Tin tứcTại TPHCM, rất nhiều trẻ em đang phải lao động với mức giá nhân công hết sức thấp, trong một môi trường và điều kiện không đảm bảo, các em luôn đối mặt với nguy cơ bị bóc lột sức lao động như trường hợp của em Phan Thị Ly tại một cơ sở may ở quận Tân Phú.
Ly từ Huế vào TP khi chưa tròn 14 tuổi, mẹ mất lúc em mới chào đời được vài ngày tuổi, ba bỏ đi lấy vợ khác. Em được bà ngoại nuôi dưỡng. Nhưng nay bà già yếu nên em phải nghỉ học. Có người quen giới thiệu vào TP tìm việc, họ nói tới bến xe sẽ có người đón rồi đưa vào làm trong một xưởng may tư nhân. Vậy là Ly bắt đầu công việc mà không có hợp đồng nào ngoài mức lương 2,1 triệu đồng/tháng: “Học tới lớp 7 rồi nghỉ đi Sài Gòn làm việc, những hôm hàng ế thì làm tới 10 giờ nghỉ, còn hàng đắt có khi làm tới sáng mới được nghỉ. Vì đây là cơ sở tư nhân chứ không phải công ty. Ở trong đây suốt ngày chỉ biết làm việc và làm việc, thời gian nghỉ ngơi cũng không có”
Trường hợp của em Nguyễn Thị Mỹ Lan, từ Bình Thuận vào TPHCM năm 13 tuổi, ban đầu em làm việc cho cơ sở may tư nhân đến năm 14 tuổi em mượn giấy tờ của một người quen để xin vào làm việc tại khu công nghiệp Singapore: “Mới 14 tuổi mà làm giấy tờ 19 tuổi, chứng minh cũng mượn của người ta rồi dán hình vô vậy thôi. Em cũng mới chuyển qua làm công ty còn trước đó em làm tư nhân thì không có ký hợp đồng lao động, không có bảo hiểm, không có gì hết chỉ làm rồi ăn theo lương tháng vậy thôi, với lại họ thấy nhà mình hoàn cảnh khó khăn nên họ cũng cho mình làm”.
Tương tự, Nguyễn Duy, quê ở tỉnh An Giang, em đang khuân vác rau củ, trái cây tại chợ đầu mối Thủ Đức khi trời còn chưa sáng. Nhìn dáng vẻ gầy còm đen nhẻm, không ai nghĩ rằng em năm nay đã 14 tuổi. Duy cho biết, em lên phụ bán trái cây cho cha mẹ từ năm 11 tuổi. Sau đó nhờ nhanh nhẹn, Duy được nhiều người thuê khuân vác hộ, chủ yếu là trái cây, rau củ. Mỗi ngày, em làm việc từ 6 đến 7 giờ: “Hồi trước con học lớp 5 là con đã lên đây, giờ đã được 3 năm nay rồi. Gia đình nghèo, lấy tiền đâu cho con đi học. Con làm cam, khiêng cho mọi người bán, mỗi đợt gỡ mấy chục, cũng bê được mỗi lần hai chục ký. Ai cũng nói con 10 tuổi, nhưng con 14 tuổi rồi. Con chả có mong muốn gì. Giờ con chỉ mong kiếm được thật nhiều tiền để cha mẹ cất được cái nhà, mà giờ làm được bao nhiêu ăn bấy nhiêu”
Tại nhiều khu chợ đầu mối về thực phẩm, chợ đêm, số trẻ em tham gia lao động sớm khá nhiều, trong khi việc thanh tra, kiểm tra, xử phạt các hành vi sử dụng trẻ em vào các công việc vượt quá sức lao động của trẻ chưa chặt chẽ.
