Tin tứcTại Pháp, bà đã khởi kiện 26 công ty hóa chất của Mỹ nhằm đòi các công ty thừa nhận tác hại của chất độc hóa học họ đã cung cấp cho quân đội Mỹ gây ra cho sức khỏe con người trong chiến tranh Việt Nam những năm 1960-1970.
Nhân kỷ niệm ngày “Vì nạn nhân chất độc da cam 10/08”, phóng viên VOH đã có cuộc trao đổi với bà Trần Tố Nga xung quanh vấn đề này.
Bà Trần Tố Nga với các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam tại Bảo tàng Chứng tích chiến tranh TP.HCM - Ảnh: Tự Trung/TTO
* Thưa bà, là nguyên đơn đơn lẻ đứng ra khởi kiện 26 công ty hóa chất của Mỹ, bà gặp những khó khăn gì?
- Bà Tố Nga: Khó khăn là một mình kiện 26 công ty, lực lượng đã không công bằng. Thứ hai là nguyên nhân của vụ kiện là cái mà các công ty muốn từ chối thành ra đây là một cuộc chiến đấu, trên cơ sở nhân đạo, nhân văn, chiến đấu để thuyết phục đối phương của mình thừa nhận những điều không hay mà họ đã làm cho nhân dân Việt Nam và nhiều người trên thế giới.
* Đã có hai phiên tranh tụng diễn ra tại tòa Đại Hình thuộc vùng Paris (Pháp), bà cho biết kết quả về những phiên tranh tụng đó?
- Bà Tố Nga: Hai phiên tranh tụng đó theo trình tự tố tụng để giải quyết về thụ lý các hồ sơ, thủ tục. Phiên đầu tiên chỉ là các công ty hóa chất đến trình diện, ai mà tự xếp mình vào bên bị, thì trong phiên đầu tiên đã có 18/26 công ty, trong đó có hai công ty lớn nhất về hóa chất, hai công ty này hồi xưa là hai công ty sản xuất chính chất khai hoang để rải xuống chiến tranh Việt Nam. Là hai công ty chưa bao giờ trả lời cho bất cứ vụ kiện nào mà hôm nay họ đã đứng đầu bảng trong số 18 công ty. Điều đó làm cho chúng tôi thấy rằng chúng tôi có thể đi tới được, và việc mình kiện đối phương có quan tâm và tôn trọng luật pháp để trả lời.
Đến phiên tòa thứ hai vẫn là phiên tòa để hoàn tất thủ tục. Đáng lý các bên bị phải nộp luận chứng của họ, nhưng họ không nộp mà tạo ra một sự cố về hồ sơ. Người ta nói rằng, đơn của mình không đủ sức thuyết phục nên tòa đành phải giải quyết việc này, tòa yêu cầu 15/7 tất cả đều phải nộp.
Và phiên thứ ba sẽ diễn ra trong tháng 10, thay vì phiên tranh tụng thì bây giờ phải dừng lại để giải quyết sự cố họ tạo ra. Đây là thủ thuật trong tranh tụng thôi. Cho nên sắp tới hy vọng là đầu năm 2016 có thể có những phiên thật sự đi vào tranh tụng.
* Thưa bà, đã ba lần các nạn nhân da cam/dioxin Việt Nam khởi kiện các công ty hóa chất của Mỹ, nhưng các tòa án của Mỹ vẫn không xem xét đơn vì họ cho rằng các nạn nhân da cam VN chưa đủ chứng cứ chứng minh mối quan hệ giữa chất diệt cỏ mà quân đội Mỹ rải xuống miền Nam Việt Nam làm cho người dân VN bị ảnh hưởng bởi các chất độc hóa học và mắc những căn bệnh quái ác, vậy bà nghĩ rằng những bằng chứng về pháp lý và khoa học mà bà đưa ra có thuyết phục?
- Bà Tố Nga: Ba lần tranh tụng ở Mỹ thì có một điều là các nạn nhân đi mà không có những bằng chứng khoa học để chứng minh rằng trong máu, trong cơ thể họ còn có những dấu tích của chất độc da cam, và đương nhiên là họ kiện ở Mỹ thì theo luật pháp của Mỹ thì có những đặc thù riêng của bên Mỹ cho nên tòa án Mỹ bác bỏ.
