Tin tứcTPHCM là địa phương đầu tiên tại Việt Nam được Quốc hội cho phép thí điểm cơ chế tài chính để trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon, với mục tiêu trở thành trung tâm tài chính xanh của khu vực, nơi không chỉ giao dịch tín chỉ trong nước mà còn kết nối với thị trường quốc tế.
Tín chỉ carbon giống như một “giấy phép” cho phép chủ sở hữu nó phát thải một lượng khí nhà kính nhất định vào bầu khí quyển. Mỗi tín chỉ carbon tương đương với 1 tấn CO₂ (hoặc một lượng khí nhà kính khác tương đương đã được quy đổi). Nếu một doanh nghiệp sở hữu 100 tín chỉ, sẽ có quyền thải ra 100 tấn carbon. Nếu thải ít hơn, doanh nghiệp có thể bán phần dư thừa; nếu thải nhiều hơn, doanh nghiệp buộc phải mua thêm.
Tiến sĩ Trịnh Thục Hiền - Phó Trưởng khoa Luật Kinh tế, trường Đại học Kinh tế Luật (Đại học Quốc gia TPHCM) chia sẻ về cơ chế hình thành và thương mại hóa tín chỉ carbon: "Vậy thì tín chỉ carbon tạo ra như thế nào? Nó thực ra là một hồ sơ dự án, trong đó thể hiện kết quả giảm phát thải được xác nhận, được công nhận và được quy đổi thành hàng hóa để mà có thể giao dịch được. Vì vậy chúng ta sẽ thấy rằng việc lựa chọn phương pháp luận là điều hết sức quan trọng.
Có những phương pháp luận mà chúng ta cần cân nhắc để tham gia, như là những phương pháp luận được phát triển bởi các công ước quốc tế mà Việt Nam tham gia, ví dụ như thỏa thuận Paris hoặc là bởi hiệp định song phương của các quốc gia, như là hiệp định của Việt Nam ký với Singapore, hay là chúng ta sẽ lựa chọn những tổ chức cơ chế tín chỉ độc lập, có uy tín trên thế giới như là Gold Standard, VERA."
Tín chỉ carbon được giao dịch trên hai thị trường khác nhau. Đối với thị trường bắt buộc, các quốc gia hoặc khu vực áp đặt hạn ngạch phát thải cho doanh nghiệp. Nếu vượt mức, doanh nghiệp phải mua tín chỉ để không bị phạt. Đối với thị trường tự nguyện, các công ty tự nguyện mua tín chỉ để xây dựng hình ảnh thương hiệu “xanh”, đạt mục tiêu Net Zero hoặc muốn đóng góp cho môi trường.
Ông Nguyễn Ngọc Tùng - Giám đốc Quỹ Vinacarbon của Tập đoàn Vina Capital cho biết, Việt Nam nói chung và TPHCM nói riêng hiện được đánh giá là có tiềm năng rất lớn về tín chỉ carbon rừng: "Quy trình của Vina Capital là sẽ phải tìm đầu ra trước, đánh giá lợi hại, có lãi thì mới làm, vì một dự án tốn từ 2- 3 năm mới ra tín chí carbon và tín chỉ carbon sẽ kéo dài khoảng từ 5 - 10 năm. Vì vậy rất quan trọng là phải tìm được đối tác sẵn sàng bao thầu đầu ra. Một số dự án mà Vinacapital có thể đánh giá là tiềm năng bao gồm Cần Giờ và Côn Đảo, đây là những dự án có tiềm năng tạo ra tín chỉ carbon. Chúng ta phải đầu tư làm giàu lại rừng, phủ xanh và cung cấp quản lý, gắn bó, chia sẻ lợi ích của cộng đồng, đảm bảo địa phương được hưởng lợi và tuân thủ tiêu chí bền vững, lâu dài."
Liên quan đến yếu tố pháp lý, kỹ thuật, hạ tầng cần thiết triển khai sàn giao dịch tín chỉ carbon tại TPHCM, PGS TS Nguyễn Tất Toàn - Hiệu trưởng trường Đại học Nông lâm TPHCM, chia sẻ: "Có thể nói sàn giao dịch tín chỉ carbon là một hệ thống giao dịch rất đặc thù và rất nhiều hành lang pháp chế cũng chưa được ban hành cụ thể. Tuy nhiên, việc ban hành sàn giao dịch tín chỉ carbon này đòi hỏi một nền tảng công nghệ thông tin hiện đại và ổn định.
