Đổi mới sáng tạo từ khu công nghiệp đến đô thị

Từ nền tảng hơn 30 năm phát triển công nghiệp, Becamex từng bước chuyển từ mô hình khu công nghiệp truyền thống sang hệ sinh thái tích hợp nghiên cứu, đào tạo, thử nghiệm và sản xuất. Đó là nền tảng để tập đoàn hướng tới mô hình Khu công nghiệp Khoa học Công nghệ và Đô thị Đổi mới Sáng tạo, gắn với định hướng Đô thị Khoa học Công nghệ Bắc TP. Hồ Chí Minh.

Ngày nay, một nhà máy công nghệ cao cần nhiều hơn đường giao thông và hạ tầng kỹ thuật. Cụ thể là nhân lực chất lượng cao, dữ liệu, năng lượng ổn định, hạ tầng số, năng lực nghiên cứu, phòng thí nghiệm và không gian thử nghiệm công nghệ. Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần một môi trường đủ thuận lợi để đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất và tiếp tục mở rộng quy mô.

Tại phiên thảo luận chuyên đề về “Vận trình số - Vững neo xanh - Khơi dòng vốn” thuộc chương trình “Made By VietNam Day - Dấu ấn Thương hiệu Việt” lần thứ 2 năm 2026, bà Đoàn Thị Hà - Phó Tổng Giám đốc Khối Tự động hóa Công nghiệp và Giải pháp chiến lược Schneider Electric Việt Nam & Campuchia - cho rằng doanh nghiệp sản xuất đang đồng thời chịu sức ép từ cạnh tranh toàn cầu, chi phí năng lượng và các yêu cầu ngày càng cao về ESG. Trong bối cảnh đó, A.I., IoT, tự động hóa và quản trị năng lượng không còn chỉ là lựa chọn để nâng cấp hoạt động sản xuất mà đã trở thành năng lực cạnh tranh bắt buộc.

Theo bà, thách thức không còn nằm ở việc thiếu ý tưởng công nghệ mà ở khả năng triển khai nhanh, kiểm chứng hiệu quả và mở rộng với mức rủi ro thấp. Từ bài toán của doanh nghiệp, một yêu cầu khác được đặt ra đối với địa phương: nếu khoa học - công nghệ trở thành động lực tăng trưởng mới, không gian sản xuất cũng phải thay đổi để công nghệ có thể được nghiên cứu, thử nghiệm và đưa vào thực tế.

Là nhà phát triển bất động sản công nghiệp và đô thị, Becamex đã liên tục nâng cấp mô hình phát triển từ các cụm sản xuất, khu công nghiệp truyền thống đến mô hình Khu công nghiệp - Đô thị - Dịch vụ tích hợp kiểu mẫu Singapore (VSIP).

Sau hơn 30 năm, Becamex cùng các đơn vị liên doanh đã xây dựng và vận hành hơn 30 khu công nghiệp, hiện diện tại 15 tỉnh, thành với 26 doanh nghiệp thành viên trong các lĩnh vực hạ tầng, viễn thông, năng lượng, y tế và giáo dục. Có thể nói rằng, đây là nền tảng để tập đoàn chuyển từ phát triển bất động sản công nghiệp sang mô hình công nghiệp tích hợp.

Song song phát triển công nghiệp, Becamex chú trọng an sinh xã hội, đã đưa vào sử dụng hơn 47.000 căn hộ nhà ở xã hội. Theo Báo cáo thường niên 2025, đề án phát triển nhà ở xã hội và nhà ở công nhân có quy mô khoảng 118.000 căn, đáp ứng chỗ ở cho khoảng 300.000 người tại các đô thị công nghiệp trọng điểm.

Hiện nay, Becamex hướng tới mô hình Khu công nghiệp Khoa học Công nghệ và Đô thị Đổi mới Sáng tạo, trong đó hạ tầng không chỉ phục vụ sản xuất mà còn tích hợp nghiên cứu, hạ tầng số và dữ liệu. Định hướng này gắn với Đô thị Khoa học Công nghệ Bắc TP. Hồ Chí Minh, được kỳ vọng kết nối đào tạo, R&D, thử nghiệm, sản xuất tiên tiến, logistics và dữ liệu.

