Nhân kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam và chào mừng Ngày Đại đoàn kết toàn dân tộc, trong hai ngày 15 và 16 tháng 11 năm 2026, Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp cùng Bảo tàng – Thư viện tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (Cơ sở Côn Đảo) đã tổ chức chuỗi hoạt động đặc biệt ý nghĩa: Hội thi với chủ đề “Từ Côn Đảo – Kết nối những câu chuyện di sản” và chương trình giao lưu, chia sẻ chuyên đề “Thuyết minh thời đại số - Từ truyền đạt thông tin đến kể chuyện di sản”. Nguyễn Văn Mạnh là Phó Chủ tịch UBND đặc khu Côn Đảo, cùng đông đảo các đại diện ban ngành có liên quan đến tham dự.
Hội thi, không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh những giá trị lịch sử hào hùng, sự kiện còn mở ra một góc nhìn mới mẻ về cách làm di sản hiện đại: biến những hiện vật, tư liệu khô khan thành những câu chuyện chạm đến trái tim công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Điều dễ dàng cảm nhận nhất tại hội thi, chính là ngọn lửa nhiệt huyết của những người làm công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, đứng trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo và các phương tiện nghe nhìn hiện đại, việc thu hút công chúng – nhất là giới trẻ – tìm đến với bảo tàng, khu di tích là một bài toán không hề đơn giản.
Nhìn nhận về sứ mệnh kết nối này, Bà Phạm Thị Tám, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, cho rằng “di sản không thể chỉ nằm yên trong tủ kính hay trên những trang tư liệu, mà phải được "đánh thức" bằng sự thấu hiểu và phương pháp tiếp cận phù hợp với từng lứa tuổi, bà Phạm Thị Tám cho biết: “Đối với giới trẻ, chúng tôi luôn tìm tòi các phương pháp mới trong giáo dục di sản. Thay vì thuyết minh một chiều, chúng tôi tăng cường sự tương tác và đặt câu hỏi gợi mở để tạo sự hào hứng, giúp các bạn chủ động tìm hiểu trong suốt quá trình tham quan. Không chỉ riêng thanh thiếu niên, chúng tôi còn phối hợp với các trường mầm non, tiểu học trên địa bàn Côn Đảo tổ chức nhiều buổi giáo dục di sản ngay tại bảo tàng và khu di tích, lồng ghép các trò chơi gần gũi với lứa tuổi nhằm thu hút các em một cách hiệu quả nhất.”
Trọng tâm của hội thi tập trung vào nội dung, làm sao để chuyển dịch từ "truyền đạt thông tin một chiều" sang "kể chuyện di sản" giàu cảm xúc chính là. Thực tế cho thấy, du khách ngày nay khi đến với những "địa chỉ đỏ" như Khu di tích Quốc gia đặc biệt Côn Đảo hay Địa đạo Củ Chi không chỉ muốn nghe những con số, sự kiện lịch sử khô khan. Họ khao khát được lắng nghe những câu chuyện mang tính nhân văn sâu sắc, những lát cắt chân thực về sự hy sinh, lòng yêu nước của các thế hệ cha ông. Tại hội thi, một câu hỏi lớn được đặt ra cho đội ngũ làm chuyên môn: Liệu công nghệ số như thực tế ảo (VR/AR), thuyết minh tự động hay mã QR có làm lu mờ đi vai trò của người thuyết minh viên?
Chị Lê Thị Ánh Tuyết, thuyết minh viên tại Khu di tích lịch sử Nhà tù Côn Đảo khẳng định: công nghệ là trợ thủ đắc lực, nhưng "linh hồn" của di sản vẫn phải được truyền lửa từ chính trái tim con người, Chị Tuyết, thuyết minh viên khu di tích lịch sử nhà tù Côn Đảo, cho biết thêm "Công nghệ nó sẽ không thể nào làm lu mờ được cái kênh truyền thống. Nó chỉ hỗ trợ một phần nào chúng ta về công tác giáo dục truyền thống, ví dụ như truyền đạt về hình ảnh, thông tin căn bản hay hỗ trợ khi số lượng khách tham quan quá đông. Còn để lấy được cảm xúc từ du khách thì phải là từ câu chuyện di sản của người truyền đạt thông tin. Khi truyền tải được những giá trị về sự hy sinh, tinh thần yêu nước của biết bao thế hệ người Việt Nam thì mới mang đến được những cảm xúc sâu sắc nhất đến người nghe."
Sự kết hợp song hành giữa công nghệ hiện đại và nghệ thuật kể chuyện truyền thống đang mở ra một hướng đi đầy triển vọng cho ngành bảo tàng học. Thông qua chuỗi hoạt động lần này, các thuyết minh viên đến từ nhiều bảo tàng, khu di tích tại Thành phố Hồ Chí Minh và Côn Đảo không chỉ có dịp tranh tài nghiệp vụ qua hội thi “Từ Côn Đảo – Kết nối những câu chuyện di sản”, mà còn được giao lưu, học hỏi lẫn nhau về kỹ năng diễn đạt và cách xử lý tình huống trước đa dạng đối tượng khách tham quan. Là một trong những gương mặt trẻ tham gia chương trình, anh Nguyễn Phi Dương, thuyết minh viên đến từ Bảo tàng Tôn Đức Thắng bày tỏ niềm vinh dự và những bài học quý giá rút ra từ chuyến hành trình kết nối này, anh Dương chia sẻ công việc "Ngày hôm nay khi đến đây được giao lưu và đồng hành cùng chương trình, em cảm thấy rất vinh dự và học hỏi được rất nhiều kinh nghiệm từ các đơn vị khác. Theo quan điểm của em, vai trò của người thuyết minh viên trong thời đại số sẽ không bị lu mờ, bởi con người hơn công nghệ ở cảm xúc, truyền tải được thông điệp đến người đối diện. Để làm tốt điều đó, người thuyết minh viên ngoài kỹ năng cần phải tìm hiểu sâu hơn về những câu chuyện lịch sử để truyền đạt rõ ràng cảm xúc đến người tham quan một cách tốt hơn."
Hành trình giữ gìn và lan tỏa giá trị di sản văn hóa chưa bao giờ dừng lại. Từ mảnh đất Côn Đảo thiêng liêng đến trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh năng động, nhịp cầu kết nối giữa quá khứ và hiện tại đang ngày càng bền chặt nhờ sự tâm huyết, sáng tạo của đội ngũ những người làm công tác bảo tồn. Khi mỗi thuyết minh viên thực sự trở thành một người kể chuyện tài hoa, biết tận dụng sức mạnh của công nghệ số để nâng tầm cảm xúc, thì mỗi hiện vật, mỗi di tích sẽ mãi là những "địa chỉ đỏ" sống động, tiếp thêm ngọn lửa tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.




















