Huy Hoàng (SLNA) lái xe gây tai nạn giao thông trong tình trạng bị nghi phê thuốc. Ở trận chung kết Cúp quốc gia 2012, một số cầu thủ Hà Nội T&T cố tình tấn công cầu thủ đối phương; trước đây cầu thủ Danh Ngọc (Ninh Bình) từng chửi thề trong trận đấu được truyền hình trực tiếp trên sóng truyền hình quốc gia; Công Vinh từng vái lạy trọng tài ở sân Cao lãnh...

Ngay cả các ông bầu, tức tầng lớp quản lí đội bóng cũng lao xuống sân xỉ vả trọng tài trên sân Thống Nhất như trường hợp bầu Thụy, Chủ tịch CLB Sài Gòn Xuân Thành mùa rồi. Ông phó chủ tịch CLB Thanh Hóa, Nguyễn Trọng Hoài lao xuống sân Rạch Giá- Kiên Giang mắng nhiếc trọng tài; kể cả hình ảnh xấu xí các ông bầu quát thẳng mặt nhau trong một cuộc họp của VPF tổ chức mới đây…Quá nhiều vụ mà khó có thể thống kê hết được, nhưng chưa có vụ nào khâu xử phạt thật sự thuyết phục mọi người. Ông Trần Song Hải- Hội CĐV Việt Nam- thành viên BTC giải thưởng Fairplay 2012 do báo Pháp Luật TPHCM tổ chức cho rằng, đó chính là điều đáng buồn nhất: “Chúng tôi khi nhìn thấy những hình ảnh như vậy, phải nói là còn hơn cả đau buồn. Chúng tôi tới sân cỏ để nhìn thấy những hình ảnh đẹp, những nét đẹp bóng đá và văn hóa bóng đá. Nhưng lại xảy ra tình trạng cầu thủ đánh trọng tài, rồi ông bầu ra sân quát nạt...Chúng tôi cho rằng, căn nguyên để xảy ra những hành động như thế thời gian qua là do Liên đoàn Bóng đá VN đã không có những hành động quyết liệt, các biện pháp xử phạt đâu ra đó đàng hoàng. Ông bà ta có câu: “yêu cho roi cho vọt”, nhưng rất tiếc là thay vì người ta cho roi cho vọt thì người ta chỉ “cho ngọt cho bùi”. Vì vậy, các sân vận động ngày càng vắng khán giả, nguyên nhân chính là do chúng ta đã không thực sự ngiêm túc trong vấn đề kỷ luật quyết liệt”.

Xét ở góc độ quản lí, đào tạo tại Việt Nam, các địa phương còn nặng về thành tích mà quên đi giáo dục chữ “Đức” với cầu thủ. Không ít địa phương chạy theo thành tích để báo cáo và chẳng ngại chuyện gian lận tuổi VĐV trong các giải bóng đá Nhi đồng trước đây. Đó là cách làm xấu xí- thiếu gương mẫu, ảnh hưởng tiêu cực đến những thế hệ VĐV trẻ sau này. Rõ ràng khi người lớn làm bậy thì lớp sau cũng bị vạ lây. Ông Đoàn Minh Xương, giảng viên Trường Đại học Thể dục Thể thao Trung ương II cho rằng, cách làm bóng đá ở ta còn nặng phần ngọn mà thiếu phần gốc là xây dựng nền tảng văn hóa và giáo dục đạo đức. “Mặc dù đã có sự quan tâm đến công tác đào tạo vận động viên bóng đá trẻ, tuy nhiên đa số các câu lạc bộ thường chỉ mới chú trọng việc trang bị những cái kỹ năng chuyên môn cho các em thôi, mà chưa quan tâm đến vần đề giao dục về mặt văn hóa, kể cả về vần đề học văn hóa của các vận động viên. Và chính điều này làm cho nhận thức, sự phát triển về mặt tâm lý của các em bị lệch lạc. Khi mà các em chỉ coi trọng yếu tố chuyên môn mà không quan tâm đến góc độ tu dưỡng đạo đức, rèn luyện kỷ luật cho mình, thì dễ xảy ra những hiện tượng sai trái của vận động viên”.

