Tin tứcTại Hội thảo về xác minh, kết luận thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực Nghĩa trang Đô Thành (nay là khu vực Công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TPHCM), do Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tổ chức sáng 8/6, Bộ Quốc phòng nhất trí với các kiến nghị về việc sử dụng phương tiện hiện đại GPR (radar xuyên đất) để thăm dò các rãnh mộ và khoan thăm dò lấy mẫu kiểm tra.
Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, tại khu vực Sài Gòn – Gia Định, các trận chiến diễn ra quyết liệt, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã kiên trung bám trụ và anh dũng hi sinh. Sau các trận giao tranh khốc liệt ấy, chính quyền ngụy đã thu dọn chiến trường, thu gom hài cốt các chiến sĩ của chúng ta và tiến hành chôn cất tập thể. Sau ngày đất nước thống nhất, từ năm 1978 đến năm 1983, Nghĩa trang Đô Thành (Chí Hòa – Sài Gòn) được giải tỏa, quy hoạch, cải tạo để xây dựng Công viên Lê Thị Riêng. Trong quá trình thi công san lấp, các lực lượng đã phát hiện một số dấu tích và hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, quá trình san lấp đã làm thay đổi hoàn toàn địa hình. Năm 1995, các cơ quan chức năng đã nỗ lực tổ chức khảo sát, quy tập; song do hạn chế về phương tiện kỹ thuật chuyên dụng, công nghệ và đặc biệt thiếu hụt thông tin tư liệu nên việc tìm kiếm không đạt kết quả như mong muốn.
Thời gian gần đây, nhiều tài liệu quân sự và kho ảnh của phía Hoa Kỳ liên quan đến trận đánh năm 1968 đã được giải mật, cung cấp cho Việt Nam; kết hợp với dữ liệu lịch sử, sơ đồ quân sự, hình ảnh tư liệu, hồi ức chiến tranh và lời kể của các nhân chứng lịch sử, đặc biệt là sự hỗ trợ tận tâm, cung cấp thông tin trực tiếp từ các nhân chứng lịch sử như ông Robert Ambrose Connor cùng các cựu chiến binh Mỹ, sự phối hợp với nhóm tình nguyện nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam – Hoa Kỳ cùng Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh đã tận tụy, tâm huyết phối hợp với các cơ quan, đơn vị chức năng của Bộ Quốc phòng, để củng cố hồ sơ giúp chúng ta nắm trong tay những cơ sở thực tiễn vô cùng quý giá.
Đại tá TS. Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng Tham mưu QĐND Việt Nam cho biết: “Hồ sơ được thực hiện rất công phu về mặt thu thập tư liệu, thông tin, kỹ thuật xử lý thông tin với thời gian hoàn thành trong 8 năm từ 2018 đến tháng 2026. Vị trí rãnh mộ liệt sĩ tập thể số 3 được xác định tại Hồ sơ là có cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc, có độ tin cậy. Vị trí các rãnh mộ số 1 và số 2 cần tiếp tục nghiên cứu mở rộng nghiên cứu trên cơ sở kết quả tìm kiếm rãnh mộ số 3 và bổ sung các thông tin liên quan.”
Ông Nguyễn Thành Phước, năm nay 70 tuổi, sinh ra, lớn lên và sống hơn 60 năm ngay tại khu Bắc Hải. Nhân chứng này chia sẻ vào năm Mậu Thân 1968, ông mới 12 tuổi, đang học đệ lục. Tầm khoảng 9 - 10 giờ sáng một ngày sau đợt súng nổ, ông Phước cùng các bạn chạy ra nghĩa địa chơi thì chứng kiến người ta đang chôn cất tập thể các chiến sĩ của ta hy sinh trong trận đánh.
Ông kể: “Chú Mười Bi quản trang lúc đó kể ngay cho tôi nghe là xe chở các anh này từ trận đánh Đài phát thanh và Sứ quán Mỹ về. Theo tôi ước tính 1 hầm khoảng 350 người và nghe chú Mười Bi nói, hai hầm đó chôn khoảng 600 đến 700 người. Từ hôm bữa tới giờ, nhiều người có hỏi tôi là sau này giải tỏa nghĩa địa làm công viên thì người ta đã bốc hài cốt đi chưa? Tôi làm việc ở công viên hơn hai mươi năm, từ thời kỳ đầu, tôi khẳng định là chưa. Đến năm 1987 - 1988 khi múc đất làm hồ bơi và đắp đồi trong công viên, xe múc có đụng trúng một góc, làm lộ ra vài bộ hài cốt còn xương và một số đạn dược, quần áo, tụi tôi hốt liền rồi đem chôn lập đài mộ vô danh ở trên đồi công viên, từ đó họ ngưng xe không dám đụng vào khu vực đó nữa. Cho nên hai hầm mộ tập thể mấy trăm chiến sĩ này hiện nay vẫn còn nằm nguyên vẹn dưới lòng đất công viên.”
