Béo phì: Bệnh mạn tính phức tạp, nguy cơ gia tăng

Béo phì – bệnh lý mạn tính liên quan rối loạn chuyển hóa

Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng chống béo phì 4/3, Novo Nordisk Việt Nam phối hợp cùng các đối tác công – tư triển khai nhiều hoạt động truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng và khuyến khích thực hành lối sống lành mạnh nhằm phòng ngừa, kiểm soát béo phì.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 19,5% dân số Việt Nam – tương đương 20 triệu người – đang sống chung với thừa cân, béo phì (BMI ≥ 25 kg/m²).

Đáng chú ý, tốc độ gia tăng thừa cân – béo phì tại Việt Nam vào khoảng 38%, thuộc nhóm cao nhất khu vực Đông Nam Á.

Số liệu từ Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho thấy tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ 5-19 tuổi tăng hơn gấp đôi trong một thập kỷ, từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020.

Ở khu vực thành thị, tỷ lệ béo phì đạt 26,8%, cao hơn đáng kể so với 18,3% tại nông thôn. Đáng lo ngại, tỷ lệ béo phì ở thanh thiếu niên tại TPHCM đã vượt 50%, còn Hà Nội trên 41%.

PGS.TS.BS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết – Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, nhấn mạnh béo phì là bệnh lý mạn tính phức tạp liên quan đến rối loạn chuyển hóa, không đơn thuần do lối sống hay yếu tố thẩm mỹ.

Người có BMI trên 25 kg/m² cần chủ động tham vấn nhân viên y tế để được tư vấn và quản lý cân nặng một cách khoa học, an toàn, hạn chế biến chứng.

Béo phì là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến nhiều bệnh mạn tính nghiêm trọng như đái tháo đường tuýp 2, bệnh tim mạch, đột quỵ, ngưng thở khi ngủ, thoái hóa khớp và hội chứng buồng trứng đa nang.

Ông Erik Wiebols, Tổng giám đốc Novo Nordisk Việt Nam, cho biết với nền tảng khoa học lâu đời trong nghiên cứu và phát triển giải pháp điều trị béo phì, doanh nghiệp cam kết đồng hành cùng người bệnh trong hành trình cải thiện sức khỏe và chất lượng sống.

Gánh nặng kinh tế và những rào cản vô hình

Khảo sát của Decision Lab với hơn 1.000 người tham gia cho thấy 83% người Việt nhận thức béo phì là bệnh lý có nguy cơ kéo theo nhiều bệnh mạn tính.

Tuy nhiên, việc can thiệp sớm còn hạn chế do lối sống ít vận động ngày càng phổ biến, hệ quả sức khỏe diễn tiến âm thầm và các quan niệm sai lầm còn ăn sâu trong văn hóa.

Nghiên cứu Action Việt Nam chỉ ra 79% người béo phì gặp trở ngại trong công việc liên quan đến ngoại hình; 62% từng bị trêu chọc hoặc phân biệt đối xử; 54% bị cho rằng nguyên nhân béo phì là do lười biếng.

Trung bình, người thừa cân – béo phì mất 2-5 năm tự xoay xở trước khi tìm đến bác sĩ hoặc chuyên viên y tế.

Theo báo cáo World Obesity Atlas 2023, chi phí y tế trực tiếp liên quan đến béo phì tại Việt Nam có thể đạt 1,269 tỷ USD vào năm 2035, tăng 3,4 lần so với mức 372 triệu USD năm 2020.

Tổng gánh nặng kinh tế ước tính lên tới 16,282 tỷ USD, tương đương khoảng 2% GDP.

ThS. Phạm Thị Minh Châu, Bộ môn Tâm thần – Đại học Y Dược TPHCM, cho rằng ngoài gánh nặng sức khỏe và tài chính, người thừa cân – béo phì còn chịu tổn thương tinh thần do sự kỳ thị xã hội và tâm lý tự trách bản thân.

Việc xây dựng thái độ cảm thông, giảm định kiến sẽ góp phần tạo động lực để họ chủ động điều trị.

Cần hành động đồng bộ từ cá nhân đến chính sách

Các chuyên gia nhận định béo phì không còn là câu chuyện cá nhân mà đã trở thành vấn đề y tế công cộng.

Việc kiểm soát hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách, hệ thống y tế, doanh nghiệp thực phẩm và truyền thông nhằm thay đổi nhận thức xã hội, giảm kỳ thị và thúc đẩy can thiệp sớm.

Người dân được khuyến cáo lựa chọn chế độ dinh dưỡng lành mạnh, tăng cường vận động thể lực và duy trì cân nặng hợp lý.

Trong bối cảnh thực phẩm chế biến sẵn ngày càng phổ biến, cần đọc kỹ nhãn dinh dưỡng, chú ý tổng năng lượng (calo), lượng đường, chất béo bão hòa và natri trước khi mua.

Ngày 4/3 hằng năm được Liên đoàn Phòng chống béo phì thế giới (WOF) xác định là Ngày Thế giới phòng chống béo phì, nhằm nhấn mạnh tình trạng thừa cân – béo phì đang gia tăng ở mức báo động trên toàn cầu và kêu gọi hành động từ cộng đồng.