Tin tứcSáng 14/8, tại TPHCM, VETC tổ chức Hội nghị Phát triển hệ sinh thái sạc mở, quy tụ các đơn vị vận hành trạm sạc (CPO), hãng xe, doanh nghiệp vận tải, nhà đầu tư hạ tầng và các đối tác công nghệ trong chuỗi giá trị xe năng lượng mới.
Khi người dùng phải dùng 5-7 ứng dụng để sạc xe
Một trong những vấn đề được nhiều diễn giả quan tâm là sự phân mảnh của thị trường trạm sạc. Theo khảo sát được VETC chia sẻ tại hội nghị, trung bình một khách hàng hiện phải sử dụng khoảng 5-7 ứng dụng của các đơn vị khác nhau để đăng ký, xác thực, nạp tiền và sử dụng dịch vụ sạc.
Con số này phản ánh một nghịch lý: trong khi xe năng lượng mới đang phát triển nhanh, trải nghiệm sử dụng hạ tầng lại chưa theo kịp. Người dùng có thể sở hữu một chiếc xe hiện đại nhưng khi cần sạc lại phải tìm đúng ứng dụng của từng nhà vận hành, kiểm tra tài khoản, phương thức thanh toán và tình trạng trạm.
Theo ông Trần Nguyễn Ngọc Thành, Tổng Giám đốc VETC Digital, tương lai của hạ tầng sạc không chỉ nằm ở việc xây thêm mà nằm ở khả năng kết nối những gì các doanh nghiệp cùng xây dựng. Đây cũng là tư duy cốt lõi của mô hình hệ sinh thái sạc mở được bàn luận tại hội nghị.
Thực tế, thị trường đã có gần 20 đơn vị độc lập tham gia phát triển trạm sạc trong 2-3 năm gần đây. Sự tham gia của nhiều doanh nghiệp là tín hiệu tích cực, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu phải có một “lớp kết nối” đủ hiệu quả để các mạng lưới không trở thành những “ốc đảo” công nghệ tách biệt.
Liên thông để người dùng chỉ cần một nền tảng
Từ thực tế đó, mô hình eRoaming được xem là một hướng đi đáng chú ý. Thay vì người dùng phải sử dụng ứng dụng riêng của từng nhà vận hành, một nền tảng có thể giúp tìm kiếm điểm sạc, kiểm tra tình trạng trạm, dẫn đường, kích hoạt phiên sạc và thanh toán trên cùng một hệ thống.
VETC cho biết nền tảng VETC Trạm sạc sau hai tháng triển khai đã kết nối 7 đối tác với hơn 350 trụ sạc trên toàn quốc, trong đó có ChargeLink, EBOOST, ESKY, Ford Việt Nam, Rabbit EVC, SmartCharge và EV Charge. Theo phạm vi thống kê của VETC, các hệ thống đã kết nối chiếm trên 50% mạng lưới trạm sạc đa thương hiệu.
Mô hình này không nhằm thay thế vai trò của các CPO. Các đơn vị vẫn sở hữu, vận hành hạ tầng, duy trì thương hiệu và chính sách kinh doanh; nền tảng kết nối đóng vai trò như một lớp trung gian giúp các hệ thống có thể tương tác và mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng. VETC cho biết nền tảng sử dụng các chuẩn kết nối mở như OCPI 2.2.1 và Open API, qua đó trao đổi dữ liệu về vị trí, trạng thái trụ sạc, xác thực người dùng, quản lý phiên sạc, thanh toán và đối soát.
Đáng chú ý, nền tảng được thiết kế với độ sẵn sàng 99,9%, thời gian phản hồi dưới 500 mili giây và cập nhật trạng thái trạm gần thời gian thực. Đây là những yếu tố có ý nghĩa trực tiếp đối với trải nghiệm người dùng, bởi một trạm sạc “có trên bản đồ” nhưng không hoạt động hoặc thông tin không được cập nhật kịp thời sẽ làm giảm đáng kể niềm tin của khách hàng.
Một góc nhìn khác được đưa ra tại hội nghị là hiệu quả của hạ tầng không thể chỉ đo bằng số lượng trụ sạc.
Ông Nguyễn Đình Hòa, Giám đốc Phát triển Kinh doanh EBOOST, cho rằng đối với đơn vị trực tiếp đầu tư và vận hành, bài toán quan trọng không dừng ở việc đưa trạm vào hoạt động mà là làm sao để hạ tầng được sử dụng hiệu quả, có lượng khách hàng ổn định và có thể phát triển bền vững cùng thị trường.
Quan điểm này tương đồng với những trao đổi của các chuyên gia tại hội nghị về chiến lược phát triển hạ tầng theo nhu cầu thực tế. Với người sử dụng xe điện hằng ngày, sự tiện lợi có thể quan trọng hơn tốc độ. Một mạng lưới trạm sạc có mật độ phù hợp, nằm gần khu dân cư, nơi làm việc, chung cư, siêu thị hoặc các điểm sinh hoạt có thể đáp ứng tốt hơn nhu cầu thường nhật.
Ngược lại, với các tuyến đường dài và cao tốc, trạm sạc nhanh tại những vị trí chiến lược lại có vai trò quyết định, bởi thời gian dừng của người sử dụng có thể chỉ khoảng 15 phút. Vì vậy, thay vì lựa chọn một mô hình duy nhất, hạ tầng sạc cần được phát triển theo từng nhóm nhu cầu: sạc thuận tiện trong đô thị và sạc nhanh trên các tuyến giao thông trọng điểm.
