Đề xuất bổ sung nhiều tội “ít nghiêm trọng” thay phạt tù

Bộ Công an đang xây dựng dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự, trong đó đề xuất mở rộng áp dụng hình phạt tiền đối với một số tội “ít nghiêm trọng”, nhằm tăng hiệu quả thu hồi tài sản và giảm chi phí giam giữ.

Theo hồ sơ chính sách đang được lấy ý kiến đến hết ngày 7/5, phạm vi phạt tiền có thể được áp dụng không chỉ với tội ít nghiêm trọng mà còn với một số trường hợp nghiêm trọng, thậm chí rất nghiêm trọng trong các nhóm tội nhất định. Tuy nhiên, dự thảo chưa nêu cụ thể các tội danh.

Việc thay thế án tù bằng phạt tiền sẽ đi kèm điều kiện chặt chẽ: người phạm tội phải thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác với cơ quan tố tụng, đồng thời đã khắc phục toàn bộ hậu quả và bồi thường thiệt hại.

Cơ quan soạn thảo cho biết, Bộ luật Hình sự hiện đã quy định phạt tiền là một hình phạt chính, nhưng còn mang tính “có thể”, chưa có tiêu chí rõ ràng để áp dụng. Đề xuất sửa đổi hướng tới quy định cụ thể hơn, tạo cơ sở pháp lý minh bạch cho tòa án khi quyết định giữa phạt tiền và phạt tù.

Theo Bộ Công an, chính sách này không chỉ giúp giảm áp lực cho hệ thống trại giam mà còn tăng nguồn thu ngân sách từ các vụ án có động cơ vụ lợi. Đồng thời, người phạm tội lần đầu, ít nguy hiểm có cơ hội duy trì việc làm, chăm sóc gia đình và tái hòa nhập xã hội tốt hơn; doanh nghiệp cũng hạn chế rủi ro gián đoạn hoạt động khi người quản lý vi phạm.

Tuy vậy, để đảm bảo hiệu quả, cần tăng cường cơ chế xác minh tài sản, thu nhập nhằm tránh tình trạng tẩu tán tài sản, gây khó khăn cho thi hành án.

Thực tế xét xử cho thấy xu hướng này đã được áp dụng trong một số vụ án. Như vụ tại Tập đoàn FLC, ở giai đoạn phúc thẩm, 14 bị cáo – trong đó có ông Trịnh Văn Quyết – được chuyển từ án tù sang phạt tiền sau khi đã khắc phục toàn bộ hậu quả. Mức phạt dao động từ 2 đến 4 tỷ đồng.

Tương tự, trong vụ án trốn thuế tại Đắk Lắk cuối năm 2025, 5 bị cáo cũng được tuyên phạt tiền thay vì phạt tù sau khi khắc phục hậu quả, với mức từ 175 đến 325 triệu đồng mỗi người.

Theo nhận định của tòa án, trong những trường hợp này, hình phạt tiền vẫn đảm bảo tính răn đe, giáo dục, đồng thời thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của pháp luật.