Tin tứcMới đây, OpenAI cho biết một mô hình suy luận của hãng đã tìm ra lời giải mới cho bài toán hình học nổi tiếng do Paul Erdős đặt ra từ năm 1946 – vấn đề từng gây tranh luận trong giới nghiên cứu suốt nhiều thập kỷ.
Bài toán “planar unit distance problem” (khoảng cách đơn vị trong mặt phẳng) đặt ra câu hỏi: với nhiều điểm nằm trên cùng một mặt phẳng, có thể tạo ra tối đa bao nhiêu cặp điểm cách nhau đúng một đơn vị?
Theo The Guardian, trong suốt nhiều năm, các nhà toán học tin rằng cấu trúc tối ưu của bài toán sẽ mang dạng gần giống lưới vuông. Giả thuyết này từng được xem là nền tảng trong lĩnh vực hình học tổ hợp và nhận được sự quan tâm đặc biệt từ Erdős.
Tuy nhiên, OpenAI cho biết mô hình AI của họ đã phát hiện một họ cấu trúc hoàn toàn mới với hiệu quả vượt qua cách tiếp cận truyền thống. Điều đó đồng nghĩa giả thuyết tồn tại gần 80 năm qua đã không còn đúng.
Nếu bạn lấy một tờ giấy và thêm một vài chấm, hỏi có bao nhiêu cặp dấu chấm có khoảng cách bằng nhau? - Ảnh: OpenAI - Tuổi Trẻ
Theo OpenAI, đây không phải là hệ thống được huấn luyện chuyên biệt cho toán học mà là mô hình suy luận tổng quát. AI đã tự phân tích bài toán, thử nghiệm nhiều hướng tiếp cận khác nhau và cuối cùng xây dựng được một chứng minh mới cho vấn đề tồn tại suốt nhiều thập kỷ.
Hãng cũng công bố một tài liệu PDF dài hàng chục trang mô tả toàn bộ chuỗi suy luận (Chain of Thought) mà mô hình sử dụng để tiếp cận bài toán.
Điểm đáng chú ý là kết quả này đã được nhiều nhà toán học độc lập kiểm chứng. Nhóm chuyên gia gồm Noga Alon, Tim Gowers, Thomas Bloom cùng các cộng sự đã xác minh lời giải và công bố thêm tài liệu phân tích liên quan.
Nhà toán học Tim Gowers – người từng giành Huy chương Fields – nhận định rằng nếu công trình này do một nhà nghiên cứu con người gửi tới các tạp chí toán học hàng đầu, ông “sẽ không ngần ngại đề xuất chấp nhận”.
Trong khi đó, Thomas Bloom cho rằng điều đặc biệt nằm ở chỗ AI đã theo đuổi những hướng suy luận mà con người thường bỏ qua hoặc cho là không khả thi.
Khác với việc tạo văn bản hay hình ảnh, toán học đòi hỏi khả năng suy luận logic cực kỳ nghiêm ngặt. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến toàn bộ chứng minh mất giá trị.
Chính vì vậy, nhiều chuyên gia xem đây là một cột mốc đáng chú ý của AI hiện đại. Theo Scientific American, đây có thể là lần đầu tiên một chứng minh do AI tạo ra đạt chất lượng đủ để được cân nhắc đăng tải trên các tạp chí toán học hàng đầu nếu đứng tên tác giả là con người.
OpenAI nhấn mạnh mô hình của họ không được lập trình riêng để giải bài toán này. Thay vào đó, hệ thống được thiết kế để xử lý các chuỗi lập luận dài và duy trì tính logic xuyên suốt – điều vốn là thách thức lớn với AI trước đây.
Theo nhiều nhà nghiên cứu, ý nghĩa quan trọng nhất không chỉ nằm ở riêng bài toán hình học, mà ở việc AI bắt đầu có khả năng tạo ra tri thức mới thay vì đơn thuần tổng hợp dữ liệu sẵn có.
Arul Shankar nhận định AI hiện không còn chỉ là công cụ hỗ trợ tính toán mà đã có thể đề xuất những ý tưởng mang tính “nguyên bản và sáng tạo”.
Dù vậy, các chuyên gia cũng cho rằng con người vẫn giữ vai trò trung tâm trong nghiên cứu khoa học. AI có thể gợi mở hướng tiếp cận mới, nhưng việc kiểm chứng, diễn giải và mở rộng kết quả vẫn cần đến các nhà toán học.
Thành tựu lần này cũng giúp OpenAI phần nào lấy lại uy tín sau những tranh cãi trước đó liên quan tới các tuyên bố AI giải bài toán Erdős nhưng thực tế chỉ tìm lại lời giải đã tồn tại trong tài liệu cũ. Ở lần này, nhiều nhà toán học xác nhận lời giải là mới và có đóng góp thực sự cho lĩnh vực toán học tổ hợp.
Giới nghiên cứu nhận định nếu khả năng suy luận tiếp tục được cải thiện, AI có thể sớm tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực như vật lý, sinh học, khoa học vật liệu hay thiết kế chip – những ngành phụ thuộc lớn vào tư duy toán học và mô hình hóa phức tạp.