Gần đây, học viện Hoàng Anh Gia lai JMG tiến hành đào tạo cầu thủ theo mô hình chuyên nghiệp, đào tạo văn hóa, tập luyện từng khâu chuyên biệt cho cầu thủ. Nhưng thực tế, mô hình như vậy là không nhiều ở Việt Nam. Thành ra, khi hỏi những người am hiểu nhất về làng cầu nước nhà, đâu là hình mẫu giáo dục tốt về chuyên môn, về nền tảng và đạo đức cho cầu thủ Việt, thật không dễ tìm câu trả lời. Ngược lại, không khó để chỉ ra cách làm bóng đá thực dụng mà ở thượng tầng quản lí còn không làm gương, chẳng trách chi cầu thủ dễ hư. “Bản chất của vấn đề là nhiều ông chủ đầu tư vào bóng đá vì những mục đích khác, chứ không phải vì đảm bảo cho bóng đá phát triển một cách bền vững. Do đó, đa số các câu lạc bộ thường chạy theo thành tích trước mắt mà quên đi việc xây dựng những yếu tố nền tảng cho vận động viên bóng đá trẻ; đặc biệt là vấn đề giáo dục về đạo đức, chính trị, tư tưởng cho các em để làm người như thế nào lại chưa được quan tâm đúng mức. Tôi nghĩ rằng, trong thời gian tới, Liên đoàn Bóng đá VN phải đưa ra những khuyến cáo đối với các câu lạc bộ trong vấn đề giáo dục chính trị đạo đức, cũng giống như dạy học văn hóa, đảm bảo cho các em nếu không phát triển thành cầu thủ thì cũng trở thành con người tốt cho xã hội”, ông Xương nói thêm.

Liên lạc với ông Phạm Văn Tuấn- Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thể dục Thể thao, chúng tôi thật bất ngờ với những phát biểu của ông về vấn đề văn hóa ứng xử, “lỗ hổng” đạo đức của một bộ phận những đối tượng trong làng cầu Việt. Ông Phạm Văn Tuấn chỉ ra, đó là hệ quả của mặt bằng nhận thức quá thấp từ không ít người đã và đang làm thể thao, cho đến các ông chủ, HLV, cầu thủ bóng đá. Ông Phạm Văn Tuấn thẳng thắn nhìn nhận: “Cầu thủ đánh trọng tài ở sân Vĩnh Long, đây là một vụ việc đáng buồn và nó phản ảnh cái đời sống bóng đá của chúng ta trong những năm qua. Nói theo một cách cụ thể “nhân nào thì quả nấy” thôi! Do đó, chúng tôi đã chỉ đạo Liên Đoàn Bóng đá VN, kiên quyết xử lý vấn đề này, xem xét lại toàn bộ đời sống bóng đá của chúng ta trong những năm qua, từ các câu lạc bộ cho đến huấn luyện viên, trọng tài, vận động viên…Kiên quyết loại bỏ tất cả những cái gì xấu xa nhất. Sắp tới, sửa quy chế bóng đá chuyên nghiệp, bóng đá không chuyên phải căn cứ vào Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trên lĩnh vực thể dục thể thao của Chính phủ vừa mới ban hành, để áp dụng cho tất cả những người làm công tác thể thao. Và tôi hy vọng Nghi định này nếu được áp dụng nó sẽ góp phần làm cho bóng đá VN tốt hơn”.

Thực tế, Chính phủ đã ban hành Nghị định 37/2012/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Thể dục Thể thao và có hiệu lực thi hành từ ngày 20/6/2012. Nhưng từ đó đến nay, VFF hay các địa phương chưa hề áp dụng để chế tài xử phạt những đối tượng vi phạm theo khung hình phạt của Nghị định này. Thực chất Nghị định 37 là để thay thế Nghị định 141/2004/NĐ-CP, nghĩa là ở lĩnh vực Thể dục Thể thao, việc xử phạt đã được cụ thể hóa nhưng ngành Thể thao dường như không đá động gì đến. Chẳng hạn Điều 4 của Nghị định 37 quy định hành vi sử dụng chất kích thích bị cấm trong luyện tập, thi đấu và người vi phạm chịu phạt đến mức cao nhất đến 15 triệu đồng. Còn Điều 7 Nghị định này qui định, hành vi bạo lực trong hoạt động Thể dục, Thể thao bị phạt cao nhất 70 triệu đồng khi cố ý gây thương tích cho trọng tài.

Rõ ràng khi mà việc xây dựng nền tảng ứng xử, hay lấp “lỗ hổng” về tư cách đạo đức trong làng cầu Việt cần nhiều thời gian để gầy dựng, thì song song đó chúng ta cũng phải tiến hành xử phạt tới nơi tới chốn theo qui định để kịp thời răn đe. Nhưng cơ bản nhất chính là phải thay đổi nhận thức một cách toàn diện và cần tinh thần trách nhiệm cao ở tầm quản lí. Có như vậy mới hy vọng làng cầu Việt không xảy ra những chuyện khó coi, làm mất mặt cả một nền bóng đá.