Ông Đặng Tấn Đức - Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Tập đoàn Becamex , cho biết định hướng của tập đoàn là hướng tới hệ sinh thái có sự tham gia của trường đại học, viện nghiên cứu, trung tâm chuyển giao công nghệ và tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp. Theo đó, bài toán từ doanh nghiệp có thể trở thành đề tài nghiên cứu, được thử nghiệm, hoàn thiện trước khi đưa vào sản xuất.

Nhằm đáp ứng xu hướng chuyển đổi xanh, Becamex thông qua các đơn vị thành viên như VSSES (Công ty Cổ phần Giải pháp Năng lượng Thông minh Việt Nam - Singapore) và BV Power (BVP) đã tích cực triển khai hệ thống điện mặt trời mái nhà, phát triển các trang trại điện mặt trời kết hợp hệ thống lưu trữ điện năng (BESS) và từng bước chuyển đổi sang khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG). Tập đoàn đặt mục tiêu nâng tỷ lệ sử dụng năng lượng xanh tại các khu công nghiệp lên 30% vào năm 2030, 50% vào năm 2040 và trên 75% vào năm 2050, góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải carbon.

Đô thị đổi mới sáng tạo không đơn thuần là nơi tập trung trường đại học, nhà máy công nghệ cao hay các công trình hiện đại. Điều quan trọng là các thành phần này phải kết nối và hỗ trợ lẫn nhau, để một ý tưởng có thể đi từ nghiên cứu, thử nghiệm đến sản xuất và thương mại hóa ngay trong cùng một hệ sinh thái.

Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), đổi mới sáng tạo không chỉ đến từ nghiên cứu trong phòng lab. Nó là một mạng lưới đan xen giữa doanh nghiệp, trường học, viện nghiên cứu, hạ tầng, tài chính, nhân lực, thị trường và các thể chế hỗ trợ. Tri thức không thể tự dưng lan tỏa, mà cần các mối quan hệ hợp tác và các tổ chức trung gian làm cầu nối.

Khi thị trường phát sinh những nhu cầu mới, những nhu cầu đó lại quay trở về với doanh nghiệp, trường đại học và các trung tâm nghiên cứu để tiếp tục tạo ra những giải pháp mới. Từ đó có thể thấy đổi mới sáng tạo không phải là một điểm đến mà là một chu trình liên tục.

Từ cách tiếp cận trên, có thể nhìn rõ hơn định hướng mà Becamex đang đặt ra với Đô thị Khoa học Công nghệ Bắc TP. Hồ Chí Minh. Theo ông Đặng Tấn Đức, mục tiêu không chỉ là xây dựng thêm một khu công nghiệp hay một trung tâm nghiên cứu mà là hình thành hệ sinh thái kết nối Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp.

Trong hệ sinh thái này, doanh nghiệp đưa ra bài toán từ sản xuất, năng lượng, tự động hóa hay logistics; trường đại học và viện nghiên cứu phát triển giải pháp; Nhà nước kiến tạo thể chế, cơ chế thử nghiệm và môi trường pháp lý. Việc đặt đào tạo, nghiên cứu, thử nghiệm và sản xuất trong cùng hệ sinh thái có thể rút ngắn khoảng cách giữa ý tưởng và sản phẩm. Việc đặt nơi đào tạo, nơi nghiên cứu, nơi thử nghiệm và nhà máy sản xuất trong cùng một hệ sinh thái có thể rút ngắn khoảng cách giữa ý tưởng và sản phẩm.

Khoảng trống giữa nghiên cứu phòng lab và ứng dụng thương mại quy mô lớn được coi là “thung lũng chết” làm nản lòng nhiều doanh nghiệp. Một ý tưởng có thể khả thi về mặt lý thuyết nhưng chưa chắc chịu được điều kiện vận hành thực tế. Vì vậy, không gian thử nghiệm dùng chung trở thành mắt xích quan trọng để giảm rủi ro cho doanh nghiệp.

