Tin tứcTheo Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Trần Hồng Minh, luật lần này thiết kế các chính sách đặc thù, được quy định riêng tại Mục 2, Chương II và chỉ áp dụng đối với các dự án đường sắt quan trọng quốc gia hoặc các dự án do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư.
Chính phủ cũng đã rà soát kỹ lưỡng để đảm bảo dự thảo không xung đột với các luật mới được ban hành hoặc đang được Quốc hội xem xét trong kỳ họp này. Điều này giúp tăng tính đồng bộ, thống nhất, tránh chồng chéo pháp luật một vấn đề thường xuyên gây vướng mắc cho các dự án hạ tầng lớn.
Ưu đãi đầu tư, mở cửa cho khu vực tư nhân
Một trong những điểm đột phá của Luật là việc khuyến khích đầu tư tư nhân vào lĩnh vực đường sắt. Dự thảo quy định rõ về việc huy động vốn ngoài nhà nước, cho phép áp dụng phương thức đối tác công - tư (PPP) hoặc đầu tư trực tiếp.
Nhà nước sẽ chịu trách nhiệm về chi phí giải phóng mặt bằng, hỗ trợ tái định cư và phần chi phí này không tính vào tỷ lệ vốn nhà nước trong dự án PPP. Cách làm này được đánh giá là “cởi mở”, tạo hấp dẫn cho nhà đầu tư và thể hiện quyết tâm thúc đẩy kinh tế tư nhân theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW của Trung ương.
Để kiểm soát rủi ro, Điều 24 của Luật được chỉnh lý theo hướng siết chặt điều kiện chuyển nhượng dự án đầu tư, nhằm tránh thất thoát tài sản công và đảm bảo an ninh quốc phòng.
Rút gọn quy hoạch, “gỡ vướng” thủ tục pháp lý
Luật mới cũng điều chỉnh mạnh mẽ quy trình phê duyệt và điều chỉnh quy hoạch đường sắt. Thẩm quyền phê duyệt quy hoạch mạng lưới được phân cấp từ Thủ tướng cho Bộ trưởng Bộ Xây dựng, tạo sự linh hoạt và phân quyền đúng tinh thần cải cách của Đảng.
Điểm mới đáng chú ý là nếu một dự án đã được duyệt theo quy hoạch mạng lưới đường sắt nhưng lại lệch với các quy hoạch khác thì vẫn được phép triển khai mà không phải chờ điều chỉnh quy hoạch chồng lấn. Các quy hoạch khác sẽ phải cập nhật sau để đảm bảo đồng bộ.
Một trong những nút thắt thường xuyên khiến dự án đội vốn, chậm tiến độ là công tác giải phóng mặt bằng. Luật mới cho phép tách riêng dự án bồi thường, tái định cư thành một dự án độc lập do UBND cấp tỉnh quyết định và được chỉ định thầu.
Điểm này giúp tăng tốc quá trình chuẩn bị dự án, tương tự như quy định của Luật Đầu tư công và Luật Đấu thầu, nhưng linh hoạt hơn về thời điểm quyết định tách dự án có thể thực hiện sau khi được phê duyệt chủ trương đầu tư.
Tiếp thu ý kiến của đại biểu, Luật đã giới hạn quyền của đơn vị tư vấn trong hợp đồng xây dựng vốn trước đây có nguy cơ dẫn tới lạm quyền và tăng chi phí. Quyền quyết định của nhà tư vấn sẽ không áp dụng toàn diện mà chỉ áp dụng với 3 điều khoản trong bộ điều kiện mẫu FIDIC (hợp đồng quốc tế).
Trách nhiệm của chủ đầu tư được tăng cường nhằm đảm bảo kiểm soát chặt chẽ chất lượng và giá thành dự án.
Quy định chuyển tiếp linh hoạt, tránh gián đoạn dự án
Để đảm bảo không làm gián đoạn các dự án đang triển khai, Chính phủ chỉ đạo bổ sung quy định chuyển tiếp linh hoạt với các trường hợp đã được quyết định chủ trương đầu tư trước ngày Luật có hiệu lực. các quy định đánh giá an toàn hệ thống cũng được rà soát và đưa vào khung chuyển tiếp để tránh xáo trộn pháp lý.
Luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 và một số điều khoản đặc biệt được áp dụng từ 1/1/2026. Đây là cách tiếp cận “thận trọng nhưng quyết liệt”, đảm bảo vừa thực thi hiệu quả vừa không tạo cú sốc hành lang pháp lý cho các địa phương, bộ ngành và nhà đầu tư.
