Tin tứcTrí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số, và dữ liệu chính là tài sản đặc biệt quan trọng của doanh nghiệp và quốc gia. Tuy nhiên, điều đáng lo là AI có thể tự đưa ra quyết định, xóa/hủy dữ liệu nhạy cảm hoặc bí mật kinh doanh mà không có sự phê duyệt từ con người.
Các chuyên gia phân tích cơ hội và thách thức từ AI tự chủ - Ảnh: Ngọc Phượng
Hiệp hội Internet Việt Nam (VIA) – Văn phòng phía Nam và Công ty TNHH một thành viên Phát triển Công viên Phần mềm Quang Trung (QTSC) ngày 22/7 phối hợp cùng Trung tâm hỗ trợ và tư vấn chuyển đổi số TPHCM (DXCenter), Security Bootcamp tổ chức Hội thảo “AI và Chủ quyền dữ liệu trong kỷ nguyên số”.
Đây là hoạt động chính thức đầu tiên của Hiệp hội Internet Việt Nam (VIA) – Văn phòng phía Nam kể từ khi được thành lập. Theo đó, Văn phòng VIA phía Nam sẽ tập trung vào các hoạt động kết nối cộng đồng công nghệ, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu – đào tạo, chia sẻ tri thức, chuyển giao công nghệ và đề xuất các sáng kiến, chính sách nhằm phát triển hạ tầng số và AI tại khu vực phía Nam.
Phát biểu sự kiện này, bà Phạm Thị Kim Phượng - Phó Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Phát triển Công viên phần mềm Quang Trung (QTSC) nhận định: Thế giới đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, nơi AI không còn là công nghệ của tương lai mà đã trở thành hạ tầng của hiện tại. AI đang làm thay đổi cách chúng ta sản xuất, kinh doanh, quản trị, nghiên cứu và sáng tạo.
Tuy nhiên theo bà, AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được nuôi dưỡng bằng dữ liệu. Do vậy, dữ liệu đã trở thành một loại tài sản chiến lược, nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội, là nền tảng của năng lực cạnh tranh quốc gia. Cùng với đó, việc quản trị, khai thác và bảo vệ dữ liệu đang trở thành một yêu cầu cấp thiết đối với mọi tổ chức và doanh nghiệp.
Đối với Việt Nam, bà Phượng cho đây là thời điểm rất quan trọng khi hệ thống chính sách và pháp luật về dữ liệu, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quản trị AI đang từng bước được hoàn thiện, tạo nền tảng cho việc phát triển nền kinh tế số an toàn và bền vững.
"Việc quản trị, khai thác và bảo vệ quyền dữ liệu đã trở thành một yêu cầu cấp thiết đối với mọi tổ chức và doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, khái niệm AI chủ quyền đang được nhiều quốc gia quan tâm. AI chủ quyền không chỉ là sở hữu công nghệ AI, mà còn là khả năng làm chủ dữ liệu, hạ tầng tính toán, nền tảng công nghệ, nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo để phục vụ lợi ích, giá trị của quốc gia và doanh nghiệp." – bà Phượng nói.
Ông Nguyễn Văn Phương, Chuyên gia tư vấn công ty Hewlett Packard Enterprise Việt Nam chỉ ra những thách thức trong bảo mật những dữ liệu quan trọng như: Bí mật quốc gia, thông tin tài chính, hồ sơ y tế có nguy cơ bị truy cập trái phép khi được lưu trữ hoặc xử lý trên các hạ tầng không được kiểm soát, làm gia tăng rủi ro đối với chủ quyền dự liệu và an ninh thông tin.
Về đánh giá tác động, ông Phương thống kê: Có 1/3 CEO xem hoạt động gián điệp mạng là một trong những rủi ro hàng đầu. Có đến 45% lãnh đạo an ninh mạng lo ngại các cuộc tấn công có thể làm gián đoạn hoạt động của tổ chức; Các tổ chức ưu tiên AI chủ quyền có thể đạt chỉ số đo lường tỷ suất lợi nhuận trên đầu tư (ROI) cao hơn tới 5 lần và khả năng tạo ra giá trị từ AI cao hơn khoảng 90 % so với các tổ chức khác
“Họ biết AI chủ quyền rất quan trọng. 3/4 người được khảo sát có chiến lược cho AI chủ quyền, nhưng họ vẫn chưa biết làm như thế nào. Vậy động lực nào thúc đẩy AI chủ quyền? Mỗi tổ chức có những ưu tiên khác nhau, nhưng nhìn chung các động lực chính gần như giống nhau, gồm: Năng lực cạnh tranh kinh tế; Tự chủ công nghệ, từ đó dẫn đến đổi mới sáng tạo” – ông Phương cho hay.
