Tin tứcNăm 2014 cũng là dịp kỷ niệm 25 năm Liên hợp quốc ký Công ước về quyền trẻ em và 25 năm phát động tháng hành động vì trẻ em tại Việt Nam. Ngoài kết quả đạt được như giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh, khám chữa bệnh miễn phí cho trẻ em dưới 6 tuổi; phổ cập mẫu giáo 5 tuổi, giáo dục tiểu học, trung học cơ sở; xóa mù chữ… thì song song đó, áp lực trong đời sống gia đình và xã hội cũng ngày càng gia tăng. Tình trạng ly hôn, ly thân dẫn đến các sang chấn tâm lý ở trẻ em và người lớn; rồi bỏ mặc trẻ em, nảy sinh các hành vi ngược đãi, xâm hại tình dục, bạo lực, bóc lột trẻ em hoặc trẻ em vi phạm pháp luật...
Trước thực trạng đó, các quy định về việc bảo đảm thực hiện quyền trẻ em vẫn mang tính định hướng và chưa cụ thể, dẫn đến việc nhận thức và tổ chức triển khai thực hiện ở các cấp còn gặp nhiều khó khăn. Đây cũng là nội dung trao đổi giữa phóng viên Phương Dung với ông Trần Công Bình - Chuyên viên Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc nhân Tháng hành động vì trẻ em.
* Thưa ông, ông có đánh giá như thế nào về việc thực hiện hiện Quyền trẻ em ở Việt Nam trong những năm gần đây?
- Ông Trần Công Bình: Nhìn chung trong những năm vừa qua, việc thực thi quyền trẻ em ở Việt Nam đã đạt được những thành quả đáng khích lệ. Trong đó có lĩnh vực xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý về các chính sách, các chương trình hành động để đảm bảo quyền trẻ em trong cả 4 nhóm quyền, về giáo dục, phát triển về bảo vệ sự tham gia của trẻ em. Nhiều trẻ em có hoàn cảnh khó khăn được chăm sóc y tế, giáo dục và trẻ em gái cũng được hưởng các quyền bình đẳng như trẻ em trai. Các đội ngũ làm công tác này cũng được trang bị các kiến thức tăng cường thêm về năng lực để phát huy vai trò của mình về chăm sóc và giáo dục trẻ em.
* Qua đó ông thấy ở Việt Nam Quyền trẻ em đã thực hiện còn những tồn đọng hay vướng mắc gì không?
- Ông Trần Công Bình: Mặc dù có các kết quả đáng khích lệ, tuy nhiên cũng gặp nhiều khó khăn, thách thức trong cuộc sống, đặc biệt là về thực trạng xâm hại, bạo hành, ngược đãi và sao nhãng, nhất là việc thực thi Quyền trẻ em vẫn còn nhiều bất cập cho nên một số trẻ em liên quan đến các vùng miền hoặc các dân tộc khác nhau, hoặc là thực thi quyền trẻ em ở các khu vực cũng có khác biệt, nên quyền của các em chưa được thực hiện một cách đầy đủ.
* Dựa trên kinh nghiệm một số nước và thế giới để thực thi quyền trẻ em tốt theo ông phải dựa vào yếu tố nào?
- Ông Trần Công Bình: Để đảm bảo tất cả quyền trẻ em được tôn trọng và thực thi thì: thứ nhất là hoàn thiện các khung về chính sách và pháp luật của Việt Nam, đặc biệt liên quan đến trẻ em để đảm bảo làm sao các chính sách, các luật pháp để chúng ta đảm bảo thực thi quyền của trẻ em.
Thứ hai là cố gắng đạt được sự hài hòa với các công ước quốc tế và phù hợp với văn hóa của Việt Nam; củng cố bộ máy xác định rõ vai trò của các Bộ ngành liên quan để phát huy cao nhất năng lực cam kết và trách nhiệm giải trình trong việc thực thi trong các lĩnh vực ban ngành cụ thể. Tăng cường sự phối hợp liên ngành một cách chặt chẽ và hiệu quả hơn nữa ở các cấp độ khác nhau trong việc hoàn thiện các chính sách cũng như việc thực thi chính sách và pháp luật ở cấp địa phương, cấp cơ sở.