Các điểm sạc trong tương lai cũng được nhìn nhận không chỉ là nơi “bơm điện” cho phương tiện mà có thể trở thành một phần của hệ sinh thái dịch vụ, kết hợp với siêu thị, khu lưu trú và các tiện ích khác. Cách tiếp cận này vừa nâng cao trải nghiệm khách hàng, vừa tăng hiệu quả khai thác mặt bằng và hạ tầng.
“Mở” không có nghĩa là buông lỏng tiêu chuẩn
Một hệ sinh thái mở muốn vận hành hiệu quả vẫn cần những “luật chơi” chung. Tại hội nghị, các chuyên gia đề cập tới nhu cầu xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật chung, tạo điều kiện để các đơn vị khác nhau có thể kết nối mà không phát sinh quá nhiều rủi ro về tương thích.
Theo nội dung được chia sẻ, VTC định hướng công bố bộ tiêu chuẩn kỹ thuật chung với khoảng 10 điểm kỹ thuật cốt lõi, đồng thời xây dựng lộ trình nâng cao tiêu chuẩn theo thời gian. Mục tiêu là tạo sự cân bằng giữa yêu cầu chất lượng, tiêu chuẩn quốc tế và khả năng thích ứng của những đơn vị đang hoạt động trên thị trường.
Bên cạnh tiêu chuẩn công nghệ, vấn đề an toàn và pháp lý cũng được đặt ở vị trí bắt buộc. Các trạm sạc phải tuân thủ quy định về phòng chống cháy nổ, an toàn kỹ thuật và tiêu chuẩn môi trường. Song song đó, dữ liệu khách hàng cần được bảo vệ, mã hóa và truyền tải theo đúng quy định pháp luật.
Hạ tầng sạc phải đi cùng chuyển dịch xanh
Từ góc độ chuyển đổi xanh, ông Hồ Quang Minh, Chủ tịch Hội Net Zero Việt Nam – Châu Á HCM SME (VANZA), cho rằng điện hóa giao thông cần được đặt trong tổng thể quá trình chuyển dịch xanh, trong đó hạ tầng giao thông và năng lượng phải được phát triển đồng bộ.
Theo ông Minh, chuyển đổi sang phương tiện năng lượng mới không chỉ là thay đổi phương tiện, mà là quá trình hình thành một hệ sinh thái mới. Hạ tầng sạc có khả năng kết nối và được khai thác hiệu quả sẽ là một trong những điều kiện quan trọng để quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi hơn; đồng thời góp phần thúc đẩy giao thông xanh, giảm phát thải và hỗ trợ quá trình chuyển dịch sang mô hình phát triển bền vững.
Đáng chú ý, các trao đổi tại hội nghị cho thấy câu chuyện điện hóa đang mở rộng ra ngoài phạm vi trạm sạc. Một dự án chuyển đổi khoảng 4.000 xe sang xe điện, cùng các dự án chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế, du lịch tại Côn Đảo và các chương trình hợp tác với doanh nghiệp xe điện được chia sẻ như những ví dụ về sự hình thành hệ sinh thái rộng hơn.
Từ “xây trạm” đến “kết nối hệ sinh thái”
Nhìn từ hội nghị, bài toán của thị trường xe điện Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới. Nếu giai đoạn đầu tập trung vào việc hình thành phương tiện và hạ tầng vật lý, thì giai đoạn tiếp theo sẽ phải giải quyết bài toán liên thông, tiêu chuẩn hóa, dữ liệu, thanh toán và hiệu quả khai thác.
Sau hai tháng triển khai, nền tảng VETC Trạm sạc đã kết nối hơn 350 trụ sạc và tiếp tục đặt mục tiêu mở rộng với các CPO, hãng xe, doanh nghiệp vận tải và các đối tác trong chuỗi giá trị xe năng lượng mới. VETC cho biết nền tảng hiện phục vụ khoảng 5 triệu khách hàng thường xuyên và xử lý gần 2 triệu giao dịch mỗi ngày.
Những con số này cho thấy nhu cầu kết nối đang trở thành một phần quan trọng của thị trường. Nhưng xa hơn những con số, điều người dùng cần cuối cùng vẫn là một trải nghiệm đơn giản: tìm được trạm, biết trạm còn hoạt động, sạc được, thanh toán thuận tiện và không phải mất thời gian loay hoay với nhiều ứng dụng khác nhau.
Hội nghị Phát triển hệ sinh thái sạc mở vì thế không chỉ đặt ra câu chuyện về công nghệ sạc. Đó là câu chuyện về cách các doanh nghiệp cùng chia sẻ hạ tầng, cùng xây dựng tiêu chuẩn và cùng tạo ra một thị trường thuận tiện hơn cho người dùng.
Trong hành trình hướng tới giao thông xanh, “mở” có thể chính là chìa khóa. Khi các mạng lưới được kết nối, dữ liệu được liên thông, tiêu chuẩn được thống nhất và người dùng được đặt ở vị trí trung tâm, những trạm sạc riêng lẻ sẽ không còn là những điểm độc lập, mà có thể trở thành các mắt xích của một hệ sinh thái giao thông điện thống nhất, hiệu quả và bền vững tại Việt Nam.