Tin tứcVOH xin giới thiệu ý kiến của Luật sư Trương Thị Hòa, Đoàn Luật sư TP.HCM góp ý đối với Chương 2: “Quyền con người, quyền và nghĩa vụ công dân”.
Bản dự thảo sửa đổi HP1992 có 124 Điều, 11 Chương. Chương về Quyền con người, quyền và nghĩa vụ công dân ở vị trí Chương thứ hai, sau Chương I là chương quy định về chế độ chính trị. Nghiên cứu 4 bản HP của nước ta đã được ban hành năm 1946, năm 1959, năm 1980 và năm 1992, chúng ta thấy tại HP 1946, Chương II là chương về quyền và nghĩa vụ, quyền lợi công dân; tại HP 1959, Chương III là chương về quyền lợi và nghĩa vụ cơ bản của công dân; tại HP 1980 và HP 1992, Chương V là chương về quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân. Theo tôi, việc các quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân được xác định vị trí tại chương II trong 11 chương của Bản dự thảo sửa đổi HP 1992 là phù hợp với quan điểm và chủ trương về việc nâng cao việc phát huy và bảo đảm quyền của công dân, bao gồm cả quyền con người đồng thời khẳng định nghĩa vụ của công dân đối với các lĩnh vực trong đời sống của đất nước.
Chương II về quyền con người, quyền và nghĩa vụ của công dân gồm 38 điều (từ Điều 15 đến Điều 52) (trong đó có 05 điều mới (Điều 16, Điều 21, Điều 44, Điều 45, Điều 46) bổ sung về các quyền con người và quyền công dân bao gồm quyền sống, quyền được sống trong môi trường trong lành, quyền xác định dân tộc của mình, quyền hưởng thụ các giá trị văn hóa, tham gia vào đời sống văn hóa. Đồng thời xác định một số nghĩa vụ đó là nghĩa vụ bảo vệ môi trường, nghĩa vụ tôn trọng quyền của người khác, không được lợi dụng quyền con người, quyền công dân để xâm phạm lợi ích quốc gia, lợi ích dân tộc, quyền lợi ích hợp pháp của người khác.
Nội dung của các điều và kỹ thuật lập hiến của chương này đã thể hiện việc làm rõ nội dung quyền con người, quyền công dân; làm rõ trách nhiệm của nhà nước, xã hội trong việc thừa nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Các điều của chương này đã được sắp xếp theo các nhóm quyền về dân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… Kỹ thuật trong việc bố cục các điều của chương này đã làm rõ các nhóm quyền và các biện pháp nhằm để bảo đảm tính khả thi của các quyền con người, quyền công dân.
Theo chúng tôi, để làm rõ hơn các nhóm quyền thì tại khoản 2 Điều 15 cần quy định rõ “quyền con người, quyền công dân về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội chỉ có thể bị giới hạn trong trường hợp thật sự cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức, sức khỏe của cộng đồng” (bổ sung nhóm từ “về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội”).
Khoản 3 Điều 20 cần quy định rõ “công dân có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước và xã hội do hiến pháp và luật quy định” (bổ sung nhóm từ “do hiến pháp và luật quy định”).
Khoản 3 Điều 20 cần quy định rõ “mọi người có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác, có quyền nhận mô, nhận bộ phận cơ thể người theo quy định của luật” (bổ sung nhóm từ “có quyền nhận mô, nhận bộ phận cơ thể người”).
Khoản 2 Điều 33 cần quy định “quyền sở hữu tư nhân và quyền thừa kế được pháp luật bảo vệ” (thay chữ “bảo hộ” thành “bảo vệ”).
Khoản 2 Điều 34 cần quy định “quyền tự do kinh doanh được pháp luật bảo vệ” (thay thế câu “nhà nước bảo hộ quyền tự do kinh doanh”).
Khoản 2 Điều 43 cần quy định “quyền sở hữu trí tuệ được pháp luật bảo vệ” (thay thế câu “được nhà nước bảo hộ”).
Theo tôi, nhìn chung, nội dung các điều của Chương II đã đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ quyền con người, bảo đảm quyền công dân. Các quy định mang tính nguyên tắc và cơ bản về các quyền con người, quyền công dân, nghĩa vụ công dân thể hiện kỹ thuật lập hiến nhằm xác định rõ hiến pháp là đạo luật cơ bản có tính chất ổn định lâu dài. Vấn đề quan trọng là trong quá trình thi hành hiến pháp, các đạo luật có liên quan sẽ cụ thể hóa các quyền và nghĩa vụ của công dân, đồng thời quy định trách nhiệm của nhà nước trong việc bảo vệ quyền con người và bảo đảm quyền công dân được thực thi đầy đủ theo đúng quy định của hiến pháp và các công ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia”.