Quy định mới về nghĩa vụ quân sự có hiệu lực từ ngày 1/9

Chiều 23/8, với 472/474 đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/9/2026.

Đáng chú ý, luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Nghĩa vụ quân sự, trong đó làm rõ các hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự và bổ sung một số hành vi bị nghiêm cấm.

Làm rõ hành vi trốn tránh nghĩa vụ quân sự

Theo quy định mới, trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự là hành vi không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi nhập ngũ; quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên, sẵn sàng chiến đấu.

Luật cũng sửa đổi quy định về các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 10 Luật Nghĩa vụ quân sự.

Theo đó, thay vì chỉ quy định nghiêm cấm gian dối trong khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự như luật hiện hành, quy định mới bổ sung hành vi gian dối trong đăng ký nghĩa vụ quân sự và sơ tuyển nghĩa vụ quân sự.

Luật mới đồng thời sửa đổi quy định về tổ chức giao công dân được gọi nhập ngũ và bàn giao hạ sĩ quan, binh sĩ hoàn thành nghĩa vụ phục vụ tại ngũ.

Được trả nguyên lương khi thực hiện nghĩa vụ quân sự

Một điểm đáng chú ý là quy định về chế độ, chính sách đối với công dân trong thời gian đăng ký, sơ tuyển, khám và kiểm tra sức khỏe nghĩa vụ quân sự.

Theo luật, công dân đang làm việc tại cơ quan, tổ chức khi thực hiện đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển, khám hoặc kiểm tra sức khỏe nghĩa vụ quân sự được trả nguyên lương và các khoản phụ cấp hiện hưởng, đồng thời được thanh toán tiền tàu xe đi, về.

Trong thời gian thực hiện các thủ tục này, công dân cũng được bảo đảm chế độ ăn, ở và tiền tàu xe đi, về theo quy định.

Chưa quy định đóng tiền thay cho thực hiện nghĩa vụ quân sự

Trước đó, trong báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật, Chính phủ cho biết có ý kiến đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế thay thế việc tham gia trực tiếp nghĩa vụ quân sự bằng đóng góp tài chính hoặc đóng thuế nghĩa vụ quân sự.

Theo Chính phủ, nội dung này đã được các cơ quan chức năng của Bộ Quốc phòng nghiên cứu trong quá trình sơ kết, tổng kết thi hành Luật Nghĩa vụ quân sự.

Tuy nhiên, đây là vấn đề có tác động xã hội rất lớn, một số nội dung chưa rõ và chưa có đủ cơ sở để quy định, cần thêm thời gian nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng.

Do đó, trong lần sửa đổi này, Chính phủ chưa đề xuất chính sách đóng góp tài chính thay cho thực hiện nghĩa vụ quân sự.

Việc sửa đổi, bổ sung lần này tập trung vào các nội dung nhằm thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng, kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tổ chức quân sự địa phương, xây dựng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã chính quy và tổ chức lại Ban Chỉ huy phòng thủ khu vực phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Chính phủ cho biết trong thời gian tới, khi sửa đổi toàn diện Luật Nghĩa vụ quân sự, sẽ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá chính sách này và đề xuất nội dung cụ thể để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Sẽ nghiên cứu tăng mức xử phạt vi phạm

Về đề nghị có chế tài mạnh hơn đối với các trường hợp vi phạm Luật Nghĩa vụ quân sự, Chính phủ cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Nghị định 218/2025 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quốc phòng, cơ yếu.

Việc sửa đổi, bổ sung dự kiến theo hướng tăng mức xử phạt phù hợp để nâng cao tính răn đe; đồng thời rà soát quy trình, thời gian xử lý vi phạm, thời hiệu, hiệu lực thi hành, thẩm quyền xử phạt và ban hành quyết định cưỡng chế, bảo đảm phù hợp thực tiễn.

Theo báo cáo, hằng năm, Bộ Quốc phòng phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an, tư pháp và các cơ quan liên quan để quản lý nguồn công dân trong độ tuổi nhập ngũ; tiếp tục đổi mới, thực hiện đúng quy trình tuyển quân và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.