Tin tứcSuốt 50 năm, ông lặng lẽ lần theo những thông tin ít ỏi, những địa danh đã thay đổi, những ký ức chiến trường và đặc biệt là những dấu vết còn sót lại dưới lòng đất để tìm kiếm hài cốt những người lính đã hy sinh. Có những nơi, thứ duy nhất còn lại chỉ là vài mảnh xương cốt. Nhưng với ông, đó là manh mối cuối cùng để một người lính được gọi đúng tên và trở về với gia đình.
Bác sĩ Trần Văn Bản sinh năm 1944 tại Hải Phòng. Ông từng chiến đấu tại chiến trường Sài Gòn – Gia Định, trong đó có vùng “đất thép” Củ Chi, sau ông công tác tại Ban Quân y Quân khu Sài Gòn – Gia Định. Với khả năng nhận diện, phân loại các phần xương và đọc những dấu vết còn lại trên hài cốt bằng kinh nghiệm của một bác sĩ quân y và người đã nhiều năm tìm kiếm đồng đội, ngay từ lúc “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được mở ra, bác sĩ Trần Văn Bản ở tuổi 82 đã tình nguyện tham gia với tất cả sức lực và trí tuệ.
Ngày đêm túc trực tại “điểm nóng” công viên Lê Thị Riêng
Khi cơn mưa chiều nặng hạt trút xuống thành phố, tại công viên Lê Thị Riêng, nơi đang cấp tập diễn ra cuộc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, bác sĩ Trần Văn Bản vội vàng trèo lên mặt đất từ hố chôn tập thể thứ 2 đang được đào mở rộng. Tay chân lấm lem bùn đất, ông giục các chiến sĩ trẻ của Đội K71 nhanh chóng che chắn, mang những bộ hài cốt liệt sĩ vừa đào được vào nhà tạm cách đó không xa. Khi những bộ hài cốt yên vị trên bàn khám nghiệm, ông bắt tay ngay vào công việc.
Với kinh nghiệm 50 năm tìm kiếm và trả lại tên cho các liệt sĩ, bác sĩ Trần Văn Bản tỉ mỉ bóc tách từng lớp đất, phân loại từng mảnh xương tìm được, miết từng mảnh đất nhỏ, cố gắng tìm bằng được những chiếc răng còn sót lại trong những bộ hài cốt đã vùi sâu gần 60 năm dưới lòng đất lạnh. Mỗi lần tìm thấy một chiếc răng, ông reo lên vui mừng cùng các chiến sĩ. Bởi vì đây là mẫu phẩm quan trọng nhất cho công tác giám định ADN, mở ra hy vọng tìm được danh tính của các liệt sĩ.
Bác sĩ Trần Văn Bản hướng dẫn các chiến sĩ trẻ thao tác lấy hài cốt lên khỏi mặt đất - Ảnh: Thủy Tiên
Kinh nghiệm của một bác sĩ quân y từng gắn bó với chiến trường giúp ông tiếp cận những di cốt, di vật ấy bằng cả kiến thức chuyên môn và ký ức của một người từng trải qua chiến tranh. Từ những dấu vết nhỏ bé, ông cùng các lực lượng tìm kiếm đang từng bước ghép nối lại câu chuyện về những người đã nằm xuống.
Nghẹn ngào khi phát hiện hài cốt còn dây trói tay chân, đinh đóng vào hộp sọ
Những ngày gần đây, bác sĩ Trần Văn Bản cho biết mình đã có những khoảnh khắc rất yếu đuối, xúc động trong quá trình khám nghiệm, phân tích hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng. Đó là vì ông và các chiến sĩ đã liên tục phát hiện những hài cốt liệt sĩ còn dính dây truyền dịch, xương tay, xương cổ còn dính dây trói chặt, những mẫu xương vai bị bẻ quặt, thậm chí một trường hợp hộp sọ còn dính 3 chiếc đinh lớn. Ông không kìm được nước mắt khi hình dung ra những chiến sĩ trước khi trút hơi thở cuối cùng đã phải chịu sự tra tấn rất tàn nhẫn, để lại một dấu vết đau đớn mà hơn nửa thế kỷ vẫn chưa thể xóa nhòa. Do đó, không điều gì có thể khiến ông bỏ cuộc trong thời điểm này.
Từng có giấy báo tử, gia đình lập bàn thờ và sự trở về bất ngờ
Giữa chiến tranh, những thông tin trên chiến trường có thể bị đứt gãy, một người lính mất liên lạc có thể được xác định là đã hy sinh, để rồi tờ giấy báo tử trở về quê nhà trước cả người lính. Với gia đình bác sĩ Trần Văn Bản, đó là khoảnh khắc mất mát không thể cứu vãn. Còn với ông, đó là một dấu mốc đặc biệt của số phận.
Bác sĩ Trần Văn Bản chia sẻ, ngày ông đột ngột trở về nhà, mẹ ông đến hôm sau vẫn không tin đó là sự thật, bà nhìn di ảnh ông trên bàn thờ đã yên vị từ lâu, rồi liên tục chạm vào ông, miệng cứ hỏi “có phải linh hồn con hiện về?!” Chuyện này đã khiến ông thấu hiểu nỗi đau của những người mẹ, những gia đình hàng chục năm chỉ có thể chờ đợi một cái tên, một phần hài cốt và một ngày người thân thực sự trở về.
50 năm tìm kiếm hài cốt liệt sĩ và đôi chân chưa thể dừng lại
Điều gì đã khiến bác sĩ quân y Trần Văn Bản dành nửa thế kỷ cho những một cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ? Câu trả lời nằm gọn trong ký ức về những đồng đội từng sát cánh cùng ông giữa chiến trường. Khi chiến tranh kết thúc, nhiều người trở về, nhưng cũng rất nhiều người mãi mãi nằm lại nơi núi rừng hoang lạnh.
Năm tháng dần qua, những chiến trường xưa biến đổi, cây cối, nhà cửa, ruộng nương phủ kín những dấu tích, đất đai được cải tạo, nhiều địa điểm không còn nguyên trạng, những người từng biết vị trí chôn cất cũng lần lượt già yếu và mất đi. Cùng với thời gian, những manh mối cuối cùng về nơi nằm lại của các liệt sĩ đứng trước nguy cơ biến mất.
Nửa thế kỷ đi qua, bác sĩ Trần Văn Bản vẫn miệt mài lần tìm những người đồng đội còn vùi trong lòng đất. Một cuộc tìm kiếm bắt đầu từ trong chiến tranh nhưng chưa kết thúc khi chiến tranh đã lùi xa. Với bác sĩ Trần Văn Bản, khó khăn nhất không phải là tìm ra những bộ hài cốt, mà là xác định chính xác người nằm dưới lớp đất ấy là ai.
50 năm là thời gian đủ dài để một thế hệ trưởng thành, một vùng đất thay đổi và những ký ức chiến tranh trở nên xa xôi. Nhưng với bác sĩ Trần Văn Bản, thời gian không phải lý do để dừng lại. Đã tròn 82 tuổi, nhưng mỗi lần có thêm một thông tin mới, một nhân chứng mới, một vị trí nghi vấn hay một dấu vết mới xuất hiện, cuộc tìm kiếm lại được nối tiếp. Đằng sau sự kiên trì ấy không chỉ là trách nhiệm của một người lính, mà còn là tình đồng đội và một lời hứa thiêng liêng có đất trời chứng giám. Ngày nào vẫn còn những người chưa được tìm thấy, ngày đó hành trình của người bác sĩ quân y này vẫn chưa thể khép lại.