Nhưng vụ kiện hiện nay đang tiến hành ở Pháp. Luật pháp của Pháp cho phép luật sư của Pháp bảo vệ công dân của họ bị một nước khác làm hại, có nghĩa là luật pháp của Pháp cho phép luật sư tiến hành một vụ kiện đa quốc gia và đây là một vụ kiện đa quốc gia. Như vậy, đây là hai vụ kiện khác nhau.
Cho đến giờ này, mình không thể nói là mình thắng kiện hay không thắng kiện. Nhưng khi đã có phiên tòa thứ nhất rồi đến phiên tòa thứ hai và còn những phiên tòa khác thì bản thân chúng tôi nghĩ rằng một phiên tòa là chúng tôi đi tới một bước và càng có những phiên tòa như vậy thì dư luận của thế giới đang tập trung ủng hộ và giúp sức mạnh cho vụ kiện của mình.
Tôi nghĩ như thế cũng là một thắng lợi lớn. Đây là một cuộc đấu tranh, dĩ nhiên là bên kia họ từ chối và họ nói rằng tôi không phải là nạn nhân, nhưng có những bằng chứng khoa học chứng minh rằng những căn bệnh tôi đang mang nằm trong danh sách 17 căn bệnh mà chính phủ Mỹ thừa nhận là do hậu quả của chất độc da cam đối với cựu chiến binh của Mỹ. Cho nên chúng ta lấy cái của họ để chứng minh thực tế của mình. Thứ hai là cũng còn các chứng nhân lịch sử, những nghiên cứu khoa học giúp cho chúng ta đi tới, hy vọng rằng cả nhân dân Việt Nam quan tâm, ủng hộ, giúp sức cho các luật sư của Pháp kiên trì và có thể đi tới cùng trong vụ kiện này.
* Bà cùng hai luật sư người Pháp đến Việt Nam, bà cho biết mục đích của chuyến đi lần này?
- Bà Tố Nga: Chuyến đi lần này của hai luật sư người Pháp, trước tiên phải nói là hai luật sư rất trẻ, nhưng trong nhiều năm họ đã bỏ quãng thời gian tuổi trẻ của họ để nghiên cứu, lập hồ sơ khoa học, nghiên cứu chứng cứ và lập hồ sơ để kiện. Tôi muốn mời họ về, đưa họ đi thăm, tiếp xúc hơn nhiều nạn nhân da cam, để về họ có thêm được những kiến thức, những hiểu biết và những tình cảm đối với những con người đang chịu những bất hạnh ghê gớm và lớn nhất, nhưng cũng thấy được lòng can đảm của họ và trên cơ sở như vậy thì những lập luận biện luận của họ sẽ có thêm sức mạnh cả về mặt tình cảm và lý luận để đủ sức thuyết phục bên đối phương là hãy mở mắt ra vì nhân văn, vì con người, nhìn đi để cùng với mình giải quyết một số vấn đề đang không công bằng, đang còn là mối đau rất lớn cho các nạn nhân da cam. Không chỉ là ở Việt Nam mà ở các nước trên thế giới.
* Đến nay, đoàn đã thu thập thêm những chứng cứ gì để phục vụ cho vụ kiện, thưa bà?
- Bà Tố Nga: Vừa rồi tôi đưa họ đi đến Củ Chi, đến đúng nơi mà hồi xưa Mỹ tập trung rải chất độc. Đó là Đồng Dù. Họ thấy ngay những cái mà trên thực địa và họ hình dung ra ngay. Họ tiếp xúc với các cháu ở làng An Phú, tay chân quặt quẹo nhưng vẫn lao động để kiếm sống. Họ đến Củ Chi tiếp xúc với mấy chục người phụ nữ hồi xưa đi du kích, đi chiến đấu và họ cũng đang là nạn nhân. Cho nên những tình cảm và những hình ảnh đó họ sẽ mang về, nó sẽ làm nên sức mạnh và tiếp thêm cái vốn cho hành trình họ đi.
* Bà đánh giá như thế nào về sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế nói chung và người dân nước Pháp nói riêng dành cho vụ kiện?
- Bà Tố Nga: Cộng đồng quốc tế và Việt kiều các nơi hết lòng ủng hộ và người ta cho tôi tình thương, sức mạnh giúp cho tôi đi tới.
* Cảm ơn bà.