Bà An Trịnh – cảnh báo AI có thể tự đưa ra quyết định, xóa/hủy dữ liệu nhạy cảm hoặc bí mật kinh doanh mà không có phê duyệt từ con người gây ra những thiệt hại không thể nào lường trước được đối với tổ chức, như ngân hàng, y tế, quốc gia - Ảnh: Ngọc Phượng
Bên cạnh việc trí tuệ nhân tạo có thể mang lại cho chúng ta rất là nhiều cơ hội, bà An Trịnh, Quản trị dữ liệu và trí tuệ nhân tạo công ty Data Protectify cũng dẫn chứng một vấn đề khá nguy hiểm và không thể lường được, đó là AI có thể tự đưa ra quyết định, xóa/hủy dữ liệu nhạy cảm hoặc bí mật kinh doanh mà không có phê duyệt từ con người. Đặc biệt nếu dữ liệu đó là những dữ liệu rất quan trọng: dữ liệu của khách hàng, dữ liệu nhạy cảm đối với tổ chức, những dữ liệu liên quan đến bí mật kinh doanh... thì sẽ gây ra những thiệt hại không thể nào lường trước được đối với tổ chức.
Hoặc có khi đưa ra thông tin sai lệch, thiếu logic, đòi hỏi người dùng phải kiểm chứng trước khi áp dụng vào công việc. Ngoài ra, vấn đề rò rỉ dữ liệu và an ninh mạng khi thiếu khung quản trị AI/dữ liệu làm gia tăng thiệt hại tài chính khi xảy ra sự cố. Tại Việt Nam cũng đã có khung pháp lý về trí tuệ nhân tạo, bà An Trịnh cho biết thêm:
“Luật Trí tuệ nhân tạo đã được ban hành và có hiệu lực từ tháng 3 năm 2026, quy định các nguyên tắc chung trong toàn bộ các hoạt động trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, Luật sẽ quản lý các hoạt động trí tuệ nhân tạo dựa trên mức độ rủi ro của hệ thống và loại trừ các hệ thống chỉ có mục đích sử dụng cho quốc phòng, an ninh cơ yếu. Luật cũng đã xác định Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ là cơ quan đầu mối, chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc quản lý các hoạt động trí tuệ nhân tạo trên phạm vi toàn quốc.
Bên cạnh đó, chúng ta đã có Nghị định 142 cũng đã có hiệu lực. Nghị định này có 46 điều và gần 20 biểu mẫu hành chính, quy định rất chi tiết về việc hướng dẫn thi hành và áp dụng Luật Trí tuệ nhân tạo như thế nào. Song song thì Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã ban hành Thông tư 05 kèm với Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia…”
Doanh nghiệp cần nắm bắt toàn diện cả Luật AI lẫn các quy định chuyên ngành liên quan để xây dựng lộ trình tuân thủ phù hợp.
Các chuyên gia cũng giới thiệu mô hình Dữ liệu & AI nội bộ cho phép doanh nghiệp lưu trữ và xử lý dữ liệu ngay trên hạ tầng của mình, kết hợp các thành phần như Local LLM, kho tri thức doanh nghiệp, AI đa tác nhân và Edge AI nhằm bảo đảm dữ liệu luôn nằm trong phạm vi kiểm soát của tổ chức.
Xu hướng hiện nay cho thấy nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là những đơn vị sở hữu dữ liệu quan trọng hoặc có yêu cầu bảo mật cao, đang ưu tiên các mô hình AI nội bộ thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nền tảng đám mây công cộng. Đồng thời, việc triển khai AI ngay tại thiết bị hoặc tại biên mạng (Edge AI) được đánh giá là giải pháp giúp xử lý dữ liệu theo thời gian thực, giảm độ trễ và hạn chế rủi ro phát sinh khi truyền dữ liệu ra bên ngoài.