028.38225933 (Hotline) - 028 3822 1188 (FM 95.6) - 028 38291 357
icon-radio-fm-999-mhz
logo-voh-radio-online
Điện thoại: 028.38225933 - 028.38225934
Đường dây nóng bạn nghe đài: 028.3891 357 - 0948747571

Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 tại Sài Gòn năm 1945

(VOH) - Cách đây 70 năm, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân cả nước đồng loạt vùng dậy, tổng khởi nghĩa, giành chính quyền về tay nhân dân, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á.

Nhân dân Sài Gòn nổi dậy giành chính quyền ngày 25/8/1945 (Ảnh: TƯ LIỆU)

Trong những ngày hừng hực khí thế cách mạng ấy, cậu thiếu niên Nguyễn Trọng Xuất - lúc đó chỉ mới 14 tuổi, đã hòa cùng nhân dân và lực lượng cách mạng tại Sài Gòn vùng lên giành lại chính quyền, giành lại hai tiếng thiêng liêng “độc lập, tự do”.

Thời gian trôi qua, lớp người từng chứng kiến thời khắc lịch sử trọng đại 70 năm trước giờ chẳng còn mấy ai, nhưng với những người còn sống như ông Nguyễn Trọng Xuất thì hồi ức xúc động năm xưa vẫn còn vẹn nguyên như ngày nào.

Trong những ngày cả nước hân hoan chào mừng 70 năm Cách mạng Tháng Tám – Quốc khánh 2/9, phóng viên VOH đã có dịp gặp gỡ và trò chuyện cùng ông Nguyễn Trọng Xuất – nguyên Phó ban Ban Tuyên huấn Khu ủy Sài Gòn - Gia Định, Phó chủ nhiệm CLB Truyền thống kháng chiến TPHCM về khí thế sục sôi của nhân dân đô thành Sài Gòn năm ấy.

* Cách mạng muốn thành công ngoài đường lối đúng đắn phải có lực lượng thực hiện, vậy quá trình chuẩn bị lực lượng đấu tranh trong Cách mạng tháng Tám tại Sài Gòn lúc bấy giờ đã được tổ chức ra sao, thưa ông?

- Ông Nguyễn Trọng Xuất: Trước Cách mạng tháng Tám, cái khó của chúng ta là thời cơ đã có nhưng lực lượng khởi nghĩa còn khó khăn, bởi sau Nam Kỳ Khởi Nghĩa năm 1940, cơ sở cách mạng bị địch khủng bố nên không còn. Cho nên sáng tạo nhất của Xứ ủy lúc đó là “tương kế tựu kế”, Nhật Bản đề nghị chúng ta xây dựng một lực lượng thanh niên để làm hậu thuẫn chính trị. Thế nhưng chúng ta lại xây dựng lực lượng thanh niên do chính chúng ta lãnh đạo. Đó là tổ chức “Thanh niên tiền phong” do đồng chí Phạm Ngọc Thạch làm thủ lĩnh, được xây dựng từ tháng 5/1945.

Chỉ trong 3 tháng, tại Nam Kỳ đã có 1,2 triệu thanh niên tham gia tổ chức, riêng tại Sài Gòn là 200.000 người. Với lực lượng như vậy, chúng ta đã đào tạo trở thành một lực lượng xung kích để sẵn sàng nổi dậy khi thời cơ tới. Ngày 14/8/1945, Nhật Hoàng đầu hàng thì ngày 15/8, chúng ta đã họp lại để chuẩn bị tổng khởi nghĩa. Ngày 24/8, khởi nghĩa thành công ở Sài Gòn.

* Nằm trong lực lượng cách mạng và cũng là người dân Sài Gòn, ông cho biết rõ hơn về không khí của đêm khởi nghĩa và tâm trạng chung của nhân dân vào thời khắc lịch sử đó?

