Tin tứcTruyền thông quốc tế trong nhiều năm qua thường dùng cụm từ "Tết Trung Quốc" để chỉ dịp năm mới theo lịch Mặt Trăng của các nước châu Á, dẫn đến sự nhầm lẫn với khái niệm "Tết Âm lịch". Cách gọi này xuất phát từ thói quen truyền thông phương Tây và sự thiếu thông tin về tính đa dạng văn hóa trong khu vực.
Nhà sử học David Lei, thành viên hội đồng Hiệp hội Lịch sử người Hoa tại Mỹ, cho biết làn sóng người Trung Quốc nhập cư vào giữa những năm 1800 đã mang theo truyền thống đón năm mới. Năm 1871, tại thị trấn Belleville (New Jersey) - nơi có cộng đồng người Hoa đầu tiên ở Bờ Đông nước Mỹ - đã diễn ra một trong những lễ mừng năm mới sớm nhất với pháo hoa rầm rộ. Sự hiện diện sớm và mạnh mẽ này khiến Tết Âm lịch trong nhận thức phương Tây gắn liền với văn hóa Trung Hoa.
Theo NBC News, việc đánh đồng hai khái niệm đang vấp phải phản ứng từ các cộng đồng gốc Á khác. Họ khẳng định ngày Tết của mình không phải phiên bản của Tết Trung Quốc mà mang bản sắc riêng.
Các chuyên gia văn hóa phân tích rằng Tết Trung Quốc là cách gọi cụ thể cho những phong tục, nghi lễ truyền thống của người Hoa. Trong khi đó, Tết Âm lịch là khái niệm bao quát các lễ hội năm mới dựa trên hệ thống lịch Mặt Trăng của nhiều dân tộc.
Sự nhầm lẫn còn bắt nguồn từ quan niệm cho rằng Âm lịch có nguồn gốc từ Trung Quốc nên mọi quốc gia sử dụng hệ thống này đều đón Tết Trung Quốc. Cách hiểu này vô tình làm mờ đi bản sắc của những nước như Việt Nam hay Hàn Quốc, nơi ngày Tết mang giá trị tinh thần và phong tục riêng.
Màn múa rồng trên đường Market dịp Tết Trung Quốc tại San Francisco, Mỹ - Ảnh: Santiago Mejia/AP
Tại Việt Nam, dịp lễ quan trọng nhất năm được gọi là Tết Nguyên đán hoặc Tết. Người Việt duy trì các phong tục như gói bánh chưng, bánh tét, trưng hoa đào, hoa mai. Bộ 12 con giáp cũng có khác biệt khi sử dụng con mèo thay cho thỏ và con trâu thay cho bò như trong văn hóa Trung Quốc.
Ở Hàn Quốc, Tết Seollal diễn ra với không khí trang trọng và trầm lắng hơn so với sự náo nhiệt của Tết Trung Quốc. Người dân tập trung vào nghi lễ gia đình, mặc Hanbok với gam màu nhã nhặn và thực hiện nghi lễ trà lễ (Charye) để tưởng nhớ tổ tiên. Món canh bánh gạo tteokguk là điểm nhấn, bởi theo quan niệm, ăn một bát đồng nghĩa thêm một tuổi. Các trò chơi dân gian như Yut Nori cũng được tổ chức, thể hiện bản sắc khác biệt so với khái niệm "Lễ hội mùa xuân" của người Hoa.
Yếu tố lịch pháp cũng góp phần gây hiểu nhầm. Nhiều người cho rằng Tết Âm lịch chỉ diễn ra một lần vào tháng 1 hoặc tháng 2 Dương lịch, trong khi đây là thuật ngữ mang tính toàn cầu và không cố định cho mọi nền văn hóa. Người Mông Cổ, người Hồi giáo hay người Do Thái đều sử dụng các hệ thống lịch trăng riêng với cách tính năm mới khác nhau. Vì vậy, gọi chung tất cả là Tết Trung Quốc không chính xác cả về văn hóa lẫn khoa học.
Quá trình giao thoa qua nhiều thế kỷ tạo ra những hình ảnh tương đồng như màu đỏ may mắn hay múa lân, khiến ranh giới hai khái niệm trở nên mờ nhạt trong mắt quốc tế. Hiện nay, nhiều tổ chức và thương hiệu toàn cầu chuyển sang sử dụng thuật ngữ "Tết Âm lịch" nhằm thể hiện sự tôn trọng tính đa dạng.
Trong giao tiếp hiện đại, việc phân biệt rõ hai cách gọi được xem là biểu hiện của sự am hiểu văn hóa. Khi nói về ngày Tết của người Hoa có thể dùng "Tết Trung Quốc", còn với người Việt, người Hàn hay các cộng đồng gốc Á khác, việc sử dụng "Tết Âm lịch" hoặc tên riêng như "Tết", "Seollal" thể hiện sự tôn trọng bản sắc của từng quốc gia.