Như lời hiệu triệu của non sông

(VOH) Ngày 23/09/1945, chỉ 3 tuần sau khi nước ta tuyên bố độc lập, ở miền Nam, quân Pháp đã nổ súng với âm mưu tái chiếm nước ta một lần nữa. Trước tình thế tấn công bất ngờ của quân Pháp, quân và dân Nam bộ đã nhất tề đứng lên với tâm nguyện “thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”. Trong bối cảnh ấy, đấu tranh trên mặt trận tư tưởng văn hóa, nhất là lời ca tiếng hát có sức cổ vũ, động viên rất lớn đối với quân và dân ta.

Trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, trên mặt trận tư tưởng văn hóa có những tác phẩm bất hủ đã đi vào lịch sử. Nhắc đến lịch sử Nam bộ kháng chiến, không ai có thể quên một bài hát làm rung động lòng người, đó là bài hát “Nam bộ kháng chiến” của nhạc sĩ Tạ Thanh Sơn. “Mùa thu rồi, ngày hăm ba, ta đi theo tiếng kêu sơn hà nguy biến. Rền khắp trời, lời hoan hô, dân phương Nam nhịp chân tiến ra trận tiền”. Khi đất nước lâm nguy, người dân Việt Nam không phân biệt già, trẻ, gái, trai đều nhất loạt làm theo một một mệnh lệnh duy nhất, đó là lời hiệu triệu của non sông. “Tiếng kêu sơn hà nguy biến” trong bài Nam bộ kháng chiến là tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc.

Quân và dân Nam bộ đã đi theo tiếng gọi thiêng liêng ấy mà quên cả thân mình. Khẩu khí oai phong, tinh thần quyết chiến đến cùng với tâm niệm “thà chết tự do còn hơn sống nô lệ” đã được thể hiện rất rõ nét trong bài hát Nam bộ kháng chiến:

“Ta đem thân ta liều cho nước, Ta đem thân ta đền ơn trước…”. Đương đầu với súng đạn của kẻ thù, người dân Nam bộ khi ấy chỉ có “Thuốc súng kém, chân đi không… Nóc với giáo, mang ngang vai” nhưng động cơ chính là “lòng người giàu lòng vì nước”. Nam bộ kháng chiến đã đánh dấu bước “đi trước” của quân và dân Nam bộ trong cuộc chiến đấu đầy gian lao thử thách và cũng rất đáng tự hào.

Theo nhạc sĩ Trương Quang Lục thì trước nay nhiều người vẫn cho rằng bài hát Nam bộ kháng chiến ra đời trong mùa thu năm 1945, nhưng thực chất thì bài hát này được nhạc sĩ Tạ Thanh Sơn sáng tác năm 1946, chính vì thế mở đầu bài hát là câu “Mùa thu rồi ngày hai ba ta đi theo tiếng kêu sơn hà nguy biến”. “Mùa thu rồi”, tức là mùa thu năm trước.

Năm 1946, bài hát Nam bộ kháng chiến ra đời đã tiếp thêm tinh thần chiến đấu, thổi bùng ngọn lửa đấu tranh của lớp lớp thanh niên yêu nước và quần chúng nhân dân bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ.

Về ý nghĩa lịch sử của bài hát Nam bộ kháng chiến, nhạc sĩ Trương Quang Lục, cho biết: "Như chúng ta biết là ngày 23 tháng 9 năm 1945, cùng với quân, dân Nam bộ thì cả nước muôn người như một đứng lên chiến đấu bảo vệ độc lập của Tổ quốc. Bài hát Nam bộ kháng chiến ra đời trong hoàn cảnh là khí thế cả nước đang sôi sục lên đường đánh giặc. Quần chúng, đặc biệt là lớp thanh niên, học sinh, sinh viên đều thuộc nằm lòng bài hát Nam bộ kháng chiến. Âm điệu, lời cả của bài hát này rất đơn giản mộc mạc, nhưng rất chân thành và nhiệt tình, cho nên bài hát dễ dàng đi vào lòng người và sống mãi theo thời gian".

Khi mới ra đời, bài hát Nam bộ kháng chiến đã dõng dạc vang lên khắp các nẻo đường Nam bộ. Từ lời hiệu triệu thiết tha của từng câu từng lời trong bài hát, lớp lớp quân và dân Nam bộ với giáo mác gậy gộc tầm vông đã đứng lên.