- Ông Nguyễn Trọng Xuất: Đêm 24/8 là đêm khởi nghĩa thì ngày 25/8 là ngày biểu dương lực lượng của hơn 1 triệu người. Có thể nói đây là cuộc biểu dương lực lượng lớn nhất từ trước đến nay. Mặc dù dân số Sài Gòn lúc ấy chỉ khoảng 500.000 người thôi nhưng nhân dân lao động và đồng bào các tỉnh xung quanh kéo về thành phố, tạo nên sức mạnh quần chúng rất lớn.

Lúc đó tâm trạng của một người dân gần một thế kỷ bị nô lệ bây giờ bỗng nhiên giành được chính quyền về tay mình, từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước - vui sướng đó không thể nào mô tả hết được ! Cả ngày người ta cứ kéo nhau đi trên đường phố, đi trên đất nước mà mình làm chủ. Bà con nói: chỉ cần ngồi trên bậc thềm đá của Tòa Đô chánh cũng thấy sướng rồi ! Khi Ủy ban Hành chánh lâm thời Nam Bộ - do nhà cách mạng Trần Văn Giàu lúc đó làm chủ tịch - ra trước lễ đài để công bố danh sách của Ủy ban thì được hàng triệu người hoan hô nhiệt liệt. Có thể nói đó là không khí chưa từng có ở Sài Gòn!

* Sau khi giành được chính quyền, nhân dân thành phố chào đón ngày 2/9 trong bối cảnh như thế nào, thưa ông?

- Ông Nguyễn Trọng Xuất: Sau ngày giành độc lập, cả nước tổ chức nghe Tuyên ngôn độc lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc từ Hà Nội, tuyên bố với thế giới và trong nước là dân tộc ta đã hoàn toàn giành được tự do, độc lập. Ngày 2/9 tại Sài Gòn, chúng ta cũng dự định bắt làn sóng của Đài Bạch Mai (Đài Tiếng nói Việt Nam) ở Hà Nội, nhưng do tín hiệu yếu nên không bắt sóng được. Chủ tịch Trần Văn Giàu phải đứng ra nói thay ý nghĩa của ngày 2/9. Người dân Sài Gòn, người dân Nam Bộ coi lời tuyên ngôn đó như lời thề độc lập. Cho nên khẩu hiệu giăng ngang trước lễ đài là “Độc lập hay là chết!”.

Lễ độc lập đó trở thành một ngày đáng nhớ vì nó khắc ghi trong lòng của nhiều thế hệ Việt Nam, hết thế hệ này nối thế hệ khác. Tất nhiên địch không từ bỏ âm mưu cướp nước ta lần nữa, nên vào ngày 2/9/1945, chúng núp trên lầu Jean Compte (nay là Diamond Plaza) bắn xuống đoàn diễu hành làm chết và bị thương khoảng hơn 40 người. Thế nhưng điều đó cũng không làm cho cuộc diễu hành bị hoảng loạn, sau đó chúng ta ngay lập tức xông lên bắt sống bọn phá hoại.

* Đã 70 năm trôi qua cùng nhiều biến thiên của lịch sử, bản thân ông có suy nghĩ gì về sức mạnh từ lòng yêu nước của nhân dân ta trước các kẻ thù xâm lược?

- Ông Nguyễn Trọng Xuất: Cho đến giờ nghĩ đến ngày Quốc khánh vẫn là một niềm tự hào và thiêng liêng. Tự hào vì mình thấy sức mạnh của nhân dân khi đã trở thành người chủ đất nước thì hoàn toàn khác hẳn thời còn vận động cách mạng. Và ngay sau đó kháng chiến nổ ra, sức mạnh đó đã trở thành sức mạnh của các thế hệ người Việt Nam nối tiếp nhau để giữ trọn lời thề của mình. Cho nên, đối với người Việt Nam, dẫu là thế hệ đi trước hay thế hệ trẻ hiện nay đều cùng một suy nghĩ, đó là khi đã yêu nước thì chúng ta sẽ thề đem sinh mạng, đem những gì quý nhất của cuộc đời mình để bảo vệ đất nước.

* Cám ơn ông !

Quỳnh Anh