Để giải bài toán này, Becamex phát triển mô hình Bình Dương Innovation Campus dựa trên cảm hứng từ Brainport Industries Campus (Hà Lan). Thông qua hợp tác với các tổ chức quốc tế uy tín như Viện A*STAR (Singapore) hay Viện Fraunhofer ENAS (Đức), các mô hình nhà máy mẫu được thiết lập để doanh nghiệp trực tiếp thử nghiệm quy trình sản xuất thực tế trong các ngành vi điện tử, bán dẫn và tự động hóa. Trong cấu trúc đó, Đại học Quốc tế Miền Đông đóng vai trò hạt nhân đào tạo và kết nối.

TS. Nguyễn Thanh Trọng - Phó hiệu trưởng trường Đại học Quốc tế miền Đông - cũng nhấn mạnh vai trò của giáo dục - đào tạo trong mô hình phát triển mới. Theo ông, khoa học công nghệ chỉ tạo ra giá trị khi được đưa vào nhà máy, sản xuất và sản phẩm thực tế. Trường đại học không chỉ đào tạo nhân lực mà cần được kết nối với hoạt động nghiên cứu và nhu cầu của công nghiệp.

Theo hướng đó, Becamex tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế về nghiên cứu ứng dụng. Tháng 4/2025, Becamex và Fraunhofer ENAS công bố kế hoạch xây dựng trung tâm R&D chung về vi điện tử và công nghệ nano tại khu vực Bình Dương (cũ), tập trung vào thiết kế chip và các giải pháp vi điện tử công nghiệp. Trước đó, Becamex cũng hợp tác với Viện Nghiên cứu Công nghệ Công nghiệp Đài Loan (ITRI), hướng tới hợp tác về 5G, công nghiệp 4.0, quản lý R&D, đào tạo và kết nối doanh nghiệp.

Đến đây, câu hỏi không còn là khu vực Bình Dương có những thành phần nào của một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Những tiền đề ấy đã hiện hữu ở nhiều mức độ: nền công nghiệp tạo ra nhu cầu công nghệ; cộng đồng doanh nghiệp đặt ra những bài toán sản xuất; trường đại học cung cấp nhân lực; các trung tâm R&D và không gian thử nghiệm mở đường cho công nghệ đi vào thực tế; trong khi hạ tầng số, logistics và hệ thống sản xuất tạo điều kiện để những giải pháp mới được mở rộng.

Nhìn từ góc độ này, bài toán của Đô thị Khoa học Công nghệ Bắc TP. Hồ Chí Minh không chỉ nằm ở việc xây dựng thêm phòng lab, trung tâm nghiên cứu hay các khu sản xuất công nghệ cao. Thách thức lớn hơn là làm sao để một doanh nghiệp có thể đi qua toàn bộ hành trình đó với ít điểm nghẽn nhất.

Khu vực Bình Dương (cũ) có nhiều điều kiện để hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nhưng điều đó chưa đồng nghĩa hệ sinh thái ấy đã hoàn thiện. Giá trị của mô hình sẽ chỉ được chứng minh khi những thành phần đang được đầu tư có thể thực sự vận hành cùng nhau và tạo ra kết quả đo đếm được.

GS.TS Danh dự Nguyễn Đình Thắng - Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Kỷ lục gia Việt Nam cho rằng không có một “từ khóa” duy nhất cho bài toán phát triển đô thị công nghệ. Yếu tố quan trọng vẫn là con người, khả năng đổi mới và cải cách, đặc biệt là thay đổi “tầng mềm” để các chủ trương được chuyển hóa thành hành động cụ thể, khả thi và hiệu quả.

Với Becamex, câu chuyện vì thế không chỉ là mở rộng khu công nghiệp, mà là chuyển từ “nơi để sản xuất” sang “môi trường để đổi mới”. Ở đó, tri thức được chuyển thành công nghệ, công nghệ được kiểm chứng bằng sản xuất và sản phẩm tạo ra những nhu cầu mới cho vòng đổi mới tiếp theo.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9