Tin tứcBuông lỏng quản lý dược liệu đông y
(VOH) - Chữa bệnh bằng đông dược hay thảo dược đang được người bệnh sử dụng với xu hướng ngày càng nhiều bởi người ta tin rằng loại thuốc này an toàn hơn Tây dược. Nhưng thực ra, trong thảo dược cũng có nhiều độc chất do chưa bào chế đúng quy cách hoặc tích tụ qua quá trình bảo quản, chế biến. Theo các lương y, ngộ độc thuốc trong đông y thường là do khâu bảo quản chưa tốt gây nấm mốc hoặc do cách sử dụng phân bón thuốc trừ sâu khi trồng trọt. Tìm hiểu về vấn đề này cộng tác viên Huệ Phương có bài viết: Buông lỏng quản lý dược liệu đông y.
Thông thường, với thuốc tây nhà sản xuất hướng dẫn rất rõ hạn sử dụng và cách bảo quản trên bao bì. Nhưng với đông y, phần lớn thuốc không có hạn sử dụng. Nhìn những thang thuốc được gói kỹ, mấy ai biết do có nguồn gốc từ các loại cây cớ thiên nhiên, nên dược liệu rất dễ mốc nếu bảo quản không đúng cách lúc này tác hại của thuốc càng lớn hơn.
Chúng tôi đã đi sâu vào tìm hiểu kỹ về khâu bảo quản đông dược được một người trong nghề tiết lộ: Với những dược liệu có thể tích lớn, cồng kềnh như: Nhân trần, Bồ bồ thì cho vào ngâm với nước muối giũ và phơi khô; dược liệu rắn chắc như Bạch chỉ..., dùng bàn chải đánh sạch, phơi khô. Khi quan sát bằng mắt thường ta không thấy mốc song khi soi dưới kính hiển vi thì dù chùi, rửa kỹ đến mấy, các sợi nấm và bào tử vẫn còn trong đó. Chưa kể khi dược liệu được nấu thành cao nếu không chế biến ngay càng dễ bị mốc như Trần bì chẳng hạn. Dạo quanh một vòng khu vực phố đông y quận 5, không hiếm những loại cày thuốc được chủ tiệm đem ra phơi phóng ngoài lê đường, vỉa hè xe cộ đi lại khá bụi bặm. Tuy chưa có một thống kê chính thức nào, nhưng có không hiếm trường hợp ngộ độc từ thuốc đông y. Ông Nguyễn Chu Khoanh một bệnh nhân bị ngộ độc do uống thuốc bắc vẫn chưa hết bàng hoàng kể:
Câu hởi đặt ra ở đây 1à từ trước đến giờ đông dược được quản lý như thế nào? Theo Lương y Trương Sỹ Phóng - Giám đốc Công ty y học cổ truyền Hòa Bình thì hiện nay việc quản lý đã không theo kịp sự phát triển của thị trường. Cụ thể, đến nay Bộ Y tế vẫn chưa có danh mục và văn bản pháp qui đầy đủ cho việc kiểm tra, kiểm nghiệm đông dược từ khâu thu mua nguyên liệu, nhập khẩu đến sản xuất dược liệu thành phẩm trong khi việc bào chế, bảo quản và sử dụng dược liệu, thuốc đông y còn nhiều hạn chế; các cơ quan chức năng quản lý, kiểm tra cũng thiếu người có kiến thức về dược liệu đông y cũng như ngoại ngữ in trên bao bì các lại đông dược. Ông nói:
Còn Bác sĩ Huỳnh Quốc Lâm - Giám đốc Công ty Quốc Lâm ở Rạch Giá, Kiên Giang cho biết: “Hiện nay, nguồn dược liệu mà công ty thu mua vào cũng là dược liệu thô, còn nguyên cây củ rễ, người dân họ mới chỉ đem về phơi khô rồi mình mua đại đem về sơ chế rồi đóng gói”.