Ảnh minh họa - Nguồn: LĐO
Về vấn đề này, Luật sư Trần Văn Triều – Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật thuộc Liên đoàn Lao động TPHCM, cho biết: Cấm thì rất khó, vì đặc thù kinh tế của Việt Nam nhất là khu vực nông thôn còn nghèo đói, các em không có điều kiện đi học và muốn đi làm thêm phụ giúp gia đình: “Làm giả hồ sơ là một hình thức làm trái quy định pháp luật, điều này rất nguy hiểm nếu người lao động dưới 15 tuổi. Mặt khác, các chế độ chính sách cho người lao động cũng không được đảm bảo. Ví dụ BHXH đóng tên của người đó thì sau này đâu có được hưởng vì không có CMND. Đồng thời sức khỏe không đảm bảo và cũng phải có người bảo hộ đứng ra cam kết cho trẻ làm việc phù hợp với sức khỏe, thể trạng của trẻ. Không được phép làm thêm giờ, kể cả ban đêm thì Luật cũng quy định rất rõ”
Có thể thấy việc trẻ em phải lao động sớm đã và đang để lại hậu quả nặng nề, ảnh hưởng đến sự phát triển hài hòa của trẻ em, tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế, xã hội, nhất là chất lượng của nguồn nhân lực trong tương lai. Bà Nguyễn Thành Phụng, Trưởng Phòng Bảo vệ và Chăm sóc Trẻ em - Sở Lao động Thương binh và Xã hội TP cho biết: Do nhận thức của gia đình các em và chính các em, cũng như người sử dụng lao động còn hạn chế, thiếu hiểu biết về pháp luật, chính sách liên quan đến lao động trẻ em vì vậy vấn đề lao động trẻ em vẫn còn là thách thức: “Thành phố cũng đã phối hợp chặt chẽ với các tỉnh, thành phố nơi trẻ đi, để đưa trẻ lao động sớm trở về với gia đình. Đồng thời có sự phối hợp tạo điều kiện cho trẻ tiếp tục đi học, kể cả học văn hóa và học nghề. Đồng thời cũng kiến nghị với Bộ chỉ đạo cho các tỉnh, thành phố phối hợp đồng bộ, có những giải pháp để giúp cho gia đình của những trẻ nơi địa phương trẻ đi, được ổn định kinh tế tại quê nhà một cách bền vững”
Theo khảo sát của Cục Bảo vệ và Chăm sóc trẻ em, độ tuổi bắt đầu làm việc của trẻ em Việt Nam khá sớm. Trong số gần 1,8 triệu lao động trẻ em, thì độ tuổi từ 12 đến 13 tuổi chiếm đến 68%. Khoảng 70% lao động trẻ em là ở vùng nông thôn; 16% làm việc trong ngành xây dựng, chế tạo; 17% làm việc trong ngành dịch vụ. Điều đáng buồn hơn nữa khi tỷ lệ trẻ em bị thất học vẫn còn rất cao. Cụ thể, trong số trẻ em được khảo sát, có tới 52% trẻ đã từng đi học; 45% đang đi học và gần 3% chưa bao giờ được cắp sách đến trường. Nguyên nhân chủ yếu là do điều kiện kinh tế còn khó khăn.
Theo ông Nguyễn Trọng An – Nguyên Phó Cục trưởng Cục Bảo vệ và chăm sóc trẻ em, cho rằng: “Để làm tốt việc này phải tăng cường tuyên truyền, giáo dục để cho các bậc cha mẹ biết rằng trẻ em cần phải học hành, sự phát triển tâm sinh lý phải phù hợp, không nên vì lý do kinh tế gia đình mà chúng ta khai tăng tuổi như thế. Đặc biệt là phải có sự thanh tra giám sát không để trẻ em phải tham gia lao động trong điều kiện nặng nhọc, độc hại hoặc trường hợp khai khống, man trá như hiện nay”.
Theo Thứ trưởng Bộ Lao động Thương binh Xã hội Doãn Mậu Diệp, để nâng cao năng lực phòng ngừa và giảm thiểu lao động trẻ em cần sự tham gia tích cực của tất cả các ban ngành, gia đình, cộng đồng, doanh nghiệp, công đoàn, các tổ chức xã hội: “Rút ngắn thời gian làm việc của trẻ em, đừng biến trẻ em đang làm việc trở thành lao động trẻ em. Cần tăng cường sự giảm sát của xã hội. Cũng phải tổ chức cơ sở dữ liệu điều tra khảo sát, để đưa ra bằng chứng cụ thể của Chính phủ, cách doanh nghiệp, tổ chức nỗ lực thực sự giảm thực sự lao động trẻ em”
Trẻ em là đối tượng chưa biết tự bảo vệ mình, dễ bị lợi dụng và bóc lột sức lao động. Các cơ quan quản lý nhà nước cần trang bị cho trẻ em những kỹ năng tự bảo vệ bản thân; trợ giúp gia đình có trẻ em tham gia lao động trái quy định của pháp luật về kiến thức, kỹ năng, tay nghề để ổn định sinh kế, tăng thu nhập; hỗ trợ người sử dụng lao động tại các cơ sở sản xuất kinh doanh cải thiện điều kiện làm việc, tạo việc làm phù hợp với độ tuổi của trẻ em, có biện pháp chế tài mạnh mẽ, tăng cường trách nhiệm đối với việc sử dụng lao động là trẻ em. Đồng thời, có những chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững ở vùng nông thôn, để hạn chế việc trẻ em bỏ học tham gia lao động sớm.