Nhân chứng Võ Huy Thịnh, 70 tuổi, cho biết vào thời điểm sau đợt súng nổ của sự kiện Tết Mậu Thân 1968 khoảng 2 đến 3 tuần, chiến sự tại các khu vực ngã tư Bảy Hiền, Bà Quẹo vẫn còn diễn ra ác liệt. Lúc đó ông ngồi chơi ở khu vực chợ Ông Tạ thì nghe rất rõ tiếng còi xe cứu thương hú liên tục hướng vào phía nghĩa địa. Vì tính tò mò của con nít, ông Nghĩa đã chạy theo xe đi vào bên trong Nghĩa địa Đô Thành để xem hiện trường.
Từ những gì trực tiếp chứng kiến tại thực địa vào ngày hôm đó, nhân chứng này cung cấp các thông tin định vị cốt lõi: “Đúc kết lại toàn bộ những gì tôi chứng kiến, tôi khẳng định chúng ta hoàn toàn có cơ sở để xác định được vị trí hố chôn tập thể năm 1968. Vị trí đó nằm ở khu đất có nền thấp cũ, sát bên cạnh trục đường thẳng từ cổng chính dẫn vô nhà xác xưa, hướng nhìn về Cư xá Bắc Hải, nay thuộc phạm vi Công viên Lê Thị Riêng. Tôi sẵn sàng ra tận thực địa Công viên Lê Thị Riêng để chỉ lại đúng vị trí, đối chiếu với sơ đồ tôi đã vẽ, phối hợp cùng các anh tìm bằng được các chú, các anh về. Đó là tâm nguyện lớn nhất của tôi, để đưa các anh hùng liệt sĩ - những người đã ngã xuống vì độc lập của Tổ quốc được trở về với gia đình, đồng đội và nhân dân, chứ các anh nằm ngoài kia tôi thấy lạnh lẽo và xót thương lắm.”
Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Thành phố khẳng định sẽ chỉ đạo các cơ quan chức năng tiếp tục rà soát, thu thập, bổ sung tư liệu, nhân chứng, thông tin liên quan; đồng thời mở rộng hợp tác với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước nhằm tìm kiếm thêm các nguồn thông tin có giá trị phục vụ cho quá trình xác minh.
“Chúng tôi xác định rằng đây là nhiệm vụ rất khó khăn, bởi sự biến đổi của địa hình qua nhiều thập kỷ, bởi dấu tích chiến tranh ngày càng phai mờ theo thời gian. Tuy nhiên, càng khó khăn thì càng đòi hỏi chúng ta phải kiên trì, trách nhiệm và quyết tâm hơn nữa. Dù còn một tia hy vọng, dù chỉ tìm được một phần hài cốt của các liệt sĩ, chúng ta cũng phải nỗ lực bằng tất cả trách nhiệm và tình cảm của mình để đưa các anh trở vê với đồng đội, với quê hương và gia đình”, Phó Chủ tịch UBND TPHCM nhấn mạnh.
Bà Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia đánh giá, từ những thông tin thu thập được từ ký ức của đồng đội và nhân chứng lịch sử, chúng ta đã tiến thêm một bước rất quan trọng trên hành trình đi tìm sự thật lịch sử và tìm kiếm mộ chôn cất tập thể các anh hùng liệt sĩ còn nằm lại giữa lòng Thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả này không chỉ là thành quả của nghiên cứu khoa học mà còn là kết quả của sự kiên trì, trách nhiệm, lòng tri ân đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc; là minh chứng sinh động của tinh thần khép lại quá khứ, hàn gắn vết thương chiến tranh.
“Trên cơ sở kết quả hội thảo kết hợp chặt chẽ giữa hồ sơ, tài liệu, bản đồ, tài liệu liên quan, nhân chứng lịch sử với các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại như radar xuyên đất. Tận dụng tối đa các thành tựu về địa, vật lý, khảo cổ học, công nghệ số và các phương pháp chuyên ngành để xác định chính xác vị trí, phạm vi, quy mô của khu mộ tập thể. Thực hiện với trách nhiệm, sự tôn kính, lòng tri ân sâu sắc nhất đối với các anh hùng liệt sĩ, bảo đảm mọi hoạt động tìm kiếm, khai quật và quy tập đều hướng tới mục tiêu cao nhất là sớm đưa các anh trở về với đồng đội tại nghĩa trang liệt sĩ trung tâm thành phố cũng như các nghĩa trang liệt sĩ nơi quê hương và gia đình các anh nếu đủ các điều kiện để chúng ta xác định được danh tính”, Phó Thủ tướng chỉ đạo.