Hiện nay, ở nước ta dược liệu được nhập về từ 40 đến 60%. Với nguồn dược liệu nhập, chỉ có những nhà buôn lớn mới thực hiện việc kiểm nghiệm, bảo quản theo đúng qui trình khoa học, số còn lại dường như bỏ ngỏ chuyện này. Riêng về nguồn dược liệu trong nước, ngoài một số rất ít khai thác từ thiên nhiên, còn lại chủ yếu được trồng trọt ở một sớ vùng chuyên canh. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là ở một số vùng chuyên trồng cây thuốc hiện nay, người dân đã trồng thuốc theo quy trình như đối với cây công nghiệp, tức là cũng dùng các loại thuốc trừ sâu, phân hữu cơ, phân hóa học. Quá trình vận chuyển và bảo quản cũng ảnh hưởng đến chất lương dược 11ệu. Nhiều nhà buôn vì ham lời nên thường tích trữ dược liệu vàơ mùa thu hoạch để tung ra vào lúc hàng khan hiếm mặc dù cơ sở không đủ điều kiện để bảo quản dẫn đến tình trạng dược liệu bị ẩm mốc vẫn được bán ra thị trường.
Ở nước ta, dược liệu khi trồng, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản dùng những thuốc gì chơ đến nay chưa có cơ quan nào quan tâm. Bên cạnh đó các hoá chất bảo quản để không bị mốc mọt cũng chưa có liều lượng cụ thể nào. Hiện nay, theo những người trong nghề cho biết: Hóa chất sử dụng bảo quản duy nhất là diêm sinh, hay còn gọi là lưu huỳnh. Ông Nguyễn Đức Khẩn, một người trồng thảo dược lâu năm ở Thành phố Buôn Ma Thuật cho biết: “Dược liệu khi được xông lưu huỳnh có màu sắc đẹp, để được lâu. Thế nhưng thực chất lượng lưu huỳnh chỉ được sử dụng theo thói quen, không theo một quy định nào trong khi chất này rất độc hại”.
Việc quản lý chế biến dược liệu bị bỏ ngỏ, khiến người bệnh đang ngày càng mất lòng tin với đông y. Để có thể theo kịp tây y thì việc quan trọng đối với các cơ sở sản xuất thuốc đông y là phải đổi mới công nghệ. Vấn đề đâu tư công nghệ sản xuất thuốc đông y đang được nhiều cơ sở sản xuất thuốc y học cổ truyền quan tâm. Ông Cao Văn Bảo chủ cơ sở sản xuất thuốc y học cổ truyền Cao Nghĩa Đường - Bình Khánh, An Giang quyết định bỏ ra một số vốn không nhỏ để đầu tư máy móc thiết bị biến xưởng bào chế thuốc đông y truyền thống trước đây thành một khu chế biến thuốc đảm bảo vệ sinh, chất lương, bởi theo ông Bảo thì:
Ông Nguyễn Tịnh Hiếu Trưởng Ban điều hành Chợ Công nghệ và Thiết bị Thường xuyên TP.HCM - Tổng Giám đốc Vinatech Corp cho rằng: “Hiện ngành Đông y đang có khá nhiều thây thuốc giỏi, nhưng vẫn gặp không ít khó khăn trong lĩnh vực bào chế, bảo quản thuốc, phương tiện trị liệu. Trong khi thuốc và các phương tiện chẩn đoán Tây y ngày càng hiện đại và phát huy hiệu quả cao thì thuốc y học cổ truyền của Đông y còn ở dạng thô, chưa thật sự ổn định, mẫu mã chưa được thuyết phục. Trong khi đó, theo lộ trình GMP (Thực hành tốt sản xuất thuốc), chậm nhất là đến năm 2010, các công ty, cơ sở sản xuất thuốc đông dược phải đăng ký lại việc sản xuất thuốc theo chuẩn hóa y học cổ truyền. Nếu như trước đây, người bệnh uống thuốc phải sắc, thuốc tễ hoặc uống loại thuốc nước đóng chai, thuốc hoàn cứng thì giờ đây với sự phát triển của khoa học công nghệ, người bệnh có thể sử dụng thuốc đóng nang cứng, nang mềm, thuốc cao sấy phun, ép vỉ... cao cấp, mà không còn nguy cơ nhiễm khuẩn, vi sinh và kéo dài thời gian sử dụng. Nếu chậm đổi mới, ngành đông y VN có thể bị mai một dần bởi những phương thức nuôi trồng, cào chế, bảo quản dược liệu đã không còn hợp thời./.
Huệ Phương