Điểm thứ ba nữa là đảm bảo thực hiện một cách hiệu quả nhất việc thực thi các chính sách, luật pháp để đảm bảo rằng các quy định chính sách về mặt luật pháp đi vào thực tế một cách hiệu quả, tăng cường thêm về đội ngũ nhân sự cả về số lượng cũng như về mặt chuyên môn, nghiệp vụ. Và quan trọng hơn đó là phân bổ thêm về nguồn lực và ngân sách cho công tác bảo vệ trẻ em để đảm bảo có nguồn lực tương đối đầy đủ để chúng ta có thể triển khai các chương trình về an sinh phúc lợi cũng như là bảo vệ trẻ em một cách hiệu quả. Công tác giám sát việc thực thi quyền trẻ em cũng là một trong những đòi hỏi rất quan trọng và thiết thực.
* Ông có đánh giá như thế nào về các dịch vụ thiết yếu trẻ em tại các vùng miền khác nhau tại Việt Nam?
- Ông Trần Công Bình: Nhìn chung chúng ta thấy rằng các dịch vụ cơ bản ở Việt Nam chúng ta đã triển khai khá tốt cả về độ phủ, cả về chất lượng các dịch vụ về y tế, về chăm sóc sức khỏe, cả về giáo dục. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển nhanh, mạnh như vậy thì cái khoảng cách tiếp cận các dịch vụ này thì càng ngày càng có những khoảng chênh lệch ở các vùng miền cũng như ở các nhóm xã hội khác nhau.
Cho nên chúng ta cần quan tâm làm sao đảm bảo có sự công bằng, bình đẳng trong việc tiếp cận các dịch vụ này. Thứ hai là các dịch vụ chuyên biệt trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em thí dụ như các dịch vụ về phát hiện sớm, có những can thiệp ngăn chặn các vụ việc về xâm hại, ngược đãi với trẻ em, hoặc là khi có các trường hợp bị xâm hại, ngược đãi, bạo hành thì chúng ta sẽ có các dịch vụ can thiệp, bảo vệ, trợ giúp về phòng ngừa, can thiệp bảo vệ, cũng như hỗ trợ, trợ giúp để vượt qua các khó khăn hoặc là tái hòa nhập khi rơi vào hoàn cảnh khó khăn, đặc biệt.
* Vậy hiện tại và sắp tới đây Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc có những dự án gì sẽ được thực hiện tại Việt Nam? Đặc biệt là với trẻ bị thiệt thòi (lang thang cơ nhỡ, khuyết tật, trẻ vùng sâu vùng xa…), thưa ông?
- Ông Trần Công Bình: Hiện nay, UNICEF đang phối hợp với các cơ quan, bộ ngành triển khai chương trình hợp tác quốc gia với Chính phủ Việt Nam trong vòng 5 năm. Trong chương trình này thì có hai mảng hoạt động lớn, một là ở cấp quốc gia hai là ở cấp địa phương hoặc là cấp các tỉnh thành.
Cấp quốc gia thì UNICEF tiếp tục hỗ trợ Chính phủ Việt Nam hoàn thiện các khung pháp luật, các chính sách liên quan đến quyền thực thi của trẻ em.
Ở các cấp tỉnh thành thì hiện nay UNICEF đang hỗ trợ cho 8 tỉnh thành phố trong cả nước với tên gọi của chương trình là “Tỉnh bạn hữu trẻ em” với mục tiêu tăng cường năng lực cho chính quyền địa phương, các sở ban ngành để đảm bảo việc hỗ trợ, triển khai các mô hình, các can thiệp ở cấp cộng đồng để phát huy vai trò cũng như nguồn lực của cộng đồng để đảm bảo tất cả trẻ em nhất là trẻ em dễ bị tổn thương có thể tiếp cận và được chăm sóc. Bảo vệ để các quyền của trẻ em được tôn trọng và được thực thi một cách tốt nhất trong khả năng của từng địa phương.
* Xin cám ơn ông!