Thanh tra đi sau tai nạn- Vì sao?

(VOH) - Hiện tại, TP. HCM chỉ có 61 cán bộ thanh tra phải đảm trách cùng lúc nhiều công việc như tài chính, tổ chức, lao động, trẻ em, bình đẳng giới. Phạm vi quán xuyến lên đến trên 100.000 doanh nghiệp với hơn 2 triệu lao động đang làm việc trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Đưa ra con số trên để thấy rằng đó là lý do tại sao công tác thanh tra, kiểm tra tình hình lao động tại các doanh nghiệp trong thời gian quan phải tốn rất nhiều thời gian.

Trong một nền kinh tế phát triển, việc duy trì mối quan hệ bình đẳng trên phương diện pháp luật giữa chủ doanh nghiệp và người làm thuê luôn là yếu tố nền tảng để bảo vệ quyền lợi mỗi bên. Tuy nhiên, thanh tra lao động, lực lượng kiểm tra và giám sát trong lĩnh vực trên đang lại thiếu hụt nhân sự trầm trọng.

Qua những gì Ông Huỳnh Tấn Dũng, Chánh Thanh tra Sở LĐ- TB- XH TP. HCM cho biết thì rõ ràng, điều kiện trên đã tạo một kẽ hở lớn cho các vi phạm về Luật Lao động trong một số doanh nghiệp. Năm 2011, TP. HCM có hơn 1000 vụ tai nạn lao động, gần 1100 người bị nạn trong đó gần 80 vụ gây chết người. Tuy nhiên, con số này mới dựa trên thống kê của hơn 50% doanh nghiệp có gửi báo cáo. Đó là chưa kể có thể có những trường hợp tai nạn lao động chết người nhưng chủ sử dụng lao động bắt tay với gia đình nạn nhân để ém thông tin. Điều đáng nói ở đây là đa số các vụ tai nạn lao động sau khi xảy ra thương vong hoặc thiệt hại tài sản thì lúc đó thanh tra mới “nhập cuộc”. Điều mà có thể hạn chế, giảm thiểu được nếu thanh tra thực hiện đúng phận sự, chức trách, nhiệm vụ là phát hiện sai phạm trước khi tai nạn lao động xảy ra.

Thực tế trên cũng dễ hiểu bởi với con số ít ỏi toàn TP chỉ có 61 thanh tra viên, như vậy mỗi quận huyện chỉ có một hoặc hai thanh tra viên nắm địa bàn. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi thanh tra phải phụ trách hàng trăm doanh nghiệp và hàng nghìn lao động, lại kiêm nhiệm thêm cả công việc thực hiện chính sách đối với người có công, các vấn đề xã hội thuộc lĩnh vực quản lý của ngành lao động, thương binh và xã hội.
Đơn của như ở quận 10, với 15 phường có hơn 4000 doanh nghiệp đóng trên địa bàn nhưng chỉ có một thanh tra viên là chị Huỳnh Thị Lan Hương phải giải quyết toàn bộ công việc trong phạm vi mình quản lí. Có thời gian cao điểm, chị phải làm luôn những ngày nghỉ và chuyện đưa việc về nhà làm là bình thường. Thế nhưng, dù có nỗ lực hoàn thành công việc của mình như thế nào thì với khối lượng công việc phải gánh trên vai, chị Hương cũng thừa nhận là không thể nắm sát sao được với từng đó doanh nghiệp:

Cũng như chị Lan Hương, anh Nguyễn Ngọc Quỳnh-thanh tra viên phụ trách địa bàn Quận Thủ Đức cũng luôn trong tình trạng “cố gắng hết sức mình có thể với công việc” bởi nơi đây tập trung nhiều khu Công nghiệp-khu chế xuất, lại khá phức tạp với số lượng đông là lao động nhập cư. Chưa hết, việc thanh tra, kiểm tra xong một doanh nghiệp lại càng không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đó sẽ không tiếp tục vi phạm.

Có người đã làm phép tính vui với chúng tôi rằng, với ngần ấy doanh nghiệp trên toàn TP, mỗi cán bộ thanh tra để có thể quay vòng kiểm tra lần hai ở bất cứ doanh nghiệp nào cũng cần đến... 70 hoặc 80 năm sau mới hết, nghe thì thật khó tin nhưng đó lại là sự thật. Không những thiếu về số lượng, chất lượng đội ngũ thanh tra cũng có vấn đề như lời thừa nhận của một vị cán bộ ngành thanh tra: “Phải là các kỹ sư, có kinh nghiệm làm việc thì mới hiểu được những quy chuẩn an toàn lao động, từ đó đối chiếu xem doanh nghiệp có thực hiện đúng hay không, sai ở chỗ nào để chỉ cho họ. Nhưng hiện nay thanh tra lao động phần lớn là luật sư, nắm luật rất chắc, nhưng kỹ thuật không rành, trong khi đó hiện chưa có trường đạo tạo chuyên sâu về thanh tra lao động”

Để giảm đi áp lực cho ngành thanh tra thì nhiều năm qua Bộ Lao động thương binh và xã hội đã triển khai đại trà việc phát phiếu đến từng Doanh nghiệp để họ tự đánh giá. Tuy nhiên, “vất vả” cho lực lượng thanh tra là không phải Doanh nghiệp nào cũng “mặn mà” với phương thức này vaà phần đông là cố tình “lờ đi”. Chính vì thế mà năm 2011, Thanh tra toàn TP. HCM phát ra hơn 9000 phiếu kiểm tra đến các Doanh nghiệp nhưng chỉ có 2400 phiếu được gửi về. Làm sao để các Doanh nghiệp hợp tác với lực lượng thanh tra, đó cũng là câu hỏi khó bởi hiện nay những quy định chế tài đối với những vi phạm về an toàn lao động chưa đủ sức răn đe doanh nghiệp cũng khiến cho công tác quản lý lĩnh vực này càng lâm vào thế khó. Chính vì thế mà Ông Huỳnh Tấn Dũng mong muốn:

Sắp tới đây, tuần lễ quốc gia An toàn vệ sinh lao động-Phóng chóng cháy nổ lần thứ 14 dự kiến diễn ra từ ngày 18-24/3/2012 sẽ được phát động trên phạm vi cả nước, nhằm mục tiêu: nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người sử dụng lao động, người lao động đẩy mạnh các hoạt động cải thiện điều kiện lao động tại nơi làm việc. Và dường như đã thành thông lệ, vào những dịp này số vụ tai nạn lao động sẽ được phát hiện nhiều hơn bình thường, bởi do được tăng cường thanh tra, kiểm tra. Nhưng sau buổi lễ ồ ạt ra quân, rồi đâu lại cũng vào đấy, ngành lao động cũng "lực bất tòng tâm" khi lực lượng quá mỏng, mà các ngành khác lại chưa thực sự vào cuộc. Vậy phải làm thế nào hạn chế tai nạn lao động?