Hệ thống này phải được cập nhật thường xuyên, có khả năng xử lý khối dữ liệu lớn, đáp ứng được nhiều loại hình giao dịch và đảm bảo được khả năng truy xuất thông tin, mức độ bảo mật cao và đồng thời là dễ sử dụng, dễ cập nhật với tất cả các chủ thể tham gia. Và để đáp ứng được các yêu cầu trên thì rõ ràng sàn giao dịch tín chỉ carbon này đòi hỏi một nguồn lực tài chính ổn định và đủ lớn. "
Theo tính toán, tại TPHCM, mỗi năm lượng phát thải CO2 đã vượt ngưỡng 57 triệu tấn. Việc xây dựng sàn giao dịch tín chỉ carbon tại TPHCM có thể xem là đòn bẩy kinh tế chiến lược trong kỷ nguyên xanh.
Tuy nhiên, PGS TS Huỳnh Quyền - Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TPHCM cũng đặt ra một số thách thức.
"Nếu không có dữ liệu minh bạch, tín chỉ của Thành phố sẽ không kết nối được với thị trường thế giới. Do vậy, việc đầu tiên TPHCM phải có hướng dẫn cho doanh nghiệp chuẩn hóa việc tự kiểm kê dựa trên danh mục hệ số phát thải của Bộ Tài nguyên Môi trường trước đây. Đối với cơ quan quản lý nhà nước, thành phố sớm hình thành đội ngũ thẩm định độc lập, có năng lực quốc tế, tín chỉ carbon lúc đó mới có hiệu lực và minh bạch thì chúng ta mới giao dịch được.
Thứ ba là Thành phố cần chuẩn bị nguồn nhân lực chuyên trách cho kinh tế carbon. Sàn giao dịch carbon là một lĩnh vực mới, giao thao giữa lĩnh vực môi trường, biến đổi khí hậu và tài chính. Do đó, thành phố đang thiếu trầm trọng đội ngũ chuyên gia định giá carbon, kỹ sư kiểm kê, tư vấn pháp lý theo thỏa thuận Paris 6", PGS TS Huỳnh Quyền nói.
Hiện nay, TPHCM đang lồng ghép sàn giao dịch carbon vào đề án xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Thủ Thiêm (IFC). Thành phố cũng đang phối hợp với các tổ chức quốc tế để chuẩn hóa quy trình đo đạc nhằm đảm bảo tín chỉ của TPHCM đạt chuẩn quốc tế, có thể bán được giá cao.
Mới đây, Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được đã “đặt hàng” các trường đại học, doanh nghiệp xây dựng tín chỉ carbon đạt tiêu chuẩn quốc tế.
"Điều kiện là tín chỉ này phải được công nhận trên tầm quốc tế và đưa vào chợ tín chỉ carbon bán được. Thành phố đặt hàng trước hết làm cho khu sinh thái Cần Giờ, cấp tín chỉ carbon được quốc tế công nhận. Thứ hai, khi IFC hoạt động, đem vô bán được, nguồn lợi đem về cho thành phố. Rồi khu Bình Châu, khu Côn Đảo, tôi đánh giá rất cao khu Côn Đảo, rất đáng để cấp tín chỉ nhưng rất tiếc tín chỉ của chúng ta không thương mại hóa được. Làm khoa học mà lỗ là dở, thời đại kinh tế thị trường không cho phép làm cái gì mà mà lỗ được. Cấp tín chỉ carbon là phải lời, đây là vấn đề kinh tế. Cho nên tôi đề nghị công ty, doanh nghiệp, trường đại học nào có đủ điều kiện làm việc này thì thành phố đặt hàng, trước mắt là ba khu đấy rồi sau đó mở rộng ra hết toàn thành phố", Chủ tịch UBND TPHCM nhấn mạnh.
TPHCM đang nắm giữ cơ hội vàng để dẫn dắt thị trường carbon trong khu vực. Tuy chặng đường phía trước còn nhiều thách thức về pháp lý và kỹ thuật, nhưng sự tiên phong này sẽ là chìa khóa để thành phố chuyển mình thành một đô thị xanh, bền vững và có sức cạnh tranh cao trên bản đồ kinh tế toàn cầu.