Chính bài hát đã khởi phát phong trào xếp bút nghiên lên đường đánh đuổi quân xâm lược của giới học sinh, sinh viên lúc bấy giờ.

Đối với ông Đinh Văn Huệ, hiện ngụ tại quận 10, là lớp thanh niên lên đường trong những Ngày Nam bộ kháng chiến thì bài hát Nam bộ kháng chiến là một kỷ niệm vô cùng sâu sắc. Ông kể: Năm 1945 ông đi bộ đội, với chút kiến thức về âm nhạc khi còn trên ghế nhà trường, khi vào bộ đội, ông được phân công tập hát bài Nam bộ kháng chiến cho bộ đội ở đơn vị và thanh niên ở địa phương. Nhắc nhớ lại những ngày trai trẻ gắn liền với lịch sử Nam bộ kháng chiến và bài hát cùng tên mà ông Đinh Văn Huệ không khỏi xúc động bồi hồi: "Bài hát Nam bộ kháng chiến tôi học thuộc, đi đâu tôi cũng hát và dạy cho anh em bộ đội, thanh niên ở địa phương. Ai cũng thuộc lòng và hát bài hát này. Hát Nam bộ kháng chiến tự hào lắm. “Nóp với giáo mang trên vai nhưng thân trai nào kém oai hùng”.

Bài hát sát với hoàn cảnh của mình, tình cảm và tinh thần sục sôi cách mạng của mình nên bài hát đã trở thành bài hát hằng ngày thúc giục lòng người, thúc gục tinh thần cách mạng của thanh niên lúc bấy giờ".

Với khẩu khí oai phong nhưng rất gần gũi với tâm tư tình cảm của người dân Nam bộ, nhạc điệu hùng dũng tự nhiên, lời lẽ chân chất mộc mạc như phong thái của bà con Nam bộ làm cho bài hát dễ đi vào lòng người và như lời thúc giục mọi người lo cho đất nước cho dân tộc mình trước hiểm họa xâm lược của quân thù.

Bài hát Nam bộ kháng chiến ngay sau khi ra đời đã được phổ biến rộng rãi ở Nam bộ và sau đó lan rộng ra cả nước, tiếp tục sứ mệnh thiêng liêng là cổ vũ động viên quân và dân ta lên đường bảo vệ quê hương.

Sáu mươi mấy năm đã qua đi, bài hát Nam bộ kháng chiến đã được nhiều thế hệ ca sĩ hát, ai thể hiện ca khúc này cũng giữ được khí chất của bài hát, thật tình cảm nhưng cũng thật thiêng liêng.

Ca sĩ Quang Lý - một nghệ sĩ có sở trường thể hiện những ca khúc nhạc truyền thống đã nhiều lần hát bài Nam bộ kháng chiến. Ca sĩ Quang Lý thực lòng chia sẻ: mỗi lần hát lại bài hát, anh lại cảm thấy trái tim mình rạo rực. Anh nói: "Bài hát Nam bộ kháng chiến là một bài hát đã đi vào lịch sử của dân tộc ta. Trong những cuộc kháng chiến từ thời kỳ chống Pháp và chống Mỹ, lòng yêu nước của dân tộc ta lên đến cao trào rất lớn. Từ thời còn đi học ở nhà trường, chúng tôi đã thuộc bài hát này, và bài hát này vang mãi theo tôi cho đến tận bây giờ. Mỗi lần hát lên bài hát này, tôi lại cảm thấy trái tim mình rạo rực theo nhịp đập cũng như hào khí lúc bấy giờ, làm sống dậy trong tôi tình yêu đất nước và hào khí của cha ông. Đó là một ý nghĩa rất lớn của bài hát Nam bộ kháng chiến".

Có thể nói, âm nhạc chính là một vũ khí quan trọng thôi thúc tinh thần đấu tranh của nhân dân ta trong các cuộc chiến chống xâm lăng. Bài hát Nam bộ kháng chiến đã góp thêm cho lịch sử nước nhà một ngọn cờ hiệu triệu, một dấu ấn không chỉ về âm nhạc mà đó là một dấu ấn lịch sử không thể phai mờ.