Tin tứcTại hội thảo “Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước”, do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và Học viện Chính trị khu vực 2 tổ chức sáng 20/5, các đại biểu đánh giá, “thị thực nhân tài” không chỉ là chính sách nhập cư đơn thuần mà đã trở thành công cụ chiến lược trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM nhận định, muốn làm chủ công nghệ lõi, phát triển các ngành công nghệ chiến lược, nâng cao năng suất lao động, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững thì Việt Nam cần một lực lượng nhân lực chất lượng cao, đủ mạnh, đủ sâu và đủ khả năng hội nhập với quốc tế.
“Nỗ lực của một đại học là chưa đủ. Nếu thiếu một khung chính sách quốc gia đủ linh hoạt, minh bạch và cạnh tranh quốc tế, việc thu hút nhân tài sẽ gặp nhiều rào cản. Ngược lại, nếu có chính sách thị thực nhân tài thông thoáng gắn với môi trường học thuật tốt, cơ sở vật chất đầy đủ, cơ chế đãi ngộ phù hợ, nhóm nghiên cứu mạnh và chất lượng sống hấp dẫn thì Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành điểm mới của nhân tài trong khu vực”, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM nói.
Tại Việt Nam, một trong những thách thức là sự thiếu hụt nguồn nhân lực có kỹ năng chuyên môn sâu. Trong đó, thị trường IT Việt Nam cần bổ sung ít nhất 500.000 lao động công nghệ. Để đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao, cung ứng cho quá trình thực hiện chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo ở Việt Nam trong thời gian tới, việc nghiên cứu thu hút nhân tài với chính sách ưu đãi là một trong những giải pháp quan trọng cần nghiên cứu và triển khai trong thực tiễn.
PGS.TS. Nguyễn Tấn Vinh, Giám đốc Học viện Chính trị Khu vực II, chia sẻ: “Thị thực chỉ là tấm vé thông hành đầu tiên. Để nhân tài có thể làm việc với chúng ta, thì sẽ không chỉ cần có môi trường tốt để làm việc, mà còn cần môi trường văn hóa cho nghiên cứu, môi trường văn hóa cho sáng tạo, cho những người có nhiều ý tưởng mới. Nếu chúng ta không xây dựng một không gian nghiên cứu, không gian chấp nhận rủi ro, chấp nhận cái mới thì rất khó để chúng ta có thể giữ chân các nhà khoa học”.
PGS.TS. Huỳnh Khả Tú, Phó Trưởng ban Phụ trách Ban Đào tạo, Đại học Quốc gia TPHCM cho biết, trên thế giới, các đại học nghiên cứu hàng đầu không chỉ là cơ sở đào tạo mà còn là trung tâm thu hút nhân tài toàn cầu. Do đó, PGS.TS. Huỳnh Khả Tú đề xuất: “Thành phố có thể xem xét thí điểm mô hình “Khu vực tiếp nhận nhân tài quốc tế” (Talent Landing Zone) gắn với mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo, khu công nghệ cao và hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ mang tầm khu vực. Trong mô hình này, Đại học Quốc gia TPHCM có thể đóng vai trò hạt nhân học thuật - nghiên cứu - đào tạo nhân tài, kết nối giữa đại học, doanh nghiệp, trung tâm nghiên cứu và mạng lưới chuyên gia quốc tế.”
Ông Phạm Thành Nhân, Phó Giám đốc Sở Nội vụ TPHCM cho hay, mật độ dân số quá lớn khiến trung bình một biên chế tại TPHCM phải phục vụ số lượng người dân gấp 3,2 lần mức bình quân cả nước. Áp lực này kết hợp với chế độ tiền lương hành chính còn nhiều bất cập, đã gây ra một làn sóng thôi việc quy mô lớn trong khu vực công giai đoạn từ 2020 - 2023, với hơn 9.400 cán bộ, công chức, viên chức thôi việc. Thành phố còn thiếu hụt chuyên gia cục bộ, chỉ 0,5% cán bộ cơ sở có trình độ Tiến sĩ, khoảng 1,1% viên chức sự nghiệp đạt trình độ Tiến sĩ. Bên cạnh đó, giai đoạn 2018 - 2024, Thành phố chỉ thu hút được 10 chuyên gia, nhà khoa học tại Khu Công nghệ cao và Khu Nông nghiệp Công nghệ cao.
Những hạn chế được nhìn nhận, đó là cạnh tranh thu nhập với khu vực tư nhân và FDI; truyền thông chưa hiệu quả, nhiều tổ chức khoa học quốc tế chưa được thông tin đầy đủ về chính sách thu hút của Thành phố; quy định xuất nhập cảnh, giấy phép lao động phức tạp làm giảm động lực của chuyên gia nước ngoài; chưa thu hút được fintech, UAV, bán dẫn, chuyển đổi số…
Để giải bài toán này, TPHCM đề xuất mô hình Thị thực công nghệ (Tech Visa). Phó Giám đốc Sở Nội vụ TPHCM cho rằng: “Cần tạo điều kiện hỗ trợ pháp lý toàn diện cho chuyên gia nước ngoài, quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan tiếp nhận trong việc chủ động hỗ trợ chuyên gia nước ngoài và kiều bào thực hiện nhanh chóng các thủ tục hành chính về giấy phép lao động, thị thực và xác minh nhân thân. Đề xuất chính phủ nghiên cứu cho phép áp dụng thí điểm thị thực công nghệ hoặc thẻ tạm trú với thời hạn đặc biệt dài hạn, từ 5 đến 10 năm cho các chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư công nghệ nước ngoài và trí thức kiều bào có trình độ cao hoạt động trong các lĩnh vực công nghệ ưu tiên theo tinh thần Nghị quyết 57.”
Sự dịch chuyển của lực lượng lao động chất lượng cao đòi hỏi Thành phố phải có những chính sách “đi tắt đón đầu”, mở rộng không gian thu hút ra ngoài biên giới quốc gia, hướng đến nhóm chuyên gia nước ngoài và trí thức kiều bào - những người sở hữu tri thức tiên phong và có mạng lưới kết nối toàn cầu. Việc đẩy mạnh phân cấp quản lý cho người đứng đầu đơn vị sử dụng, đơn giản hóa quy trình tuyển chọn kết hợp với việc đề xuất Chính phủ thí điểm dòng “Thị thực công nghệ” dài hạn là chìa khóa để Thành phố bứt phá trong cuộc đua thu hút nhân tài toàn cầu.
Tại chương trình, Đại học Quốc gia TPHCM và Học viện Chính trị Khu vực II đã ký kết thỏa thuận hợp tác chiến lược giai đoạn 2026 - 2030 nhằm thúc đẩy hợp tác trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao tri thức và tham mưu chính sách phục vụ phát triển bền vững khu vực Đông Nam Bộ và cả nước.
