Tin tứcLuật được kỳ vọng sẽ mở ra một giai đoạn phát triển mới cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam, với loạt cơ chế đột phá, khuyến khích đầu tư, mạo hiểm và “cởi trói” cho tư duy đổi mới.
Hạ tầng và trung tâm nghiên cứu chất lượng cao là trọng tâm đầu tư
Luật xác lập rõ Nhà nước sẽ đóng vai trò kiến tạo trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, với định hướng đầu tư phát triển hạ tầng khoa học công nghệ hiện đại. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, trung tâm nghiên cứu công nghệ trình độ cao và đẩy mạnh kết nối giữa viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học và doanh nghiệp.
Các cơ sở giáo dục đại học sẽ được phát triển thành trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, vừa đào tạo nhân lực chất lượng cao vừa đóng vai trò là đầu mối chuyển giao công nghệ. Những khu vực khó khăn như vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo cũng được ưu tiên đầu tư nhằm đảm bảo sự phát triển đồng đều của hoạt động nghiên cứu trên cả nước.
Cơ chế khuyến khích mạo hiểm: Chấp nhận rủi ro, loại trừ trách nhiệm
Một trong những điểm mới quan trọng nhất của luật là quy định về chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng khoa học công nghệ. Tổ chức, cá nhân nếu thực hiện nhiệm vụ khoa học đúng quy trình, không gian lận hay vi phạm pháp luật, sẽ được miễn trách nhiệm hành chính, dân sự thậm chí không phải hoàn trả kinh phí nếu kết quả không đạt.
Luật còn cho phép miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự trong các trường hợp rủi ro xảy ra khi nghiên cứu và triển khai công nghệ. Đây là bước đi chưa từng có tiền lệ, mở đường cho nghiên cứu mạo hiểm, đổi mới đột phá. Chính phủ sẽ ban hành chi tiết tiêu chí và quy trình đánh giá những rủi ro được chấp nhận.
Doanh nghiệp là trung tâm của đổi mới sáng tạo
Luật khẳng định doanh nghiệp là hạt nhân của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nhà nước sẽ hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đổi mới công nghệ, làm chủ công nghệ lõi, thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu.
Các lĩnh vực có khả năng tạo đột phá, mang tính chiến lược như AI, vật liệu mới, công nghệ sinh học sẽ được ưu tiên đầu tư và nguồn lực. Luật cũng mở đường cho thử nghiệm chính sách đổi mới thông qua các sandbox (thử nghiệm có kiểm soát), đồng thời đưa ra cơ chế tài chính riêng để khuyến khích đầu tư mạo hiểm.
Luật quy định nhiệm vụ khoa học và công nghệ được áp dụng cơ chế khoán chi cả theo phần hoặc đến sản phẩm cuối cùng. Điều này cho phép tổ chức chủ trì được quyền tự chủ trong phân bổ, điều chỉnh các khoản mục chi, sử dụng kinh phí hiệu quả và linh hoạt hơn.
Trường hợp khoán đến sản phẩm cuối cùng, đơn vị chủ trì có thể quyết toán theo tổng kinh phí thực hiện, không cần chi tiết từng hạng mục. Trường hợp khoán từng phần, họ vẫn được toàn quyền sử dụng kinh phí trừ một số khoản đặc thù như mua sắm tài sản lớn hoặc công tác nước ngoài.
Tổ chức chủ trì cũng được phép thuê chuyên gia trong và ngoài nước theo thỏa thuận thị trường, miễn là sử dụng đúng mục đích và lưu trữ chứng từ đầy đủ để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát.
Luật nhấn mạnh mọi hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải phục vụ trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội, tăng năng suất lao động và thúc đẩy tăng trưởng bền vững, bao trùm. Nhu cầu thị trường và thực tiễn cuộc sống là định hướng trọng tâm để xác lập nhiệm vụ nghiên cứu.
Lần đầu tiên luật hóa chính sách thu hút nhân tài trong và ngoài nước với cơ chế ưu đãi trọng dụng linh hoạt, minh bạch. Nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao sẽ được đào tạo bài bản nhằm phục vụ các mục tiêu chiến lược quốc gia.
